содержание      ..     3      4      5      6     ..

Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2014» - часть 5

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

70

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

қоғамның полиэтникалылығын ескере отырып,

7.16-сурет

жастарда этномәдени сауаттылықты қалыптастыруда

жаңа білім беру стратегиялары мен тәсілдерін әзірлеу

Жастардың ортақтық (тұтастық)

қажеттігі анық байқалып отыр.

сезімін сезінуі, %

Этномәдени сауаттылық объективті-субъективті

құбылыс ретінде адамның полиэтникалық ортада

53,6

жайлы өмір сүру, дүниетанымның таяздығын еңсеру,

Қазақстан азаматтарымен

этностардың өзара әсерін жете түсіну мақсатында

түрлі мәдениеттерді зерделеуге әзірлігін қамтиды.

12,5

Елдің кәсіподақтары жұмысшы және студент

Өзімнің этностық тобымның өкілдерімен

жастардың мүдделері мен құқықтарын қорғауға

12,4

бағытталған. Бұл басымдықтар Кәсіподақтар

Замандастарыммен

федерациясы қызметінің стратегиясында, көптеген

12,1

салалық, өңірлік келісімдер мен ұжымдық шарттарда,

Өз тілімде сөйлейтін адамдармен

соның ішінде Қазақстан Республикасының Үкіметі,

жұмысшылардың республикалық бірлестіктері мен

3,1

жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері

Кәсібіміз ортақ адамдармен

арасындағы

2012

-

2014 жылдарға жасалған Бас

2,1

келісімде айқындалған [13].

Діни наным-сеніміміз бірдей адамдармен

Республикалық

тұрғын

үй-коммуналдық

4,2

шаруашылық және қызмет көрсету салалары

Жауап беруге қиналамын

қызметкерлерінің

республикалық

кәсіподағы,

«Қазақстан Су Арнасы» ҚР сумен жабдықтау және

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

су бұру жөніндегі кәсіпорындар қауымдастығы,

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

«Қазақстандық жылумен жабдықтау ұйымдары

қауымдастығы» ЗТБ мен ҚР Құрылыс және тұрғын

үй-коммуналдық шаруашылық істері агенттігі

өз замандастарымен

(12,4%)

байланыстырады

арасындағы 2012 - 2014 жылдарға арналған салалық

(7.16-сурет).

шарттың шеңберінде қызметкерлерді қысқарту

Этносаралық қатынастар оң бағытта дамып

кезінде жұмыста қалдыру басымдығы 29 жасқа дейінгі

келеді, сауалнамаға қатысушылардың 56,4% жағдай

жас мамандарға берілетіні көрсетілген. Жастардың

жақсарғанын атап өткен (7.17-сурет). Респонденттердің

әлеуметтік кепілдіктерін сақтау бағытында

«жұмыс

4%-ға жуығы ғана жағдай нашарлағанын көрсетті.

беруші жастарды жұмысқа орналастыру кепілдіктерін

Жастардың үштен бірі үшін жағдай өзгерген жоқ әрі

қолданыстағы заңнамаға сәйкес қамтамасыз етеді»,

бірқалыпты.

«салаға жас мамандарды тарту мақсатында жұмыс

Бүгінде еліміздің жас ұрпағы әлеуметтенетін

берушілер кәсіподақпен бірлесіп, әрбір кәсіпорында

жастарды өндірісте бекітуді ынталандыратын

бағдарламаны әзірлейді» [14].

7.17-сурет

Еңбек етушілердің заңнамалық құқықтары мен

Жас респонденттердің пікірінше, соңғы

кепілдіктерін сақтау бағытында әлеуметтік қорғау

мүмкіндіктері 2 млн. 200 адамды тартады. Қазақстан

жылда ұлты әртүрлі адамдар арасындағы

Республикасы

Кәсіподақтар

федерациясының

қарым-қатынас..., %

деректері бойынша оның ішінде 730 мыңнан астамы,

яғни 1/3-і жастар (35 жасқа дейінгі) болып табылады.

26,1

Олар кәсіподақтар мүшелерінің жалпы санынан 33%

астамын құрады.

Айтарлықтай жақсара түсті

Қазақстан

Республикасы

Кәсіподақтар

30,3

федерациясының

деректері

бойынша

Біршама жақсарды

теміржолшылардың, денсаулық сақтау, білім және

33,6

ғылым, мәдениет, мұнай-газ кешені қызметкерлерінің

Қалыпты күйде қалды

кәсіподақтарында жастар саны артып келеді.

3,4

Жастардың білім беру және ғылым, денсаулық

Біршама нашарлады

сақтау ұйымдарының облыстық, салалық кәсіподақ

органдарына мүше атануы кәсіподақтардың

0,4

мүшелері саналатын техникалық және кәсіптік

Айтарлықтай нашарлады

білім беру ұйымдарының жекелеген студенттеріне

6,2

кәсіподақ шәкіртақысын тағайындау мен төлеудің

Жауап беруге қиналамын

енгізілген тәжірибесін пайдалануға мүмкіндік

береді. Тиісті салалық кәсіподаққа мүше болу және

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

ұйымның жастар белсендісі мәртебесі шәкіртақы

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

тағайындаудың міндетті шарты болып табылады.

Жастардың еліміздегі кәсіподақтардағы қызметі

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

71

аралығында сәйкесінше 1043, 966, 1086, 1073 жастар

7.18-сурет

ұйымдары қызмет еткен [15]. Ағымдағы жылы олардың

қатары 1081-ге жетті (7.18-сурет). Жастар ұйымдары,

2010-2014 жж. аралығындағы

әсіресе Қостанай (115) және Шығыс Қазақстан (90)

жастар ұйымдарының саны

облыстарында көп. Жастардың саны бойынша әдетте

Оңтүстік Қазақстан облысы көш бастағанымен,

1043

966

1086

1073

1081

аймақтағы жастар бірлестіктерінің саны жоғарыда

Қазақстан Республикасы

аталған облыстармен салыстырғанда аз. Ең төменгі

59

64

62

62

72

көрсеткіш Атырау облысында байқалып отыр (29).

Ақмола облысы

Отандық үкіметтік емес ұйымдардың

(бұдан

22

29

28

29

39

әрі - ҮЕҰ) көпшілігі өз қызметін денсаулық сақтау,

гендерлік теңдік, адамның құқықтарын қорғау

Ақтөбе облысы

және азаматтық қоғамды нығайту сияқты бағыттар

46

46

50

54

54

бойынша балалармен және жастармен жұмыс

Алматы облысы

жүргізуге жұмылдырған.

22

20

25

27

29

Бұл ретте ҮЕҰ қызметін жеткізушілердің

Атырау облысы

консультациялық, ақпараттық және тұтастай алғанда

110

74

184

124

90

түсіндіру

жұмыстары форматына бағытталуы

әлеуметтік қызметтердің қазақстандық нарығына тән

Шығыс Қазақстан облысы

ерекшелігі болып табылады.

58

59

62

70

75

ҮЕҰ тек 10% жуығы халықтың нақты мәселелерін

Жамбыл облысы

шешуге

бағытталған

тікелей

қызметтерді

72

74

74

86

87

(мүгедектерді қолдау, қиын жасөспірімдермен жұмыс,

Батыс Қазақстан облысы

жастарға арналған оңалту орталықтарына бас-көз

68

82

79

80

80

болу) ғана көрсетеді.

Қарағанды облысы

Әлеуметтік зерттеудің деректері бойынша жастар

100

80

103

102

115

бірлестіктерінің арасында

«Нұр Отан» басқарушы

партиясының жастар

қанаты,

Президенттік

Қостанай облысы

«Болашақ» бағдарламасы стипендиаттарының

55

56

59

60

60

қауымдастығы,

«Жас Ұлан» және

«Жас Қыран»

Қызылорда облысы

жасөспірімдер ұйымдары мен

«Жасыл ел» еңбек

32

19

30

30

30

жасақтары кеңінен танымал (7.19-сурет). Респонденттер

Маңғыстау облысы

іс-шараларға қатысу деңгейі бойынша «Жасыл елді»

63

31

64

71

73

(11,6%),

«Жас Отанды» (10,1%), «Жас Ұланды» (8,3%)

атап өтті. Респонденттердің жартысынан астамы

Павлодар облысы

Студенттік құрылыс жасақтарының республикалық

47

50

57

60

63

штабы - 55,8%, Жұмысшы жастардың одағы - 54,4%,

Солтүстік Қазақстан облысы

Ауыл жастарының одағы - 53,1% туралы білмейді.

