Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2014» - часть 4

 

  Главная      Учебники - Разные     Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2014»

 

поиск по сайту            правообладателям  

 

 

 

 

 

 

 

 

содержание      ..     2      3      4      5     ..

 

 

Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2014» - часть 4

 

 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
53
экономикалық тетіктерін жаңарту жастар кәсіпкерлігін
жүзеге асыруға жергілікті деңгейде жауапты құрылым
дамытуға да бағытталған.
болып табылады. Олар бағдарламаға қатысуға ниет
2011 жылы жас кәсіпкерлердің қызметін үйлестіру,
білдірген жергілікті өзін-өзі жұмыспен қамтыған,
сонымен қатар олардың мүдделерін білдіру және
жұмыссыздар және әлеуметтік әлжуаз топтағы
қорғау, қызметтерінің дамуына қолайлы жағдайлар
тұрғындармен жұмыс жүргізіп, қатысуға таңдалған
жасауға барынша қолғабыс ету мақсатында
адамдармен әлеуметтік келісім-шарт жасайды.
Қазақстанның жас кәсіпкерлері қауымдастығы (бұдан
Жұмыс іздеуші ретінде тіркелген жас адамдардың
әрі - Қауымдастық) құрылған. 2014 жылдың басынан
негізгі сипаттамалары
5.9-суретте көрсетілген.
бері Қауымдастықтың көмегіне
120 жас кәсіпкер
Жергілікті жұмыспен қамту департаменттеріне
жүгінді.
жұмысқа орналасу үшін жүгінген әйелдердің саны
Тұрақты түрде жастар кәсіпкерлігінің дамуына
ерлерге қарағанда екі есе артық. Жұмыс іздеушілер
кедергі келтіретін түрлі мәселелерді анықтау
арасында қала тұрғындарының үлесі басым. Олардың
жолында тұрақты түрде жұмыс жүргізіледі. Сонымен
арасында ең көбін 20-24 жас аралығындағы жастар
қатар жас кәсіпкерлерге арналған шеберлік
құраса, оның соңынан
25-28 жас аралығындағы
сыныптары, тренингтер және пікірсайыстар
топ ілеседі. Жалпы жұмыссыздар ретінде тіркелген
тегін ұйымдастырылады. Қауымдастық жастарды
жастар арасында техникалық және кәсіби білімі бар
кәсіпкерлікке ынталандыру үшін әлемге әйгілі
қыздар мен жігіттердің саны көп, көрсеткіш 50%-ға
кітаптарды қазақ тіліне аударуды көздейтін «Шабыт»
жуықтайды.
жобасын қолға алған.
Тіркелген жұмыссыздар арасында орта арнайы
Қауымдастық кәсіпкер атануға талпынған жастарға
және жоғары білімі бар адамдардың үлесі жоғары
ерекше көңіл бөледі. 2014 жылдың өзінде шетелдік
(барлығы олардың үлесі 70%). Бір қызығы, олардың
сарапшылардың қатысуымен жас кәсіпкерлер және
арасындағы жұмыссыздық деңгейі басқа жас
Қазақстан жастары арасында 25 бизнес кездесулер
ерекшелік топтарына қарағанда төмен саналады.
өткізілген.
Тіпті барлық жас топтары арасында тіркелген жұмыс
іздеушілер арасында біліктіліктегі айырмашылықтар
маңызды рөлге ие. Себебі тіркелген жұмыссыздардың
5.3. ЖАСТАРҒА ӘЛЕУМЕТТІК
жалпы санынан орта кәсіптік және жоғарғы білімі
ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ
бар адамдардың үлесі 45% жуық. Жұмыс іздеушілердің
жартысынан астамы бір жылдан астам уақыттан бері
Жастарды әлеуметтік тұрғыда қолдау бойынша
жұмыссыз ретінде тіркеуде тұр, бұл жұмыс табуда
мемлекет тарапынан айтарлықтай шаралар қолға
кедергілердің барын көрсетеді.
алынған.
Кәсіби білім беру және қайта даярлау ең алдымен
«Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасы 2013 жылы
кәсіби біліктілігі жоқ жұмыс іздеушілерге ұсыныларды.
«Жұмыспен қамту жол картасы - 2020» бағдарламасына
Кәсіби білім берумен және қайта даярлаумен
қосылды. Жол картасы 2020 бағдарламасының мақсаты
қамтылған жұмыс іздеушілердің үлесі
2010 жылғы
- жұмыспен тұрақты және нәтижелі қамту арқылы
11,5%-дан 2013 жылы 4,2%-ға төмендеді.
халықтың әл-ауқатын көтеру. Бағдарлама жұмыспен
Әлеуметтік жұмыс орындары
- бұл жалақысы
қамтудың келешегін және жұмыссыздар саналатын
демеуқаржыландырылған жұмыспен қамтудың
немесе өзін-өзі өнімділігі төмен бейресми жұмыспен
уақытша түрі. Ол тек тіркеуде тұрған жұмыссыздар
қамтуға тартылғандарды немесе кедейлік шегіндегі
арасындағы жұмыс табу кезінде белгілі бір
адамдардың еңбек өнімділігін арттыруға бағытталған.
қиындықтарға ұшыраған мақсатты топ өкілдеріне
Олардың дені әлеуметтік көмекке тәуелді болып отыр.
ғана арналған.
Жұмыссыз, өзін-өзі жұмыспен қамтыған, кедейлік
Жұмысқа орналасуға ниеттілер арасында мақсатына
шегіндегі адамдардың 80 пайызға жуығы ауылдық
жеткендердің үлесі әдеттегідей өте төмен.
2013
жерлерде тұрады және олардың басым бөлігін жастар
жылы көрсеткіш 2,4% құраған, бұл ретте 16-28 жас
құрайды.
аралығында жұмыс іздеген жастардың тек 0,5% ғана
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және
әлеуметтік жұмыс орындарына жіберілгенін ескеру
әлеуметтік даму министрлігінің ресми сайтындағы
қажет.
мәліметтер бойынша 2013 жылы «Жұмыспен қамту жол
Жастар тәжірибесі орта кәсіби мектептерде
картасы - 2020» бағдарламасы арқасында 250 мыңнан
және университеттерде кәсіби білім алу курсын
астам адам жұмыс тапқан.
2014 жылдың алғашқы
аяқтаған, жұмыс өтілі жоқ жұмыссыз жастар үшін
3 айында
20 мыңнан астам адам бағдарламаға
ұйымдастырылады. Кәсіпорындар бағдарламаның
қатысуға қажетті әлеуметтік келісім-шарттарға қол
қатысушына жалақы төлемейді. Себебі олар
қойды. Олардың 72 пайызы жұмыссыздар саналады
тәжірибелі әріптестерінің қарауында жұмыс жасайды
(негізінен жергілікті еңбек биржаларында тіркелген,
және бағдарлама бойынша оларға
2014 жылы
бірақ кейбіреулері тіркелмеген), 246 мың адам оқудан
18 АЕК, яғни 31 736 тенге (шамамен 174 АҚШ доллары)
өткен және оқу курсын аяқтаған 1 065 адам жұмысқа
көлемінде шәкіртақы беріледі.
орналастырылды.
«Жол картасы» бағдарлама аясында 2014 жылдың
Жергілікті жұмыспен қамту орталықтары да
бірінші жартысында
«Жастар тәжірибесі» бағыты
«Жұмыспен қамту жол картасы - 2020» бағдарламасын
бойынша 8275 адам кәсіби машықтарын шыңдап,

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
54
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
5.9-сурет
2014 жылғы 1 қантар бойынша жастар арасында тіркелген
жұмыссыздардың жіктелуі
Жынысы
Тұрғылықты жері
Жасы
16,6%
32,5%
37,3%
16-19
Ер
Қала
43,3%
20-24
56,7%
Әйел
Ауыл
25-28
67,5%
46,1%
Білім беру
Басқа
2,4%
52,1%
Бастауыш
Ұзақмерзімді жұмыспен қамту
27,6%
45,9%
Жалпы орта
Жұмыс іздеуге кіріскендер
43,8%
11,6%
Орта арнайы
Талапкерлер
26,3%
Жоғары
Дереккөзі: ҚР ҰЭМ Статистика комитеті
олардың
5052-сі
жұмысқа орналастырылды.
қолға алынып, ол «Жұмыспен қамту жол картасы-2020»
Салыстыратын болсақ,
2013
жылы аталған
бағдарламасының маңызды бір бөлігіне айналды.
бағдарламаға сәйкес
23
523 адам тәжірибеден
Жері кең, халқы шашыраңқы қоныстанған және
өтсе, олардың
6
409 жұмысқа орналастырылды.
өңірлердің экономикалық даму деңгейлерінде
Көрсеткіштердің төмендеу динамикасына
«Жастар
айтарлықтай айырмашылықтар бар Қазақстан
тәжірибесі»
бағдарламасына
қарастырылған
сияқты ел үшін мұндай ұйымдасқан көшіру саясаты
мемлекеттік қаржы көлемінің азайтылуы әсер
өте маңызды. Бұл бағдарламаны пайдаланған
етуі ықтимал.
2013 жылы қолдаудың бұл бағыты
отбасылардың саны аз екендігін ескере отырып, біз
бойынша 2979,0 млн. теңге бөлінсе, ал 2014 жылы
оны одан ары күшейту қажет деп есептейміз.
қаржыландыру көлемі
653 млн. теңгеге азайып,
Шағын бизнесті дамытуға көрсетілетін қолдау
2326,0 млн. теңгені құрады.
қазіргі таңда көбіне «Жұмыспен қамту жол картасы
Қазақстанда инфрақұрылымдық жобалардағы
-
2020» бағдарламасы бойынша жұмыс орындары
қоғамдық жұмыстар еңбек нарығының кеңінен
тапшы ауылдық аумақтарда тұратын жұмыссыз, өзін-
қолданылатын бағдарламалары қатарына жатады.
өзі қамтамасыз еткен және тұрмысы төмен тұлғаларға
2013
жылы еңбек нарығындағы мемлекеттік
көрсетіледі. Бұған дейінгі қолдау бағдарламаларына
институттардың көмегіне жүгінгендердің 30% немесе
қарағанда мұнда бизнесті жүргізуге және кеңейтуге
100 мыңға жуық адам аталған жұмыстарға атсалысқан.
айтарлықтай кедергілерді еңсеру жолында қолғабыс
Олардың 32% жастар құрайды (олардың тіркелген
ету мақсатында барынша кешенді амалдар
жұмыссыз жастар арасындағы үлесі
21%). Жастар
қарастырылған. Олардың қатарында 3 млн. теңгеге
бұл бағдарламаларға аса қызығушылық танытпайды
(шамамен 16
700 АҚШ доллары көлемінде) дейін
деген тоқтамға келуге болады.
шағын несие беру бар, ал маңызды кенттер үшін
2009-2010 жылдары дағдарысқа қарсы «Жұмыспен
5 млн. теңгеге дейін (27 800 АҚШ доллары көлемінде)
қамту жол картасы» бағдарламасының шеңберінде
шағын несие қарастырылған, сонымен қатар кіріс
экономикалық әлеуеті барынша жоғары өңірлерге
көлемін ұлғайтуды қолдау және бизнес-жоспарды
қоныс аударуды демеуқаржыландыруды ұйымдастыру
құруды, маркетинг, құқықтық және есепшілік кеңес