74

71

71

76

77

Осылайша жас респонденттер ірі жастар

Оңтүстік Қазақстан облысы

ұйымдарының қызметіне жастардың қатысу дәрежесі

160

160

80

76

58

төмен екендігін атап өтті.

Жастар ұйымдары қызметіндегі басты мәселелер

Алматы қ.

ретінде әлі де белсенділіктің төмендігі, мемлекеттік

55

51

58

66

79

әлеуметтік

тапсырысқа үміттену,

жұмыстағы

Астана қ.

мақсаттылықтың жоқтығы қалып отыр. Оның

2010 жыл

салдарынан жастар мүддесін білдіру және қорғау

2011 жыл

қызметінің тиімділігі төмен.

Бұл тұжырымдарды қоғамдық пікірге жүргізілген

2012 жыл

сауалнама

деректері

растайды.

Осылайша

2013 жылдың 2-тоқсаны

жүргізілген әлеуметтік зерттеудің қорытындысына

2014 жылдың басы

Дереккөзі: ҚР БҒМ деректері

сәйкес сарапшылардың 34% мемлекеттік әлеуметтік

тапсырыс жастардың үкіметтік емес ұйымдары

қызметін қолдаудың негізгі тетігі деп санайды.

олардың азаматтық белсенділігін арттыруға,

Сарапшылардың 42% алға қойған міндеттер үнемі

өз құқықтарын қорғаудың жауапкершілігі мен

іске асырыла бермейді, сондықтан елімізде жастар

маңыздылығын түсінуді қалыптастыруға оң әсер

ҮЕҰ қызметін қолдаудың түрі ретінде мемлекеттік

етеді.

Жастардың азаматтық белсенділігі жастардың

тапсырыс әрдайым тиімді болмайтынын мойындады.

Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясындағы жастар

қоғамдық ұйымдардағы қызметі арқылы іске

бірлестіктері қызметінің кемшілігі іс-шараларға

асырылады. Қазақстан Республикасы Білім және

қатысатын негізгі әлеуметтік топ оқушылар екенін

ғылым министрлігінің деректері бойынша еліміздегі

атап өту қажет. Олар қиын өмірлік жағдайға ұшыраған

жастар ұйымдарының қатары 1081 жеткен. Олардың

саны жыл сайын артып келеді. Мәселен, 2010-2013 жж.

жастардың әлеуметтік әлжуаз санаттарын (балалар

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

72

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

7.19-сурет

7.20-сурет

Жастардың пікірінше, ҮЕҰ ең басты

Жастар ұйымдары жайлы жастардың

мәселелері, %

хабардар болуы, %

6%

3,1

40,3

54,4

2,2

Жауап беруге қиналамын

Жұмысшы жастар одағы

2%

3,6

41

53,1

2,3

ЖОО-лардың ҮЕҰ-мен ынтымақтастық

Ауыл жастарының одағы

орнатуға әзір болмауы

3

38,9

55,8

2,3

2%

Республикалық СҚЖ штабы

Тұрғын үй мәселесі

3

43,4

51,4

2,2

32%

Ұлттық еріктілер желісі

Жүйелі қаржыландырудың жоқтығы

3,1

52,6

42,2

2,1

40%

Қазақстан жастары конгресі

Білімнің, тәжірибенің және

5

57,7

35,5

1,8

біліктіліктің жоқтығы

Жас қыран

42%

8,3

64,4

25,7

1,6

Материалдық-техникалық базаның жоқтығы

Жас Ұлан

20%

10,1

67,3

21,1

1,5

Ұйымдардың басшылары «жоғарыдан»

Жас Отан

тағайындалады

11,6

64,1

22,6

1,7

24%

Жасыл ел

Кадрлардың «тұрақтамауы»

3,2

65,5

30

1,3

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

«Болашақ» стипендианттарының қауымдастығы

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

2,6

46

49,2

2,2

Жас кәсіпкерлер қауымдастығы

кадрлардың тұрақтамауы.

3,3

44

50,8

1,9

Сарапшылардың басым бөлігі жастарға жұмысқа

Жас депутаттар қауымдастығы

орналасуға жәрдемдесуді жастар ұйымдары

қызметінің бір бағыты ретінде өңірлерде дамытқан

4,5

50,6

42,8

2,1

жөн дейді (72%). Сарапшылардың үштен бірі үшін

Қазақстан студенттерінің альянсы

кәсіптік бағдар беру жұмысы маңызды болып

Қатыстым

табылады

(34%).

Осылайша сарапшылардың

Естідім, бірақ қатыспадым

көзқарасы тұрғысынан әлеуметтік сипаттағы іс-

Білмеймін/Естіген жоқпын

шаралардың маңыздылығы аса жоғары (7.21-сурет).

Жауап беруге қиналамын

Мемлекеттік әлеуметтік тапсырысты жүзеге

асыру рәсімдерінің жетілдірілмегені, жобаларды

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

орындаудың қысқа мерзімі жастар ұйымдарын

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

дамытуға кедергі келтіретін еңсерілмейтін тосқауылға

айналып отыр.

Бұл үрдістерге қарамастан, ұлттық онлайн-

үйлерінің тәрбиеленушілері, т.б.), жұмысшы

консультациялардың деректері бойынша жастардың

жастарды, бейәлеуметтік топтардың өкілдерін

84,93%-ы жастар саясатына қатысу және әсер ету

қамтымайды. Сарапшылардың 50% пікірі бойынша

мүмкіндіге ие екендігін көрсетсе,

22,31%-ы жастар

дөңгелек үстелдер, кеңестер, конференциялар жастар

айтарлықтай әсер ете алады деп есептейді.

ұйымдары жұмысының тиімсіз үлгісі. Консалтингтік

Жергілікті өзін-өзі басқаруды, жастардың әлеуметтік

сипаттағы іс-шаралар, әлеуметтік қызметтер жұмысы

әлжуаз санаттарымен ерікті жұмысты дамытуда

секілді әлеуметтік бағыттағы қызметтерді көрсету,

жастар ұйымдарының әлеуеті аса маңызды.

семинарлар, тренингтер, бос жұмыс орындарының

жәрмеңкелері тиімді болып танылды.

7.2. ЖАСТАРДЫҢ НАРАЗЫЛЫҚ

Сарапшылар жастар ұйымдарының өте өзекті

мәселелерінің алғашқы үштігіне ұйымдарда

БЕЛСЕНДІЛІГІНІҢ ДЕҢГЕЙІ:

материалдық-техникалық базаның

(42%), жұмыста

ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ЖАСТАРДЫҢ ПІКІРІ

білімнің, тәжірибе мен біліктіліктің (40%), жастардың

ҮЕҰ жүйелі түрде қаржыландырудың

(32%)

Осы зерттеу шеңберінде жүргізілген әлеуметтік

жоқтығын атап өтті

(7.20-сурет). Кадр мәселелері

зерттеу жастар арасында жаппай наразылық білдірудің

проблемалардың екінші тобына кірді: жастар

туындау мүмкіндіктері туралы жас респонденттердің

ұйымдарында басшыларды «жоғарыдан» тағайындау,

пікірін зерделеуге жол ашады.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

73

7.21-сурет

7.23-сурет

Жастар ҮЕҰ жұмысының дамуды қажет ететін

Жастар жаппай наразылық білдіру

бағыттары (сарапшылардың пікірі), %

акцияларына итермелейтін мәселелерді

атап өтті, %

72%

Жұмысқа орналасуға жәрдемдесу

34%

31,2%

Кәсіптік бағдар

Жалақының төленбеуі

22%

27,2%

Медициналық консультациялар

Жұмыстан қысқарту/босату

18%

23,5%

Демалысты /бос уақытты ұйымдастыру

Азық-түлік бағасының өсуі

16%

20,5%

Қиын өмірлік жағдайға тап болғандарға

Биліктің іс-әрекетіне қанағаттанбау

дағдарыс орталықтарын ұйымдастыру

19,5%

14%

Дәрігерлердің немқұрайлығы мен кәсіби еместігі

Заңгерлік консультациялар

19,1%

8%

Негізсіз айыппұлдар

Шет тілдері курстары

18,1%

8%

Экологияның нашарлауы

Психологиялық консультациялар

17,4%

4%

Тарифтердің негізсіз көтерілуі

МӘТ бойынша жұмыс істейтін әлеуметтік

қызметтер туралы ештеңе естімедім

15,2%

ЖОО-дағы мәселелер

2%

Жас отбасыларды тұрғын үймен

14,3%

Соттың әділетсіз шешімі

қамтамасыз етуге жәрдемдесу

12,6%

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

Мен салым сақтайтын банктің банкрот болуы

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

12,1%

Несиелер бойынша төлемдердің жоғарылауы

9,1%

7.22-сурет

ЖЖМ бағасының өсуі

Жастардың ықтимал жаппай наразылық

17,4%

білдіру акциялары туралы пікірі, %

Мені ашық наразылыққа ештеңе мәжбүрлемейді

14,3%

Жауап беруге қиналамын

13,4%

Жоқ, оның орын

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

алуы екіталай

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

Иә, әбден мүмкін

Жауап беруге

34%

52,6%

қиналамын

Жастар арасында наразылық тудыруы мүмкін

себептердің алғашқы үштігіне экономикалық

сипаттағы мәселелер кіреді (7.23-сурет).

Жастар өз мүдделерін қорғаудың басты тетігі

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

ретінде сотқа жүгінуді қарастырады. Оған елімізде

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша, %)

жүргізілген сауалнамаға қатысушылардың

37,4%-ы

сенімді

(7.24-сурет). Жастар арасындағы құқықтық

сана-сезім деңгейі арта түскені байқалады. Өткен

Әрбір екінші респонденттің пікірінше, жаппай

жылы дәл осы жауапты жас респонденттердің

наразылық білдіру акцияларының орын алуы

18,4%-ы таңдады. Билеуші партияға сенім

екіталай. Бұл әлеуметтік сауалнама бойынша

артқандардың үлесі жоғары. Өскелең ұрпақ өз

жүргізілген жастар саяси белсенділігінің дәстүрлі

мүдделерін қорғау жолында «Нұр Отан» партиясының

емес үлгілерінің ықтимал көріністерін талдау арқылы

қоғамдық қабылдау бөлмесіне жүгінбек

(15,5%).

анықталды (7.22-сурет).

Сауалнама нәтижесіне сәйкес үшінші орынды

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

74

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

7.24-сурет

7.25-сурет

Жастар өз мүдделерін қорғаудың

Жастардың өз өмірлері жайлы

жолдарын таңдайды, %

пікірлері, %

37,4%

4,1

Сотқа жүгінемін

18,1

15,5%

“Нұр Отан” партиясының қоғамдық қабылдауына жүгінемін

15,2%

77,8

Газетке/радиоға/тв жүгінемін

12,4%

Жұмысқа / оқуға бармаймын

12,0%

Шенеуніктердің қабылдауына барамын

Иә, қанағаттандырады деуге болады

11,3%

Жоқ, қанағаттандырмайды

Бейбіт шеруге қатысамын

Жауап беруге қиналамын

9,4%

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Мәселені шешу үшін жұмыс кездесулеріне қатысамын

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

8,7%

Аштық жариялаймын

7,1%

7.26-сурет

Наразылық митингісіне қатысамын

Жастардың өз өмірлеріне қағаттануын

4,3%

5 баллдық шәкіл бойынша бағалау

Жолды бөгеуге қатысамын

3,2%

4,13

Денсаулық

Үнпарақтар мен үгіт қағаздарды таратамын

4,17

Оқу

17,2%

Еш әрекет жасамаймын

3,85

Жұмыс

10,8%

3,96

Бос уақыт

Жауап беруге қиналамын

4,47

Отбасындағы қарым-қатынас

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

4,45

Достармен қарым-қатынас

3,85

Материалдық жағдай

бұқаралық ақпарат құралдары (15,2%) иеленді.

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Респонденттердің

23,3%

мүдделерін қорғау

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

мақсатында түбегейлі шараларға иек артпақ.

Сауалнамаға

қатысушылардың

17,2%

шара

қабылдаудан

бас тартатындарын көрсеткен.

кезеңінде жастардың жаңа мәртебені

(кәсіптік,

Ал 10,8%-ы жауап беруге қиналған.

тұлғалық, отбасылық) иелену тұрғысынан түсінікті.

Өмірлік құндылықтар рейтингісінде отбасы

(90,8%), денсаулық (57,5%), достар (40%), балалардың

7.3. ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ЖАСТАРДЫҢ

болашағы

(16,2%), махаббат, сүйікті адам

(13,4%)

ҚҰНДЫЛЫҚ БАҒЫТТАРЫ

тәрізді игі құндылықтар басымдыққа ие (7.27-сурет).

Сауалнамаға сәйкес жастар үшін Отанға қызмет

Жастардың әлеуметтік көңіл-күйі құндылықтарға

ету аса маңызды құндылық емес (4,1%) (7.27-сурет).

айтарлықтай

ықпалын тигізеді.

Әлеуметтік

Дегенмен жас респонденттердің басым бөлігі (64,3%)

сауалнаманың

деректері

бойынша

жас

еш мүдірмей, өздерін Қазақстанның патриоты ретінде

респонденттердің басым бөлігі

(77,8%)

өз

санайтындарын көрсеткен

(7.28-сурет). Арадағы

өмірлеріне қанағаттанады. Өмірлеріне көңілдері

мұндай айырманы жаңа әлеуметтік-экономикалық

толмайтындардың үлесі - 18,1% (7.25-сурет).

жағдайларға бейімделу кезеңіндегі жастар үшін өзін

Жастардың әлеуметтік көңіл-күйі жалпы өзінің

өзі анықтау міндетінің маңыздылығымен түсіндіруге

өміріне көңілі толуымен сипатталады

(7.26-сурет).

болады.

Жастар өздерінің жұмысы мен материалдық

Негізінен жас респонденттердің дені үшін

жағдайына қанағаттанбайды. Бұл қайта әлеуметтену

«қазақстандық патриотизм» ұғымы елі үшін мақтаныш

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

75

7.27-сурет

7.29-сурет

Жас респондеттер өздері үшін ең

Жастардың пікірінше, қазақстандық

маңызды құндылықтарды атап өтті

патриотизм - бұл ...

(үш жауаптан артық емес), %

(екі жауаптан артық емес), %

90,8%

51,1%

Отбасы

Өз елім үшін, оның беделі үшін мақтаныш сезімі

57,5%

43,0%

Денсаулық

Елді қорғауға әзірлік

40,0%

32,4%

Достар

Отанның игілігіне еңбек етуге ұмтылыс

16,2%

10,8%

Балалардың болашағы

Материалдық және рухани байлық

13,4%

10,6%

Махаббат, сүйікті адам

Өз халқымның артықшылығын сезіну

13,3%

6,7%

Білім

Өз ұлтымның өкілдеріне жан-жақты көмектесуге ұмтылыс

8,7%

2,2%

Тәуелсіздік, еркіндік

Жауап беруге қиналамын

8,1%

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері («Жастар» ҒЗО

Мансап

деректері бойынша), 1%-дан төмен мәндер көрсетілмеген

7,3%

Қызықты жұмыс

Жастардың табыс пен мансаптық өсудің құрамдас

4,1%

бөліктерін бағалауы қисынды. Олар оған жақсы

Отанға қызмет ету

білімді (64,1%), жоғары біліктілікті, кәсіптік даярлықты

(43,5%), заңдық сауаттылықты

(29,7%) жатқызады.