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
55
беруді қамтитын тегін кәсіпкерлікке оқыту да
60%-ға жуығы ауыл шаруашылығында,
20%-дан
қарастырылған.
астамы саудада, яғни біліктілікті аса қажет етпейтін
Алайда бұл шаралардың барлығы бизнесті табысты
екі салада жұмыс істейді.
жүргізуге жеткілікті емес.
Қазақстанда жұмыспен қамтамасыз етілген
Денсаулық сақтауға, әлеуметтік қорғауға, білім
халықтың ширек бөлігі тіркелмеген; олардың 40%
беруге, мәдениетке, спортқа және ветеринарияға
жалдамалы жұмысшылар, ал 60% өзін-өзі жұмыспен
маманданған жоғарғы оқу орындарының, ортадан
қамтамасыз еткендер. Өзін-өзі жұмыспен қамтамасыз
кейінгі және кәсіби білім беру оқу орындарының
ету жастар арасында өте кең таралған.
аталған салаларда жұмыс тәжірибесі жоқ немесе
Сондай-ақ еңбек нарығындағы қазақстандық
аз түлектерді мамандар тапшы ауылдық жерлерге
жастардың қазіргі ахуалы келесі ерекшеліктермен
жіберуді қарастыратын
«Дипломмен
- ауылға!»
сипатталады:
жұмыспен
тиімсіз
қамтудың
арнайы жобасы 2009 жылы қолға алынды. Жоба
басымдығы; білікті жұмысшы күшіне сұраныс пен
қатысушыларына бірреттік демеуқаржыға қоса
ұсыныс арасындағы айырмашылық; жұмысшы күшіне
субсидияланған тұрғын үй несиесі және еңбекақы
сұраныстың өзгеруіне кәсіби және техникалық білім
тарифінен жоғары сыйақы беріледі. 2014 жылдың
беру жүйесінің икемді түрде бейімделе алмауы;
басында
«Дипломмен
- ауылға!» жобасына
жастардың ел ішіндегі бейберекет еңбек көші-
қатысушылардың саны 12 031 адамды құрады.
қоны; тұрғын үй нарығының қолжетімділігін дамыту
«Жасыл ел» жобасы ағаш отырғызу, саябақтарды
сылбыр, бұл өз кезегінде экономикалық белсенді
және басқа да жасыл желектерді баптау және түрлі
тұрғындардың көшіп-қонуына және оларды тиімді
экологиялық жобалар бойынша жастарға маусымдық
пайдалануға кедергі жасайды.
жұмыс ұсынады.
Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕРДІҢ
министрлігінің «Жұмыс» деп аталатын порталы бар.
ТІЗІМІ:
Онда кейбір бос қызмет орындары туралы ақпарат
жарияланады және түйіндемені немесе ілеспе
1. Тулембаева А.Н., Калиева С.А. Проблемы занятости
хатты дұрыс әзірлеу жолдары қамтылған, жұмыс
населения Республики Казахстан в условиях
берушімен сұхбатқа дайындалу жайлы кеңестер бар.
социальной модернизации. Режим доступа: www.iab.
Кейбір өңірлердегі бос қызметтер туралы ақпаратты
kz/.../tulembaeva%20a%20n%20i%20kalieva%20s%20a
«Жастардың электрондық еңбек биржасы» веб-
2. Global employment trend −2014. Режим доступ:
порталынан табуға болады.
Жастарды жұмыспен қамту және кәсіпкерлікті
dcomm/publ/documents/publication/wcms_233953.
қолдау бағытында қабылданған шаралардан
pdf
жастар оң өзгерістерді күтеді. Онлайн-сауалнама
3. Национальный доклад «Молодежь Казахстана -
қорытындысына сәйкес жастардың
65,72% ата-
2013». С. 128-129
аналарымен салыстырғанда олардың өмірі жақсы
4. Трудоустройство выпускников и занятость
болады деп есептейді.
молодежи. - Министерство образования и науки РК.
Астана, 10 ноября 2014.
***
5. Доля МСБ в ВВП Казахстана в последние годы не
изменилась. Режим доступа: http: // www.palata.kz/
Еңбек нарығындағы қазақстандық жастардың
6. Послание Главы государства Н.А.Назарбаева от 11
ахуалы бойынша талдау бірқатар қорытынды жасауға
ноября 2014 года «Нұрлы жол - Путь в будущее». Режим
мүмкіндік береді.
Еңбек нарығындағы қазақстандық жастардың
poslanie-glavy-gosudarstva-narodu-kazakhstana
жағдайы салыстырмалы түрде оң сандық
көрсеткіштермен сипатталады. Алайда көптеген
жастар ауыл шаруашылығы мен сауда сияқты
біліктілікті қажет етпейтін еңбек секторларында жеке
қызмет етуде.
Жастардың
еңбек
нарығындағы
негізгі
индикаторлар өткен жылмен салыстырғанда
айтарлықтай өзгерістерге ұшыраған жоқ.
Қазақстандық жастардың білім деңгейінің өскені
байқалады.
Ересектермен салыстырғанда жастардың өзін-өзі
жұмыспен қамтамасыз етуі жиі байқалады, олар жеке
еңбек қызметімен айналысады. Еңбекпен қамтылған
барлық жастардың арасында өзін-өзі жұмыспен
қамтамасыз еткендер қалалық елді мекендерде 20%-
ды құраса, ауылдық жерлерде 50%-ға жуык.
Өзін-өзі жұмыспен қамтамасыз еткен жастардың

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

6-ТАРАУ
ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ
ҚЫЛМЫС

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
57
6.1. ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ
6.1-сурет
ҚЫЛМЫСТАР МЕН ҚҰҚЫҚ
БҰЗУШЫЛЫҚТАРДЫҢ ЖАЛПЫ
Кәмелетке толмағандармен жасалған
қылмыстарды тіркеу туралы мәліметтер
СИПАТТАМАСЫ
59
2013 жылғы 6 ай
Балалар мен тәуекел тобындағы отбасыларға
64
2014 жылғы 6 ай
әлеуметтік-құқықтық, психологиялық-медициналық-
Астана қаласы
педагогикалық көмек көрсететін түрлі ведомстволық
162
Дереккөзі:
мекемелер желісін кеңінен дамытуды қарастыратын
ҚР Бас прокуратурасы
110
Құқықтық статистика
біздің мемлекетіміз өзінің әлеуметтік саясатын күзету-
Ақмола облысы
және арнайы есепке
қорғау тұжырымдамасы негізінде құруда. Елімізде
алу жөніндегі
84
комитет
кәмелеттік жасқа толмағандардың құқықтарын,
57
бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғауды
Ақтөбе облысы
қамтамасыз ететін, оларға қатысты жазалау шараларын
102
шектейтін ювеналды соттар қызмет етеді. Сонымен
140
қатар халықаралық стандарттарға сай жалпыға ортақ,
Алматы қаласы
балаларға достық ілтипаттағы құқықтық жүйені
146
құруға бағытталған балаларға арналған сот төрелігі
173
жүйесінің реформасын жетілдіру бойынша ауқымды
Алматы облысы
жұмыстар жүзеге асырылуда.
89
Жастар арасындағы қылмыстылық әлеуметтік-
51
экономикалық, әлеуметтік-психологиялық және
Атырау облысы
тәрбиелік мәні бар факторлар кешенімен байланысты
290
болып отыр. Жастар арасында қылмыстың таралуына
267
көбінесе жастарды әлеуметтендірудегі кемшіліктер
Шығыс Қазақстан облысы
ықпалын тигізеді.
133
Жастар қылмысын талдау жастардың жас ерекшелігі
101
санаттарын есепке алуды көздейді. Қылмыстық
Жамбыл облысы
статистикада
14-18
жас аралығындағыларды
95
«жасөспірімдер» немесе «кәмелетке толмағандар»,
64
18-ден 24 жасқа дейінгілерді «жастар» және 25-29 жас
Батыс Қазақстан облысы
аралығындағы жас ерекшелік топты «жас ересектер»
269
деп жіктейді.
232
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы
Қарағанды облысы
Құқықтық статистика және арнайы есепке алу
69
жөніндегі комитетінің
(бұдан әрі
- Комитет)
2014
43
жылғы
6 ай ішіндегі қылмыстық ахуал туралы
Қызылорда облысы
статистикалық деректерін талдау барысында
2013
142
жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда жалпы ел
129
бойынша қылмыс деңгейі 5,4%-ға (177 896-дан 168
Қостанай облысы
132-ге дейін) төмендегені байқалады. Соның ішінде
49
қылмыс жасағандардың саны 48833 адамнан 47589
45
адамға дейін азайғаны тіркелген.
Маңғыстау облысы
Кәмелетке
толмағандар арасындағы қылмыс
92
бойынша да төмендеу үрдісі байқалып отыр. Ағымдағы
80
жылдың I жартыжылдығында олардың үлесі (қылмыс
Павлодар облысы
жасаған жастар арасындағы
14-18 жастағылардың
55
үлесі) 4,4% немесе 2108 адамды құрады. Бұл өткен
46
жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда
23%-
Солтүстік Қазақстан облысы
ға төмен (2013 жылдың 6 айындағы көрсеткіш 2736
271
адамға жетті).
189
Өңірлер қимасындағы деректерді талдау кезінде
Оңтүстік Қазақстан облысы
кәмелетке толмағандармен жасалған қылмыстар
деңгейінің төмендегені айқын байқалады (6.1-сурет).
2014 жылдың
6 айы ішінде жастармен жасалған
артқан. Сонымен қатар олардың үлес
салмағы
қылмыстық әрекеттер саны
2013 жылдың сәйкес
Қарағанды облысында
(5,2%), Шығыс Қазақстан
кезеңімен салыстырғанда
Алматы облысында,
облысында (4,3%) және Оңтүстік Қазақстан облысында
сондай-ақ Алматы мен Астана қалаларында ғана
(4,1%) салыстырмалы түрде әлі де жоғары болып

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
58
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
қалып отыр.
үрдістің сақталып отырғанын көрсетті. Мәселен,
2014 жылдың І жартыжылдығында қылмыс жасаған
аталған кезеңде 1,3 млн. әкімшілік құқық бұзушылық
жастар арасындағы сандық-жас ерекшелік талдауы
есепке алынып, оның ішінде 5,4 мыңы немесе 0,4%
заңды бұзатындардың басым бөлігі ересектер
кәмелетке толмағандармен жасалған, бұл
2013
тобының өкілдері (18-20 жас аралығында 5597 тұлға
жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда
37,1%-ға
(20,5%) және
21-29 жас аралығында
20274 тұлға
төмен.
(74,4%) екенін көрсетіп отыр. 14-15 пен 16-17 жастағы
2013 жылы және 2014 жылдың І жартыжылдығындағы
жасөспірімдер арасында тиісінше 412 және (жалпы
құқық бұзушылықтар құрылымы негізінен өзгеріске
санынан 1,5%) және 1695 (жалпы санынан 6,2%) заңды
ұшырамаған. Олардың басым бөлігін
(шамамен
бұзушы тіркелген.
63%) қоғамдық тәртіпке және имандылыққа қол
Комитеттің деректері бойынша, қылмыстың жалпы
сұғатын құқық бұзушылықтар құрайды, оның ішінде
құрылымы 2013 жылы және биыл елеулі өзгерістерге
тыныштықты бұзу
-
10-12%, қоғамдық орындарда
алкогольді ішімдіктерді ішу немесе мас күйде жүру -
ұшыраған жоқ. Олардың негізгі үлесін жеке адамға
5-6%, жекелеген қоғамдық орындарда темекі тартуға
қарсы қылмыстар
- шамамен
8% (адам өлтіру,
салынған тыйымды бұзу - 27-31%.
зорлау), қоғамдық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке
Жеке меншікке қол сұғатын құқық бұзушылықтар
қарсы қылмыстар - шамамен 17% (бұзақылық) және
-
«бөтеннің мүлкін ұсақ-түйектеп ұрлау» әлі де
меншікке қарсы қылмыстар 65%-дан артық (ұрлық,
болса басымдыққа ие. Өткен жылдың осы кезеңімен
тонау) болып отыр.
салыстырғанда ол 1,5 есе (18-ден 31-ге дейін), ал
Қылмыс құрамы бойынша басым бөлігі ауырлығы
ағымдағы жылдың алты айында 2 еседен артық (12-
орта санатқа жатады - шамамен 65-66%. Негізінен 21-
ден 28-ге дейін) өскен. Сонымен қатар «Кәмелетке
29 жастағы жастармен ауыр және аса ауыр қылмыстар
толмағандар жасаған бұзақылық» бабы бойынша
жасалады, ағымдағы жылдың І жартыжылдығында
құқық бұзушылық саны өсті.
2013 жылы осы бап
3190 қылмыстық әрекет тіркелген. Ал
18-20-жас
бойынша құқық бұзушылық 1,5 есеге артып, 741-ге
аралығындағы тұлғалармен 990 қылмыстық әрекет
жетті (2012 жылы 413 тіркелді), 2013 жылдың 6 айында
жасалған.
оның саны 450-ге, ал 2014 жылы 543 оқиғаға жетті.
Жастардың ұйымдасқан қылмыстық топтары да
2014
жылы өңірлер бойынша кәмелетке
пайда болуда. 2013 жылы ҚР Қылмыстық кодекстің
толмағандар
жасаған
әкімшілік
құқық
235-бабы
«Қылмыс жасау мақсатында ұйымдасқан
бұзушылықтардың дені Астана, Алматы қалаларында
топ құру және оны басқару» бойынша
49 тұлға,
және Шығыс Қазақстан облысында тіркелген.
ағымдағы жылдың І жартысында 9 адам қылмыстық
Елімізде кәмелеттік жасқа толмағандардың
жауапкершілікке тартылды.
қауіпсіздігі мен тіршілігіне қол сұғудың түрлі фактілері
2014 жылғы 6 айда бұрын қылмысты болған адамдар
маңызды мәселеге айналып отыр. Комитеттің
жасаған
3079 қылмыс тіркелді. Қылмыстардың
статистикалық деректеріне жүргізілген талдауға
қайталануы көбіне 21-29 жастағы тұлғалар арасында
сәйкес ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында
кездеседі - 3564, ал 18-20 жас аралығында - 745, 14-17
кәмелетке толмағандарға қатысты
3908 қылмыс
жас аралығында - 173. Бұл санат бойынша Қостанай
тіркелді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңіне (5077
(17%), Шығыс Қазақстан
(10,6%), Павлодар
(12,6%)
оқиға) қарағанда 3%-ға төмен. Зорлық-зомбылық
облыстары ең қолайсыз өңірлер болып табылады.
Жұмыссыз жастар арасында қылмыстылық мәселесі
аса өзекті болып отыр. Комитеттің деректері бойынша
6.2-сурет
олардың арасындағы қылмыстық сипат өсуде, атап
Кәмелеттік жасқа толмағандарға қатысты
айтқанда 2013 жылы 18-29 жас аралығындағы қылмыс
жасалған қылмыстар динамикасы
жасаған жұмыссыздардың саны 41 682 адамды құрап,
Кәмелеттік жасқа толмағандарға қатысты
2012 жылға қарағанда 2,5%-ға өскен (40 607 адам).
қылмыстар жасалды
Ағымдағы жылдың бірінші жартыжылдығында
Солардың ішінде күштеу зорлығымен
14 жастан
29 жасқа дейінгі қылмыс жасаған
жасалған қылмыстар
27 229 адамның жартысынан көбісі, нақтырақ айтсақ
18 450 адам жұмыссыздар болды.
5077
2014 жылғы 6 ай ішінде 21 мен 29 жас аралығындағы
қылмыс жасаған жұмыссыздардың
(жалпы саны
3908
14
556) көпшілігі Шығыс Қазақстан
(2362) және
Қарағанды (1864) облыстары мен Алматы қаласында
(2284) тіркелген.
1838
Әкімшілік жауапкершілікке тартылған кәмелетке
1358
толмағандар саны азаюда. Атап айтқанда 2013 жылы
олардың саны 16,1 мың адамды (2012 жылы - 18 мың
адам) немесе жалпы тіркелген 3,2 млн. (2012 жылы -
2,6 млн.) әкімшілік құқық бұзушылықтардың 0,5%-ын
2013 ж. 6 ай
2014 ж. 6 ай
құрады. Төмендеу динамикасы 10,6% құрады.
Дереккөзі: ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика
және арнайы есепке алу жөніндегі комитет
2014 жылдың алғашқы алты айына талдау бұл