1,3%

Жастар дарын, бай ата-ананың болуы, қажетті

Жауап беруге қиналамын

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

байланыстар мен таныстар, және т.б. секілді

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

субъективті факторларға сенім арта қоймайды

(7.31-сурет).

Таяудағы бес жылдықты жастар өзін-өзі жетілдіруге

7.28-сурет

арнамақ. Басымдықтардың алғашқы бестігін сапалы

білім алу (34,9%), мамандық бойынша еңбек ету (31%),

Қазақстандық жастар өздерін патриот

баспаналы болу (20,1%), табысты мансапқа қол жеткізу

деп санайды, %

(19,5%) құрайды (7.32-сурет).

1,5

Иә

***

2,6

2,5

Жоқ дегеннен

гөрі иә

Қазақстандық жастар саяси қатысудың дәстүрлі

Иә дегеннен

түрлерін таңдауға бейім келеді. Олар үшін жастар

29,1

64,3

гөрі жоқ

қоғамдық бірлестіктерінің, саяси партиялардың

Жоқ

(5,5%), кәсіподақтардың, этномәдени

(1.3%) және

Жауап беруге

басқа да бірлестіктердің қызметіне араласу,

қиналамын

мемлекеттік қызметте еңбек ету саяси қызметтің ең

кең таралған үлгілері болып табылады

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Жастардың саяси белсенділігі көбіне жастардың

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

қоғамдық бірлестіктерінің қызметіне қатысуы арқылы

байқалады. Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс

қаржыландырудың негізгі көзі, демек жастар

сезімімен және оны қорғауға деген ұмтылыспен,

қоғамдық бірлестігі жұмысының де негізі болып

өз мемлекетіндегі өмірді жақсартумен ұштасады

табылады. Жастардың нақты мәселелерін шешу

(7.29-сурет).

бойынша тікелей қызметтерді (мүгедектерді қолдау,

Жастар жұмысқа орналасу, жұмыссыздық (47,7%),

қиын жасөспірімдермен жұмыс, жастарға арналған

тұрғын үй

(44,9%) және материалдық қиындықтар

оңалту орталықтарын ұстау) көрсететін ҮЕҰ-ның саны

(қаржының тапшылығы, бағаның қымбаттығы)

-

аз. Жастар ұйымдары легитимділік дағдарысына тап

40,9% сияқты экономикалық сипаттағы мәселелерді

болады, бұл ұйымдағы жастар санының азаюына

өте өзекті мәселелер деп есептейді (7.30-сурет).

әкеледі. Еріктілер қозғалысы жеткілікті деңгейде

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

76

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

7.30-сурет

7.31-сурет

Жас респондеттер жастардың өте өзекті

Жастардың пікірінше, табысқа және

мәселелері ретінде есептейді, %

мансаптық өсуге қол жеткізу үшін қажетті

47,7%

факторлар, %

Жұмысқа орналасу, жұмыссыздық мәселелері

64,1%

44,9%

Баспана мәселесі

Жақсы білімнің болуы

40,9%

43,5%

Материалдық қиындықтар (ақшаның

Жоғары біліктіліктің болуы

жетіспеушілігі, бағаның қымбаттығы және т.б.)

37,2%

29,7%

Жоғары білім алудың қиындығы

Заңдық тұрғыда сауатты адам болу

(төлемақысы жоғары және т.б.)

24,8%

18,1%

Дарынды, ерекше қабілетті болу

Жеңілдетілген несиелендіру

мүмкіндіктерінің жоқтығы

21,1%

16,4%

Бай ата-ананың болуы

Ертеңгі күнге сенімділік жоқ

16,9%

16,1%

Жастар арасындағы қылмыс

Қажетті байланыстардың, таныстардың

13,9%

болуы, сәтті үйлену / тұрмысқа шығу

Денсаулықтың нашарлығы

9,9%

13,5%

Жолы болғыш адам болу

Мәдениет деңгейінің төмендігі,

жастардың рухани деңгейі төмен

8,8%

12,8%

Келбеттің тартымдылығы

Жеке өмір ретке келтірілмеген

8,1%

12,8%

Нашақорлық, уытқұмарлық және алкоголизм

Мықты, епті болу

12,3%

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Қоғамға көңіл толмайды, тәртіп жоқ

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

11,8%

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды,

Жастар арасында темекі тартудың таралуы

1%-дан төмен мәндер көрсетілмеген

11,2%

Бос уақытты өткізетін уақыт жоқ

мұраттары биік екенін атап өткен жөн. Жастардың

10,1%

Жастар арасындағы діни экстремизм

бастамашылдық белсенділігін тарту, олардың

8,8%

арасындағы патерналистік пиғылды жою мақсатында

Ата-аналармен / аға буынмен келіспеушіліктер,

мемлекет пен жастар арасындағы диалогты әріптестік

туған-туыстардың түсініспеушілігі

байланыстарды орнату арқылы жандандыру қажет.

7,7%

Жоғары жылдамдықтағы Интернетке,

сапалы ұялы байланысқа қолжетімділіктің жоқтығы

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

6,5%

Жеке қауіпсіздікке қауіп-қатер

1.

«Қазақстан-2050» Стратегиясы:

«Қалыптасқан

(көшеде жүру қорқынышты және т.б.)

мемлекеттің жаңа саяси бағыты».

[Электрондық

3,6%

Еш мәселе жоқ

ресурс]. - Қолжетімділік режимі: http:www. akorda.kz

1,8%

2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қызметі

Жауап беруге қиналамын

жаңа моделінің тұжырымдамасы, «Мемлекеттік қызмет

0,1%

туралы» Заң. [Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік

Еріншектік

режимі: http:www.adilet.zan.kz/rus/docs/Z990000453;

0,1%

Салықтың көбеюі

http://adilet.zan.kz/rus/docs/U1100000119

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

3.

«А» корпусының әкімшілік мемлекеттік

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

қызметшілерін ротациялау қағидалары. [Электрондық

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

ресурс].

- Қолжетімділік режимі: http:adilet.zan.kz/

rus/docs/U1400000721

дамымаған.

4. Қазақстан Республикасында саяси мемлекеттік

Бұл тұжырым ұлттық онлайн-консультациялардың

қызметшілердің саны 8 есе қысқарды. 2013 жылғы 26

қорытындысымен сәйкес келеді. Оған сәйкес

наурызда Орталық коммуникациялар қызметіндегі

респонденттердің тек

12%-ы еріктілік қызметпен

брифингте Мемлекеттік қызмет істері агенттігі

айына бірнеше рет айналысатындарын көрсетті.

төрағасы А. Байменовтің сұхбаты.

[Электрондық

Қазақстандық жастар қоғамдық-саяси процестердің

ресурс].

- Қолжетімділік режимі: http://www.kursiv.

нақты субъектісі болып табылады. Олардың

kz/news/details/vlast/CHislennost-politicheskih-

өзін-өзі жетілдірудегі әлеуеті зор және мақсат-

gossluzhashih-v-RK-sokratilas/

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

77

[Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік режимі: www.

7.32-сурет

elections.ca.

8. The Constitution of the United States. [Электрондық

Жастар алдағы 5 жылда бағындыруды

ресурс].

- Қолжетімділік режимі: http://www.law.

қалайды, %

cornell.edu/constitution/overview

9.

«Ресей Федерациясының Президентін сайлау

34,9%

Сапалы білім алу

туралы» 2003 жылғы 10 қаңтардағы N 19-ФЗ Ресей

31,0%

Федерациясының Федералдық заңы //Российская

Мамандық бойынша жұмыс табу

газета;

«Ресей Федерациясының Федералдық

22,2%

Жиналысының Мемлекеттік Думасына депутаттарды

Лайықты жұмысқа орналасу

сайлау туралы»

2005 жылғы 18 мамырдағы N 51-

20,1%

Баспаналы болу

ФЗ Ресей Федерациясының Федералдық заңы //

19,5%

Российская газета.

2005 жылғы

24 мамыр; Ресей

Табысты мансап құру

Федерациясының Орталық сайлау комиссиясы.

19,1%

[Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік тәртібі:http://

Оқуды аяқтау туралы дипломға

www.cikrf.ru.

немесе куәлікке ие болу

18,8%

10. Election System in Japan. Local Governance (Policy

Өз кәсібімді ашу

Making and Civil Society) 2007. [Электрондық ресурс]. -

11,8%

қолжетімділік режимі: www.freechoice.jp.

Үйлену / тұрмысқа шығу

11. Voting rights in Europe. FORUM Factsheet. June

11,3%

2012. [Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік режимі:

Ата-анама/туыстарыма мәселелерді /

міндеттерді шешуге көмектесу

http://www.forum.nl.

11,0%

12. Бычкова М.Н., Лопатина А.Ф. Электоральная

Қызықты жұмыс табу

пассивность молодёжи: пути преодоления проблем.

10,2%

[Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік режимі: http://

Өмірлік серігімді табу

pr.tsu.ru/articles/145/.

9,4%

Жұмыс орнымды ауыстыру /

13.

Қазақстан

Республикасының

Үкіметі,

лауазымдық жоғарылауға ие болу

жұмыскерлердің республикалық бірлестіктері мен

6,2%

жұмыс берушілердің республикалық бірлестіктері

Мені айналамдағы адамдар, әріптестер

арасындағы

2014

-

2014 жылдарға арналған бас

және т.б. мойындағанын қалаймын

келісім. [Электрондық ресурс]. - Қолжетімділік режимі:

5,7%

http://online.zakon.kz.

Өзімді шығармашылық бағытта шыңдау

14.

«Қазақстан Республикасының тұрғын үй-

5,7%

Спортта жетістікке жету

коммуналдық шаруашылық және көрсетілетін

5,1%

қызметтер саласы жұмыскерлерінің кәсіподағы»,

Жақсы достар табу

«Қазақстан Су Арнасы» РК сумен жабдықтау

4,7%

және су бұру кәсіпорындарының қауымдастығы,

Таныстардың қатарын көбейту

«Қазақстандық жылумен жабдықтау ұйымдарының

4,7%

Ата-ана атану

қауымдастығы» заңды тұлғалар бірлестігі мен

4,6%

Қазақстан Республикасының Құрылыс және тұрғын үй-

Жақсы іскер әріптестер табу

коммуналдық шаруашылық істері агенттігі арасындағы

1,8%

2012

-

2014 жылдарға арналған салалық келісім.

Жауап беруге қиналамын

[Электрондық ресурс]. - қолжетімділік режимі: kds.

0,1%

Денсаулықты нығайту

gov.kz/images/web/doc-plany/soglashenie_2607121155.

0,1%

doc.

Материалдық жағдайды жақсарту

15. «Қазақстан жастары - 2013» Ұлттық баяндамасы.

Ж.К. Боқанова, Ж.К. Кәрімова, Г.Т. Ілиясова, Б.Б.

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

Масатова, К.М. Хамчиев, Е.В. Варкентин, Р.А.

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

Құдайбергенов, Р.А. Абраева және басқалары.

-

Астана: «Жастар» ҰЗО, 2013 ж., 169-б.

5.

Australian Electoral Commission Candidates

Handbook. The Australian Electoral Commission.

LanePrint&Post.

2013г.

[Электрондық ресурс].

-

Қолжетімділік режимі: www.aec.gov.au.

6. Nomination and voting procedures governing

presidential elections in selected places. Prepared

by Yuki HUEN. 1 November 2013..legco.gov.hk.; www.

elections-legislatives.fr.

7. How to Become a Candidate. ElectionsCanada.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

79

құралдары деп саналады. Мұнда жастардың мәдени

8.1. СУБМӘДЕНИЕТ ӘЛЕУМЕТТІК-

шеттелуі, яғни саналы түрде жаңа бірегей ізденіске

МӘДЕНИ ЖҮЙЕ РЕТІНДЕ

мойынұсынып, жаңа стиль қалыптастыру мақсатында

жас буынның бай мәдени мұрадан қол үзуі байқалады.

Жастар

- қоғамның түрлі салаларының, соның

Сауалнамаға қатысқан респонденттердің

25,5%

ішінде мәдениеттің де экспериментаторы. Жастардың

жастар субмәдениеті дегеніміз

«қазіргі жастардың

әлеуметтік топ ретінде ерекшелігі оларға үнемі

өмір стилі»,

23,8%-ы

«көпшілікке өзін-өзі таныту

қоғамдық ықпалдың объектісі болу басымдық

мен өзін-өзі өзгеге ұқсату үлгісі» деп белгілеуі бекер

сипатынан әлеуметтік-өзгеріс қызметінің субьектісі

емес. Ал 20,6% жастық кезеңнің (жасқа байланысты)

болудың басымдық сипатына көшу жағдайы тән.

уақытша ермегі ретінде қарастырса, небәрі

Жастардың

«есеюінің» әлеуметтік мәні осында

жастардың 11,7% бос уақыттағы сауықтың түрі екенін

жатыр. Қоғамдық пікір жастар субьектілігінің жүзеге

көрсетіп, бүгінде жастар қауымдастықтары қоғамның

асырылуын әдетте «жастар субмәдениеті» түсінігімен

монолитті және бірегей бөлшегі емес екендігіне

байланыстырады.

назар аудартады. Кейінгі толқынның аз да болса бір

Субмәдениет

(subculture)

- құндылықтары,

бөлігі жастар субмәдениетін қоғамға жат әдет (3,5%)

ұстанымдары, жүріс-тұрыс дағдылары қоғамда «билік

немесе аутсайдерлік және қоғамдық нормаларға

еткен» мәдениеттен ерекшеленетін кейбір топтардың

наразылық формасы

(2,4%) ретінде санайды. Ал

өмірлік стилінің жүйесі.

респонденттердің 12,3% «Сіздің ойыңызша, жастар

«Біз

- Олар» психологиялық антонимі ретінде

субмәдениеті бұл: ...» деген сұраққа жауап беруге

көрінетін жастар мәдениетінің дербестігі, әсіресе

қиналған (8.1-сурет).

жас буынның өзіндік мәдени

(тар мағынада)

Субмәдениеттер

- саналы түрде бірегейлікті

стеоротиптерінің деңгейінде анық байқалады:

іздеудің,

әлеуметтік-мәдени

өмірдің

түрлі

«өзіміздің» музыкамыз,

«өзіміздің» сән үлгіміз,

салаларында жаңа стиль құрудың нәтижесі.

«өзіміздің» әңгімеміз бар, ол «әке/шешенікі» деген

Жастардың белгілі бір субмәдениеттің құрамында

пікір гуманитарлық әлеуметтенудің институционалдық

болу әуестігінің ұзақтығы әдетте бірнеше

жылды қамтиды. Бұл оның құрылымындағы

тұрақсыздықтарды көрсетеді.

8.1-сурет

Сауалнамаға қатысқан жастардың тек

11,3%-ы

өздерін бейформал қауымдастықтарға қатысы бар

Жас респонденттердің пікірінше,

екендігін көрсетсе, респонденттердің 88,7% мұндай

жастар субмәдениеттері - бұл ...,%

ұйымдармен өздерінің байланысы жоқтығын

көрсеткен.