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
59
сипаттағы қылмыстар саны 26,1%-ға азайды (1838-ден
айтқанда, Алматы қаласында әрбір 2-ші, ал Қарағанды
1358-ге дейін) (6.2-сурет).
облысында әрбір 3-ші жасөспірім ұрлықшылардан
Құрамы бойынша бұл қылмыстар көбіне меншікке
жәбір көрген. Бұл жағдайларда негізінен ұялы
қарсы - 59% немесе
2306 қылмыс
(2013 жылдың 6
телефондар ұрланып отырған (6.3-сурет).
айы ішінде 63,9% немесе 3245), жеке адамға қарсы -
Оңтүстік Қазақстандағы жағдай кереғар. Облыстағы
20,7% немесе 808 (16,3% немесе 826) және қоғамдық
жасөспірімдер көбіне бұзақылыққа
(тіркелген
тәртіп пен қоғамдық қауіпсіздікке қарсы 10,9% немесе
308 қылмыстың
49-ы), тонауға
(43), жыныстық
428 (12,2% немесе 617) жасалған. Яғни, жасөспірімдер
сипаттағы әрекеттерге
(31) ұшырайды. Бұл ретте
көп жағдайда ұрлықтың, тонаудың, бұзақылық
жәбірленушілердің 60%-дан астамын 14-15 жастағы
әрекеттердің, жыныстық қатынас немесе жыныстық
балалар құрайды.
сипаттағы өзге де әрекеттердің,
алаяқтықтың
Медицина мекемелері мен ішкі істер органдарының
құрбанына айналады.
мәліметтерін салыстыру барысында жүктілік бойынша
Өңірлер бойынша кәмелеттік жасқа толмағандарға
кәмелеттік жасқа толмағандарды есепке қоюдың 360-
қатысты әрбір
9-шы қылмыс Алматы қаласында
тан астам оқиғалары анықталды (Қарағанды облысы
(448) және Қарағанды облысында (431), әрбір 13-ші
- 99, Қостанай облысы - 51, Алматы облысы
- 50,
қылмыс Оңтүстік Қазақстан облысында тіркелді. Атап
Астана қ. - 33, Алматы қ.- 29, Ақтөбе облысы - 1,
Жамбыл облысы - 22, Оңтүстік Қазақстан облысы - 17,
Қызылорда облысы - 16, Батыс Қазақстан облысы - 18,
Маңғыстау облысы - 11, Павлодар облысы - 4, Шығыс
6.3-сурет
Қазақстан облысы - 17). Заң тұрғысынан қарағанда
кәмелеттік жасқа толмағандармен жыныстық
Кәмелеттік жасқа толмағандарға қатысты
қатынасқа түсу қылмыс деп есептеледі.
жасалған қылмыстар туралы мәліметтер,
Бүгінгі таңда бала ұрлау және оларды іздестіру
өңірлер қимасында
өзекті мәселеге айналып отыр. Атап айтсақ, ағымдағы
жылғы
6 ай ішінде ҚР Қылмыстық кодексінің
184
2013 жылғы 6 ай
«Кәмелетке толмағандар саудасы» деген
133-бабы
260
2014 жылғы 6 ай
бойынша Қазақстанда 11 қылмыс тіркелді (13 - 2013
Астана қаласы
235
Дереккөзі:
жылы). Өндірісте жатқан 20 қылмыстық істің ішінде
165
ҚР Бас прокуратурасы
сотқа
40% (8) жіберілді, тұлғаның анықталмауына
Ақмола облысы
Құқықтық статистика
байланысты істердің
25%-ы
(5) тоқтатылды. Бұл
және арнайы есепке
281
алу жөніндегі
статистика жас ұрпақтың денсаулығына, психикасына
182
комитет
Ақтөбе облысы
және адамгершілік келбетіне нұқсан келтіретін
583
қоғамдағы аса қауіпті құбылыстарды айғақтайды.
448
Хабарсыз жоғалып, іздеуде жүрген кәмелет жасына
Алматы қаласы
толмағандар саны азайды. Қазақстан Республикасы
315
Ішкі істер министрлігінің деректері бойынша 2014
247
Алматы облысы
жылдың басында мұндай 72 адам тіркелген. Бұл өткен
193
жылдың сәйкес мерзімімен (83) салыстырғанда 13,3%-
150
ға төмен. 292 адамға іздеу жарияланды, бұл да өткен
Атырау облысы
жылдың аталмыш кезеңіне (423) қарағанда 31%-ға
430
266
азайған. Іздеп табылған адамдардың үлесі ағымдағы
Шығыс Қазақстан облысы
жылдың алғашқы жартыжылдығында 92,1% құрады
354
(2013 жылдың 6 айында 91,7%).
257
Жамбыл облысы
Жастардың жол-көлік оқиғалары салдарынан
253
қаза табуы күрделі әлеуметтік мәселе болып
264
қалуда. Комитеттің статистикалық мәліметтеріне
Батыс Қазақстан облысы
сәйкес 2014 жылдың алғашқы 6 айындағы жол-көлік
584
оқиғаларының (бұдан әрі - ЖКО) саны өткен жылдың
431
Қарағанды облысы
осындай кезеңімен салыстырғанда 1,7%-ға (8 462-ден
134
8 608-ге дейін) өскен және онда зардап шеккендердің
150
53,2% немесе
6347 адам
14-29 жас аралығындағы
Қызылорда облысы
жастар болып табылады.
360
278
Тіркелген жол-көлік оқиғаларының басым көпшілігі
Қостанай облысы
Алматы қаласында
- 2425 (2013 жылғы 6 ай ішінде
224
2013);
16,3% Оңтүстік Қазақстан облысында
-
1408
86
Маңғыстау облысы
(1442);
9,2% Алматы облысында
-
799
(695);
6,7%
450
Шығыс Қазақстан облысында
-
580
(617);
6,3%
271
Жамбыл облысында - 549 (690) орын алған. Жол
Павлодар облысы
қозғалысына қатысушылардың басым көпшілігінде
104
құқықтық мәдениеттің, басқа жүргізушілер мен жаяу
94
Солтүстік Қазақстан облысы
жүргіншілерге құрмет танытудың жоқтығын атап
353
өтпеске болмайды. Себебі жылдамдықты асыру, жаяу