25,5%

Респонденттердің тек

15,1%-ы ғана жастардың

Қазіргі жастардың өмірлік стилі

23,8%

8.2-сурет

Өзін-өзі таныту / өзін-өзі өзгеге

ұқсату формасы

Жастар өздерін жайлы сезінеді, %

20,6%

55,6%

Уақытша (жаспен келетін) әуестік

Үйде

11,7%

16,4%

Бос уақытта өзін шыңдаудың формасы

Жұмыста

15,1%

3,5%

Пікірі ортақ адамдардың арасында

Жастардың қоғамға жат әдеті

(қауымдастық)

2,4%

4,0%

Аутсайдерлік, қоғамдық

Университетте/колледжде

нормаларға наразылық формасы

0,4%

Жатақханада

12,3%

Жауап беруге қиналамын

8,5%

Жауап беруге қиналамын

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

1%-дан төмен мәндер көрсетілмеген

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

80

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

8.2. ӘРТҮРЛІ ЖӘНЕ

8.3-сурет

БІР-БІРІНЕ ҰҚСАМАЙДЫ

Жастар бейресми қауымдастыққа

Алматы қаласы мен кейбір ірі облыс орталықтарын

не/кім алып келгенін көрсетті, %

(Қарағанды, Павлодар, Қостанай) қоспағанда, 1980

жылдардың аяғы мен 1990 жылдардың басындағы

30,2

%

«субмәдени серпілістің» қазақстандық жастарға

Ата-анам

ықпалы өте төмен болған. Оның белгілі бір деңгейде

негізі де бар. Себебі әдетте субмәдени жаңалықтар

24,9%

бірінші кезекте астаналардың жастары арасында

Досым

таралады.

20,0

%

Эмпирикалық мәліметтерді талдау еліміздегі

Олар жайлы әлеуметтік желіден білдім

жастардың бірлестіктері арасында спорттық

субмәдениеттің басым екендігін көрсетіп отыр - 42,7%

10,7%

(8.4-сурет). Олардың кейбірінде ұйымдық құрылым

Таныстарымнан естідім

да бар. Мәселен, байкерлердің

(ағылш. bicycle

-

2,2

%

қысқ. bike) өздерінің байкклубы құрылған. Олардың

Өзім

көпшілікке ең танымалы Астана және Алматы

қалаларында (толық мәлімет «biker.kz» порталында)

11,6%

орын тепкен.

Жауап беруге қиналамын

0,4%

Атрибуттарды (мотоцикл) сатып алу

8.4-сурет

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Жастардың субмәдениеттерге

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

қатысуы, %

42,7%

субмәдениеттік тәжірибесін өзіне жайлы кеңістік

Спорттық (велосипедшілер, байкерлер,

ретінде қарастырады, бұл уақытын үйде өткізуді

автошабандоздар, паркур және т.б.)

қалайтындармен салыстырғанда (55,6%) әлдеқайда

27,1%

төмен (8.2-сурет).

Музыкалық (хип-хоп, рэп,

Бұл жағдайда

«Сізді қауымдастыққа кім алып

металлик, рок, бард және т.б.)

келді?» сұрағының жауаптары қызығушылық

17,8%

туғызады. Себебі ол

«балалар

- ата-ана» деген

Би (брейк-данс, капоэйра және т.б.)

алдамшы дихотомияның таптаурындарын жоққа

9,3%

шығарады. Респонденттердің 30,2% қауымдастыққа

Сәнқой

ата-анасы алып келгенін белгілеген, бұл ата-ана

8,9%

ықпалы жоғары екендігін білдіреді. Қалған

24,9%

Діни

құрдастарын көрсетсе, тек 2,2% өздері саналы түрде

8,0%

субмәдениетке қосылғандар (8.3-сурет).

Ақпараттық (геймерлер және т.б.)

Әлеуметтанушылардың

пікірінше,

топтасу

8,0%

үрдісінің артуын және топқа бірігу мен қосылуды

Көркемөнер (граффити және т.б.)

ынталандыратын негізгі факторлар: оқшауланып

5,3%

қалу қорқынышы, қауіпсіздікке, түсіністікке, беделге,

Жануарларды қорғаушылар

өзінің керек екеніне қажеттілік («мен өзімді алғаш

4,0%

рет сол жерде тең сезіндім, онда мен керекпін»); өзін

Криминалдық (гопниктер және т.б.)

танытудың дәстүрлі, жалпы қабылданған нормалар

1,8%

тәртібіне кейде баламалы ең ыңғайлы жолын

ЭМО

таңдаудың нақты мүмкіндігі және т.б.

0,9%

«Сіз үшін бейресми топтарға мүше болу

Дәстүрлі емес жыныстық бағдарды

нені білдіреді?» деген сұраққа жауап берген

ұстанғандар (гейлер, лесбилер және т.б.)

респондеттердің көбі өз пікірін еркін білдіруге

0,9%

мүмкіндік беретінін (28,0%), шынайылықты ұмытуға

Жанкүйерлер қозғалыстары

көмектесетінін (20,4%) және пікірі ортақ адамдарды

табатынын (19,6%), қарапайым өмірден жалығудан

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

құтқаратынын (16,0%), жалпыға ортақ нормалардан

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

құтылатынын (14,7%) белгіледі.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

81

және т.б.)

-

17,8% бағыттары жатады. Қазіргі

8.5-сурет

танымал музыка жүріс-тұрыс талаптары мен үлгісін

қалыптастырудың көзіне және жеке немесе жаппай

Жастардың көңілінен

жанға дауа құралға айналуда. Жастар өмір ағысының

шығатын субмәдениеттер

«орасан» шапшаңдығында ғұмыр кешуде, қол

жеткізгісі келетін мақсаттары көп. Сондықтан оларға

(үш жауаптан артық емес), %

күнде күш беретін заманауи ырғақтағы әуен керек.

36,3

%

«Студент

- болашақтың айнасы» халықаралық

Зияткерлік

әлеуметтік сауалнаманың мәліметтері бойынша

еліміздің, Украинаның, Ресейдің және Польшаның

34,2%

жастары поп әрі рок музыканы тыңдауды жөн

Спорттық-экстремалдық

санайды [1]. Сауалнамаға қатысқан 5 мың 155 студент

12,8

%

аталмыш төрт елдегі

22 жоғарғы оқу орнынан

Романтикалық-эскапистік

кездейсоқ таңдалған. Сауалнамаға қатысқан төрт

елдегі студенттердің жартысынан көбі танымал

8,6%

музыканы тыңдайды (Қазақстанда - 57,5%, Польшада

Діни-мистикалық

- 56,9%, Украинада - 51,6%, Ресейде - 50,1%). Бірқатар

7,9

%

мемлекетте рок екінші орынды иеленген (Польшада -

Гедонистік-ойын-сауықтық

53,6%, Украинада - 49,3%, Ресейде - 45,0%). Қазақстанда

бұл сатыға симфоникалық музыка (42,1%) жайғасса,

3,8%

Украинада ол тыңдаушылардың саны бойынша

Анархиялық-нигилистік

үшінші орында

(27,0%). Қазақстан мен Ресейде

2,3

%

үшінші орынды рэп алса, Польшада музыканың хаус

Криминалдық

түрі (32,7%) орналасқан. Төрт елдегі жастардың бір

бөлігі джаз, шансон, ритм-н-блюз тәрізді әуендерді

4,4%

тыңдайды. Студенттер арасында этно, лаунж және

Ешқайсысы

фанк сияқты стильдердің танымалдығы төмен екені

23,9%

анықталды.

Жауап беруге қиналамын

Сәнді, салтанатты,

«мәңгілік көктем» әдетін,

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

гедонизм мен гламурды көрсететін өмір салтын

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

таңдаған жастардың үлесі (9,3%) болмашы. Бұл өмір,

1%-дан төмен мәндер көрсетілмеген

әсіресе «тоқ жастар» деп аталатын санатқа тән.

Бұған қарсы түсініктегі аскеттік өмірді ұстанушылар

Қазақстандық жасөспірімдердің арасында паркур

(8,9%) түрлі діни ағымдарды қолдаушылар болып

кең қанат жайып келеді. Бұл қала жағдайында түрлі

келеді.

жасанды кедергілерден өтуді және жылдам секіруді

Ақпараттық және көркемөнер бағытындағы жастар

көздейтін экстремалды спорт түрі саналады. Мұндай

топтарының қолдаушылары жоғары

(екеуі де

8%

кедергілер ретінде бұрыннан бар архитектуралық

мөлшерінде) (8.4-сурет).