308
жүргіншілер өтетін жер арқылы қозғалу ережелерін
Оңтүстік Қазақстан облысы
бұзу, жолдың қарсы бетіне шығып кету, сондай-ақ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
60
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
(6.4-сурет).
6.4-сурет
6.2 ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ ӨЗІНЕ
Есірткі, психотроптық заттарды және
ӨЗІ ҚОЛ ЖҰМСАУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
прекурсорларды қолданатын
Қазіргі уақытта қазақстандық қоғам үшін өзіне өзі
тұлғалар туралы мәліметтер
қол жұмсау және оған әрекеттену күрмеулі мәселеге
айналып отыр. Мәселен, Дүниежүзілік денсаулық
14 жасқа дейін қоса алғанда
сақтау ұйымының мәліметтері бойынша Қазақстан
15-17 жас
өзіне өзі қол салғандардың саны бойынша әлемде 10-
18-30 жас
шы орында және Шығыс Еуропа елдері мен бұрынғы
31 жас және жоғары
Кеңес Одағы елдері арасында «көшбасшылардың»
алғашқы үштігіне кіреді [1].
Елімізде 2014 жылдың 8 айы ішінде 9 жастан 29 жасқа
25256
25184
дейінгі балалар мен жастар арасында өзіне өзі қол
жұмсаумен аяқталған 628 оқиға (2013 жылдың сәйкес
кезеңінде 641 оқиға тіркелген) анықталған: солардың
ішінде 9-дан 18 жасқа дейінгі тұлғалармен 130, 18-ден
29 жасқа дейінгі тұлғалармен 498 оқиға (6.5-сурет).
13209
10922
Комитет ұсынған мәліметтер «жастардың» өз-өзіне
қол жұмсауы «жасөспірімдер» суицидінен төрт есеге
дерлік артық екенін дәлелдейді.
Жоғарыда көрсетілген өзіне өзі қол жұмсаудың
1519
685
380
212
628 оқиғасы бойынша 494-ін ерлер, 134-ін әйелдер
жасаған. Өмірін өз еркімен қию нәзік жандарға
2013 ж. 6 ай
2014 ж. 6 ай
қарағанда ер азаматтар арасында төрт есеге көп.
Өңірлер бойынша жасөспірімдер арасында өзіне
Дереккөзі: ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика
өзі қол салудың
жоғары көрсеткіштері Оңтүстік
және арнайы есепке алу жөніндегі комитет
Қазақстан (28), Шығыс Қазақстан (18), Қарағанды (14)
облыстарында тіркелген. Жастардың өзіне өзі қол
жаяу жүргіншілердің белгіленбеген жерде жолдан
жұмсауы бойынша Шығыс Қазақстан (104), Қостанай
өтулеріне байланысты қозғалыстың белгіленген
(60), Алматы (47) облыстары «көш» бастап келеді.
ережелерін бұзу жүргізушілердің ЖКО себепкер
2014 жылдың 8 айы ішінде өз-өзіне қол жұмсауға
болуына әкеледі.
әрекеттенудің 807 оқиғасы тіркелген, бұл 2013 жылдың
Елімізде есірткіні тұтынуға байланысты орын
сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7%-ға аз (869 оқиға).
алатын қылмыстық әрекеттер деңгейі төмендегіні
Комитеттің деректеріне сай отбасындағы дау-
байқалады. Комитеттің статистикалық деректеріне
жанжал, соның ішінде жасөспірімдерге қатысты
сәйкес 2014 жылдың І жартыжылдығында құқық қорғау
қатыгездік және күш қолдану, үзеңгілестермен
органдары бұл санаттағы 1987 қылмыстық әрекетті
араласудың қиындығы (нормативті емес тұлғааралық
тіркеген (2013 жылдың сәйкес кезеңінде 2155 немесе
қатынастар), өмірлік қиын жағдайлар, ұстаздармен
7,8%-ға төмен). Сонымен қатар есірткіге салынған
келіспеушіліктер,
денсаулықтың
сыр беруі
тұлғалардың саны азайды (медицина мекемелерімен
жасөспірімдер арасында өзіне өзі қол салу актілеріне
анықталған). Мәселен, талдау жүргізілген кезеңде
олардың саны
8,3%-ға (40364-тен 37003-ке дейін)
кеми түскен.
6.5-сурет
Алайда
есепке
қойылғандардың
жалпы
саны төмендегеніне қарамастан, психотропты
Жастар мен жасөсіпірімдер арасындағы
заттарға әуестенгендердің саны
(2013 жылдың
өзіне өзі қол жұмсау туралы мәліметтер
І жартыжылдығында
4652 адамнан
2014 жылдың
6 айындағы 5019 адамға дейін) ұлғайды. Сонымен
2013 жылғы 8 ай
қатар есірткі заттарын өткізу мақсатында оны
2014 жылғы 8 ай
497
498
заңсыз сатып алуға, тасымалдауға немесе сақтауға
байланысты қылмыстар саны
2013
жылдың
6 айындағы 388-тен 2014 жылдың сәйкес кезеңінде
411-ге дейін артқан (5,9%).
Мүдделі органдар арасында ведомствоаралық іс-
қимылдың әлі де аздығы, ата-аналар тарапынан тиісті
бақылаудың жоқтығы кесірінен есірткіге салынған
144
130
кәмелеттік жасқа толмағандардың санын нақты
анықтау мәселесі күн тәртібінен түспей тұр.
Бұл тоқтамды жас ерекшелігі топтары бойынша
есірткі заттарын, психотропты заттарды және
9-18 жас
18-29 жас
прекурсорларды пайдаланатын тұлғаларды есепке
Дереккөзі: ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика
алу нәтижелері туралы деректер айғақтайды
және арнайы есепке алу жөніндегі комитет

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
61
итермелейтін басты себептер болып табылады.
және жоғары білім (18%) алған. Бұл ретте медресеге топ
Ал үлкен жастағы жастар жоғарыда аталған
мүшелерінің ең аз бөлігі (6%) барған, басым көпшілігі
себептермен қатар жалғыздық, материалдық
Каир қаласында (Египет) білім алды. Лаңкестік топ
жағдайдың қиындығы, тұрғын үй жағдайларының
мүшелерінің басым бөлігін жұмыссыздар
(73%)
қолайсыздығы, отбасылық қарым-қатынастардың
құрайды. Лаңкесшілердің тек 26% тұрақты жұмысы
сыр беруі
(ажырасу) іспетті әлеуметтік-тұрмыстық
болған. Олардың дені күзет фирмаларында, жеке
мәселелерге тап болады.
бизнестің жергілікті ұйымдарында және мұнай
компанияларында еңбек еткен, олардың арасында
жеке кәсіпкерлер де бар. Жастардың көпшілігі
6.3. ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ
қолайсыз жағдайларда, толық емес отбасында өскен.
ДІНИ ЭКСТРЕМИЗМ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Сонымен қатар олардың басым бөлігі некелескен.
Жат пиғылдағы топтар қатысушыларының арасында
Жастар
максимализмі,
әділеттілік
және
12%-ы бұрын сотталғандар екен.
мейірімділік үшін күресуге талпыну, сондай-ақ
әлеуметтік-экономикалық мәселелер және діни
***
сауаттылық деңгейінің төмендігі жастарды заңға
қайшы экстремистік және лаңкестік әрекеттерге
Қазақстан Республикасындағы жастар қылмысы
итермелеудің қолайлы психологиялық негізіне
жастардың барлық санаттарын қамтиды және
айналады.
қылмыстық әрі әкімшілік істер түрінде көрініс тапқан.
Өмірлік тәжірибе мен білімнің жоқтығынан жастарға
Жастар қылмыстың құрамын қарастыру кезінде заңға
өз мақсаттарын іске асыру үшін жастарды өз қатарына
қайшы әрекеттердің субъектісі ғана емес, объектісі
тартатын іріткі күштердің ықпалына ұшырау қаупі
болып табылады.
төніп тұр. Технологиялардың дамуы да жастардың
Деректерге сүйенсек, 2013 жылы және ағымдағы
экстремистік және лаңкестік ұйымдардың радикалды
кезеңде әкімшілік және қылмыстық істердің құрылымы
идеялары жетегіне еру қауіпін ұлғайтады. Бүгінгі
елеулі өзгерістерге ұшырамаған.
таңда Интернет жастар
«танымының» басты көзі
Жастар арасындағы жұмыссыздық, есірткі және
саналады, оны өз қатарына жастарды алдап-арбап
психотропты заттарға әуестену, экстремистік
тарту мақсатында экстремистік діни ағымдардың
сипаттағы діни ұйымдардың қызметі девиантты
өкілдері жетік меңгерген.
және заңға кереғар әрекеттерді ынталандыратын
Қазақстан Республикасы Дін істері жөніндегі
факторлар болып табылады. Қолайсыз әлеуметтік-
комитеттің статистикалық деректеріне сәйкес 2008-
тұрмыстық жағдайлар және психологиялық
2013 жылдар аралығында лаңкестік қылмыс үшін
мәселелер құқыққа қарсы әрекеттерге және өзіне өзі
сотталғандар саны
27-ден
171 адамға дейін, ал
қол жұмсауға итермелейді.
экстремистік қылмыстар үшін
56-дан
168-ге дейін
Өмірін өз еркімен қиюмен қатар жастардың
көбейген. 2014 жылдың І жартыжылдығында 21-29 жас
қатысуымен орын алатын жол-көлік оқиғаларының
аралығындағы жастармен жасалған экстремистік және
саны да жас буын арасындағы өлім-жітім деңгейінің
лаңкестік сипаттағы
33 қылмыс тіркелді. Еліміздің
ұлғаюына әсер етеді. Жоғарыда аталған мәселелерден
150 астам азаматы Сириядағы әскери қақтығысқа
бөлек балаларды ұрлау, із-түссіз жоғалған
қаруланған исламшыл құрылымдардың жағында
жасөсіпірімдер, кәмелет жасына толмағандарды
қатысқаны Қазақстан Республикасы аумағында
жүктілік бойынша есепке алу жәйттері де орын алады.
экстремистік құрылымдардың қызмет етуінің бір
Жастар қылмысы мәселелерінде кешенді және
көрінісі болып табылады.
өзара әсер етуші сипат байқалады. Бұл бағытта
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы
мемлекеттік
ведомстволардың, ата-аналардың
Комитетінің мәліметтерін талдау қазақстандық
және жастардың өзін қатыстыруды қарастыратын
лаңкесшінің бет-бейнесін жасауға мүмкіндік береді.
жүйелі әдіс-тәсіл қажет. Салада орын алатын
Зерттеу көрсеткендей, олардың 55% астамы - 17-29
мәселелерге байланысты жастарға қолғабыс ету
жас аралығындағы жастар, бұл ретте 36%-ы 25 жасқа
әлеуметтік-құқықтық, психологиялық-медициналық-
жетпеген, шамамен 35%-ы 30-39 жастағы адамдар,
педагогикалық сипатқа ие болуы шарт.
40 жастан асқандардың саны 10 пайызға жетпейді.
Қылмыс жасау кезінде оған қатысушылардың ең
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ДЕРЕККӨЗДЕР
жасы кәмелетке толмаған 17 жастағы жеткіншек, ал ең
үлкені - 48 жаста болған.
ТІЗІМІ:
Лаңкестік қызметке тартылған жастардың басым
көпшілігі батыс өңірлерінен
(Ақтөбе және Атырау
1. Иванилова. А. Покушение на жизнь. Московский
облыстарында) екені байқалады, онда лаңкестік
комсомолец от 23 октября 2014 г. [Электронный ресурс].
топтарға қатысушылардың орташа жасы
-
23, ал
- Режим доступа: http://mk-kz.kz/articles/2014/10/23/
Алматы қаласында радикалдық топ мүшелерінің
pokushenie-na-zhizn.html
орташа жасы 32-34 жасты құрайды. Бұл тұлғалардың
негізінен орта және/немесе орта арнайы білімі бар.
Тек
«Лаңкестік» бабы бойынша сотталғандардың
бірі орта мектептің
4 сыныбын ғана тәмамдаған.
Радикалдық топ мүшелерінің шамамен 56%-ы орта
білім туралы аттестатты иеленген. Лаңкестік топқа
қатысушылардың 30%-дан астамы орта-арнайы (16%)