құрылыстар (шарбақтар, қабырғалар, жақтаулар және

Жастар арасында ақпараттық-коммуникациялық

т.б.) немесе арнайы жасалған конструкциялар (түрлі

технологиялар кеңінен қолданылатынын онлайн-

шаралар мен жаттығулар барысында қолданылатын)

консультацияның қорытындылары дәлелдейді.

пайдаланылады.

Трейсерлер

-

паркурмен

Респонденттердің үштен екісі

(67,53%) олар өз

айналысатын жастар мұны өмір стилі ретінде

өмірлерін Интернетсіз елестете алмайды деп

қабылдайды. Қазақстанда трейсерлер қозғалысы

ұсынылған пайымға

«ішінара келісеміз» немесе

Алматы мен Астана қалаларынан басталды. Дегенмен

«толық келісеміз» деп жауап берген.

республиканың басқа қалаларында да әуесқой

Біздің сауалнамаға қатысқан респонденттердің

бірлестіктер бар.

тек

4% өздерін криминалдық субмәдениеттермен

Қазақстандағы аталмыш субмәдениеттер енді

байланыстырады. Бірақ қылмыстық статистика

қалыптасу үстінде. Сондықтан олар болашақта

жастар сегментінде топтық қылмыстардың бар

халықтың әл-ауқаты артқан сайын қазіргіден

екендігін көрсетеді [2]. Сауалнама нәтижесіне сәйкес

де көп қолдаушылар табуы мүмкін.

«Сіз қандай

респонденттердің 5% гопниктермен және аулалық

субмәдениеттерге көбірек іш тартасыз?»

- деген

бұзақылармен жиі ұшырасады, ал 62,4% олармен

сұраққа респондеттердің

34,2%-ның спорттық-

ешқашан жолықпаған (8.6-сурет).

экстремалдық деп таңдауы бекер емес (8.5-сурет).

Субмәдениеттердің пайда болуы мен дамуын

Жастар арасында танымалдығы жағынан екінші

әлеуметтенудің, қоғамдық қарым-қатынастарды

және үшінші орындағы субмәдениет үрдістеріне

қалыптастырудың баламалы түрі ретінде анықтауға

музыкалық - 27,1% және би (брейк-данс, капоэйра

әсер ететін ең басты факторлар:

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

82

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

8.6-сурет

8.7-сурет

Жас респонденттердің өз

Жас респонденттердің бұл

таныстары арасында бейресми

қауымдастықты таңдауға әсер

қауымдастық өкілдерін

жолықтыруы, %

еткен себептер, %

Жиі

Ешқашан

Өз ойыңды

26,2%

білдіру тәсілі

Сирек

Жауап беруге қиналамын

28,630,831,6

Спорттық (велосипедшілер,

11,5%

автошабандоздар, байкерлер,

9

Жауап беруге

25,8%

паркурді қолдайтындар

қиналамын

және т.б)

Көпшіліктің

33,2 33,1

«түсініктері»

24,3

көңілімнен

9,4

Музыкалық (хип-хоп, рэп,

шықпайды

металлик, рок, бард және т.б.)

13,8%

33,4 33,8

Біздің

23,5

ермек еліктіреді

22,7

%

9,3

Би (брейк-данс,

Өзімді осы қауымдастықта

капоэйра және т.б.)

сенімді сезінемін

43,3

29,3

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

17,6

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

9,8

Cәнқой

41,4

33,9

−

әлеуметтену

мен тәрбиенің дәстүрлі

15,1

9,6

институттарының әлсіреуі және өзгеріске ұшырауы;

Діни

− жеке жауапкершілікпен үндесетін прагматикалық

43,4

ұстанымдардың кенжелеуі;

32,4

− әлемнің қалыптасқан бейнесінің, тарихы мен

13,7

10,5

мәдениетінің, ұжымдық құндылықтарының өзгеруі.

Жануарларды қорғайтындар

Сауалнамадағы

«Неліктен бұл қауымдастықты

48,8

таңдадыңыз?» деген сұрақтың жауаптары жастардың

30,4

«өзім» ұғымымен байланысты екенін көрсетеді

-

10,8

Ақпараттық

өзін тану, өзін көрсету, өзін дамыту, өзін жетілдіру

10

(геймерлер және т.б.).

және т.б (8.7-сурет).

58,1

Ересектер қауымдастығының жастарға әлеуметтік

тәжірибе жүргізуге кеңістік құруы, өз жолдарын

24,2

11,7

саналы түрде таңдауына мүмкіндік жасауы аса

6

Көркемөнер (граффити)

маңызды. Оның арқасында ғана әлеуметтік белсенді

62,4

және жауапты ұрпақты тәрбиелеуге болады. Біздің

мәліметтер бойынша қазақстандық қоғамның

22,3

Криминалдық

10,3

5

жастар субмәдениетін қабылдауға оң көзқарасы

(гопниктер және т.б.)

қалыптасқан. Оған

«Сіздің осы қауымдастықта

67,4

жүргеніңізге қарсы адамдар бар ма?» сұрағына

Дәстүрлі емес жыныстық

сауалнамаға қатысқандардың

61,8%

«жоқ» деп

11,0

бағдарды ұстанғандар

3,8^17,8

(гейлер, лесбилер және т.б.)

жауап беруі дәлел, респонденттердің тек

14,2%

«иә, ата-анам» нұсқасын таңдаған

(8.8-сурет).

67,2

Сауалнамаға қатысқандардың 51,1% өздері таңдаған

11,8

субмәдениетті ана-анасының қолдайтынын айтады

3,3^17,7

ЭМО

(8.9-сурет). Басты себеп олардың ата-аналары өздері

69,6

әлеуметтенудің балама жолын басынан өткергеніне

тіреледі. Сондықтан ересектердің құндылығы мен

16

12

2,4

олардың ұл-қыздарының құндылығы ұқсас, алайда

Готтар

өмір сүру тәртібі, шығу тегі, білімі, діні және т.б.

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

бойынша ерекшеліктері бар. Бұл жастардың бойында

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды

ата-аналар мен ересектер мәдениетімен ұқсастықтың

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

83

8.8-сурет

8.10-сурет

Жастар бейресми қауымдастыққа

Жастар ұйымдары мен

кіргеніне кімнің қарсы екенін

қозғалыстарына мемлекет

көрсетті (%)

тарапынан жүргізілетін бақылау

61,8%

туралы жастардың пікірі, %

Жоқ

14,2%

51,8%

Иә, ата-анам

Иә

7,1%

31,2%

Иә, жақын туыстарым

Негізінен иә

5,8%

Иә, жақын таныстарым

6,7%

Негізінен жоқ

9,8%

Жауап беруге қиналамын

4,0%

0,9%

Жоқ

Ұстаздар / мұғалімдер

6,0%

0,4

%

Жауап беруге қиналамын

Сыныптастар / курстастар

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

0,3%

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

Бұл субмәдениетке байланысты

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

көп екендігін дәлелдейді.

Әрине, ата-ананың, жақын әлеуметтік ортаның

қолдауы жастарға маңызды, бірақ респондеттердің

сезінеді (8.9-сурет). Әлемдік тәжірибе көрсеткендей,

20,4% мұндай қолдаудан сырт қалған. Мемлекеттің

мұндай жағдай жастардың санасында шеттеу

де қолдауы өте маңызды. Сауалнамаға қатысқан

сезімін қалыптастырып, қоғамдағы нормалар мен

қыздар мен жігіттердің тек 3,6% мемлекеттің қолдауын

дәстүрлерден ауытқуға әкелуі ықтимал.

Жастардың

бейформал

бірлестіктеріне,

ұйымдарына және қозғалыстарына мемлекеттік

8.9-сурет

бақылаудың қажеттігі туралы сауалға өскелең ұрпақ

Жастар өздерін қолдайтындарды

өкілдерінің

51,8% оң жауап берген, бұл пікірді

респонденттердің 31,2% да қолдайды (8.10-сурет).

атап көрсетті, %

Жастар мәдениеті

- өскелең ұрпақтың өз-өзін

дамытуы және баламалы әлеуметтену аймағы.

51,1%

Ата-ана

Әлеуметтенудің

заманауи

теорияларының

тұжырымдамалық құрылымында

басты орынды

20,4

%

әлеуметтік шынайылықтың субъектісі ретінде жастар

Ешкім

жайлы пікір алады. Осылайша жастардың әлеуметтену

мен өзін дамытудың түрлі үрдістерінің мазмұны мен

7,6

%

мақсаты түбегейлі өзгеріске ұшырайды (8.11-сурет).

Коммерциялық ұйымдар

Сауалнамаға қатысқан респонденттердің

29,3%-ы

субмәдени бірлестіктерге мүше болуды күнделікті

7,1%

мәселелерден құтылудың амалы ретінде қараса,

Пікіріміз ортақ адамдар

24,9%-ы өз өмірінің мәні деп санайды.

Респонденттердің 33,6% бейформал ұйымдардың

3,6%

жастарға ықпалы елеусіз деп санайды, ал 21,2%-ы

Мемлекет

«құндылықтар жүйесі мен жастардың дүниетанымын

бұзатындықтан» зиянды екенін алға тартқан,

10,2%

тек

16,6%-ы жастардың өзін дамытуы мен оң

Жауап беруге қиналамын

әлеуметтенуіне әсері бар екендігін көрсетеді

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

(8.12-сурет).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

84

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

8.11-сурет

8.12-сурет

Жастар осы қауымдастықтың

«Бейформалдардың» жастарға

мүшесі атану қаншалықты маңызды

әсері туралы жас респонденттердің

екенін көрсетеді, %

пікірі, %

24,9%

33,6%

Өте маңызды, өмірімнің мәні

Айтарлықтай әсері жоқ

29,3%

21,2%

Маңызды, айналадағы қарбаластан

Жастардың құндылықтары

тынығу үшін

мен дүниетанымын бұзады

29,8%

16,6%

Бұл ермек / уақытты қызықты өткізудің амалы

Жастардың өзін дамытуы мен

оң әлеуметтенуіне әсер етеді

6,7%

Маңызды емес, тек уақытты өткізу

9,1%

Жастар арасында девиантты

2,7%

мінез-құлықтың таралуына әсер етеді

Маған бұл үрдістер қызық

8,0%

6,6%

Жастар арасында агрессивтілік

Жауап беруге қиналамын

пен кикілжіңді көбейтеді

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

11%

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

Жауап беруге қиналамын

0,3%

Жалпы бейформалды жастар қауымдастықтарына

Теріс

теріс немесе немқұрайлы қарау көзқарасын

«Жастардың бейресми топтарға кіруінің негізгі себебі

0,2%

қандай деп ойлайсыз?» - деген сұрақтың жауабын

Бір бөлігі - оң, бір бөлігі - агрессияны көбейтеді

талдау барысында да байқауға болады (8.13-сурет).

Сонымен қатар субмәдениеттердің басым бөлігінің

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

ойын және инфантильді түрдегі идеологиясы «Тұтыну

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

қоғамы» сұранысына және өмірді қабылдау дәстүріне

жақын келеді. Оны құрайтын қағидалар - ләззат алу,

кәсіби ғана емес, сондай-ақ отбасылық-тұрмыстық

ұзақмерзімдік әлеуметтік-мәдени нормалар мен

міндеттерден арылу, жеке басқа институционалдық

құндылықтарды игерудің пайдасына дамымайды,

қысымның азаюы сияқты мәселелер екенін жастардың

техногенді ортаға бейімделу қабілеті - ортақ мәдени

бос уақытын өткізуге қатысты мәліметтердің

ықпалдасудың пайдасына дамымайды.

құрылымы айшықтайды.

Түрлі жастар қозғалыстары мен субмәдениеттер

8.3. БОС УАҚЫТ ЖАСТАРДЫҢ

көрінісінің эклектикалығына қарамастан, олардың

ӘЛЕУМЕТТІК БЕЛСЕНДІЛІГІНІҢ

көпшілігінің не бос уақытты өткізуге (29,8%) немесе сән

үрдістерін тарату мен жаюға (2,7%) бағдарланғанын

МӘДЕНИ КЕҢІСТІГІ РЕТІНДЕ

айта кету керек. Жастардың барлық ынтасы мәдени

орталықтарға ауып, жергілікті ортадағы жағдайды

Жастар қауымдастықтарында өзін бағалауда,

ұмытады. Бұл әлеуметтік жаңартылу тұрғысынан

тәртіпте, жастардың құндылық бағдарында және

тиімді

- жастардың жеделдігі артады. Олардың

гедонистикалық пен тұтынушылық көңіл-күйдің

жаңа аумақтық, кәсіби, ғылыми-техникалық, мәдени

өсуі түрінде байқалатын елеулі трансформациялық

ортаны игеруге дайындайды. Оның маңыздылығы

үрдістер орын алуда. Біріншіден, қазақстандық

қоғамның жаңартылуы кезеңінде артады, алайда

жастардың артып бара жатқан тілектері мен

жастар арасындағы әлеуметтенудің жалпы үрдісінде,

оны қанағаттандыру мүмкіндігі арасындағы

оларды тәрбиелеуде елеулі қолайсыздықтар

айырмашылық ұлғайып барады, екіншіден әуелі жеке

тұлғаның бос уақыттағы жүріс-тұрысының әлеуметтік-

тудырады. Жаңашылдықтарға деген қабілет-қарым

жауапкершілігі

нәтижесі

ретінде

субьектілік

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

8.13-сурет

8.14-сурет

85

Жастар өздерінің бос уақыттарын

Жастар бейресми қауымдастыққа

қалай өткізетіндерін атап көрсетті

кіру себептерін белгіледі

(бес жауаптан артық емес), %

(жауаптарға шек жоқ), %

45,7%

Теледидар, видео көремін, музыка

30,0%

тыңдаймын және т.б.

Көпшілік арасынан даралануға талпыныс

40,7%

Бос уақытымды отбасыммен

22,5%

бірге өткіземін

Қызығушылық үшін

33,4%

Интернетте таныстарыммен байланысамын,

20,6%

компьютерлік ойындар ойнаймын

Өзін дамыту ниеті

29,5%

16,1%

Спорт үйірмесіне барып,

Ерекше ортақ қызығушылықтар мен көзқарастар

спортпен шұғылданамын

15,8%

25,2%

Сәннің ықпалы

Кітап оқимын, сурет саламын,

ән айтамын және т.б.

%

13,5

Қалыптасқан тәртіп пен шарттарға

өз қарсылығын білдіру

23,1%

Сүйіктіммен/достарыммен кездесемін

11,9

%

23,0%

Қауіпсіздікке, түсіністікке, беделге,

Қосымша табыс табамын

өзінің керектігіне қажеттілік

19,6%

9,5%

Достар табу үшін

Ойын-сауық шараларына барамын

(театр, кино, концерт, спорттық шаралар)

8,9

%

Ересектер тарапынан түсіністіктің болмауы

18,5%

Ештеңе жасамаймын, тек тынығамын

10,6

%

Жауап беруге қиналамын

11,5%

Курстарда оқимын

0,2

%

(тілдік, массаж жасау, йога)

Ақымақтық

7,6%

0,1

%

Діни ғимараттарға барамын

Сыртқы әлемнен алшақтау

(мешіт, шіркеу және .б.)

0,1%

7,5%

Өз өмірін қызықты ету

Қоғамдық-саяси жұмыстармен

айналысамын

0,1

%

Адамгершілік негіздері көңілден шықпайды

0,6%

Менің елді мекенімде бос уақытты

0,1

%

өткізетін орын жоқ

Торығу / күйзеліс

0,5%

0,1

%

Үй шаруаларымен айналысамын

Білімнің жоқтығы, «субмәдениет»

сөзін түсінбеу

0,4%

Бос уақытым жоқ

0,1

%

Көрсетілгендердің барлығы

0,1%

Сабақ оқимын

0,1

%

Әркімнің себебі әртүрлі

0,1%

Көрсетілгеннің барлығы

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

содержание      ..     3      4      5      6     ..