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

7-ТАРАУ
ЖАСТАР ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ
ПРОЦЕСТЕРДЕ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
63
7.1. ЖАСТАРДЫҢ ЕЛДІҢ ҚОҒАМДЫҚ-
7.2-сурет
САЯСИ ӨМІРІНЕ ҚАТЫСУ ЖАҒДАЙЫ
Жергілікті атқарушы органдардағы (ЖАО)
ЖӘНЕ НЕГІЗГІ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ
29 жасқа толмаған жас мемлекеттік
қызметшілердің үлесі
Жастардың қоғам өміріне өз бетінше әрі
жауапкершілікпен
қатысуы
қазіргі
заманғы
мемлекеттің дәйекті даму факторларының бірі болып
1
9201
табылады. Бұл ретте жастардың қоғамдық-саяси
Саяси
Әкімшілік
процестердің объектісі ме, құралы ма әлде белсенді
субъектісі ме екенін түсінудің маңызы зор. Оның қатысу
мәртебесінің бұл критерийлері әлеуетін дамытудың,
Ақмола облысы
0
642
сайып келгенде, елдің әлеуметтік-экономикалық
Ақтөбе облысы
0
621
реформаларының барысы мен бағытын айқындаушы
Алматы облысы
0
834
үрдістеріне айналмақ.
Атырау облысы
1
296
Шығыс Қазақстан облысы
0
790
Мемлекеттік қызметтегі жастар
Жамбыл облысы
0
476
Мемлекеттік қызмет
- мемлекеттік басқарудың
Батыс Қазақстан облысы
0
503
аса маңызды сегменттерінің бірі, мемлекеттің басқа
Қарағанды облысы
0
769
салаларының жұмыс істеу тиімділігі көбіне осыған
Қостанай облысы
0
768
тәуелді болады. Жастар арасында кәсіптік қызмет
Қызылорда облысы
0
339
ретінде мемлекеттік қызметшінің беделі жоғары.
Маңғыстау облысы
0
351
2014 жылғы
1 қаңтардағы жағдай бойынша ҚР
Павлодар облысы
0
612
Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің
(қазіргі
Солтүстік Қазақстан облысы
0
594
– Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас
Оңтүстік Қазақстан облысы
0
961
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі, бұдан әрі -
Алматы қ.
0
355
Агенттік) деректерін талдау республика бойынша
Астана қ.
0
290
барлығы 22306 жас мемлекеттік қызметші бар екенін
Дереккөзі: ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас
көрсетті
(29 жасқа толмаған), оның
2-еуі саяси
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі
қызметші,
22304-і
- әкімшілік қызметші. Орталық
мемлекеттік органдардағы қызметшілердің үлесі
жергілікті атқарушы органдарда еңбек ететін жас
жоғары - 13103 (оның ішінде Қазақстан Республикасы
қызметшілердің үлесі шамамен
41,2%-ды құрады
Парламенті Мәжілісінің аппаратында - 36, Сенатта -
(7.2-сурет). Жергілікті атқарушы органдардағы жас
19) (7.1-сурет).
мемлекеттік қызметшілердің ең жоғары көрсеткіші
Жас мемлекеттік қызметшілердің жалпы санынан
Оңтүстік Қазақстан
(961
адам), Алматы
(834)
облыстарына тиесілі. Олардың үлесі Атырау облысы
(296) мен Астана қаласында (290) өте аз.
7.1-сурет
Қазақстан
Республикасының
Президенті
Н.Ә. Назарбаев кәсіпқой мемлекеттік аппаратты
Орталық мемлекеттік органдардағы
қалыптастыру
аясында
«Қазақстан-2050»
(ОМО) жас әкімшілік және
стратегиясында
«Бұдан
былай мемлекеттік
саяси қызметшілердің саны,
қызметші лауазымдық сатымен кезең-кезеңмен,
2014 жылдың басы
билік иерархиясының бір сатысынан келесісіне
өзінің машығын жетілдіре және кәсіби деңгейін
арттыра отырып көтерілетін болады» деп атап
көрсетті [1]. Бұл талаптар елдің мемлекеттік басқару
1
Саяси
саласындағы кадрлық әлеуеттің сапасын жақсарту
мақсатында жастардың кәсіптік тәжірибені игерудегі
маңыздылығын өзекті ете түседі.
«Мемлекеттік
қызмет
туралы»
заңмен
13103
Әкімшілік,
жаңартылған Мемлекеттік қызметтің жаңа моделі
оның ішінде
тұжырымдамасына сәйкес мемлекеттік басқару
ҚР Парламенті Мәжілісі
саласын жүйелі түрде реформалау жүзеге асырылуда
мен Сенаты аппараттарында:
[2].
«А» корпусының әкімшілік мемлекеттік
36
Мәжіліс
қызметшілері арасында ротация жүргізу қағидалары
және әкімшілік мемлекеттік лауазымдарға қойылатын
19
Сенат
арнайы біліктілік талаптары бекітіліп
[3], жастар
үшін әлеуметтік баспалдақ тетіктеріне айналды.
Дереккөзі: ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі
Айталық, Агенттіктің деректеріне сәйкес
«А»

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
64
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
корпусының
арасындағы
жас
мемлекеттік
қызметшілер саны - 7 адам.
7.4-сурет
2014 жылдың басында 29 жасқа толмаған барлық
Барлық деңгейдегі мәслихат
деңгейдегі әкімдер мен олардың орынбасарларының
аппараттарындағы 29 жасқа толмаған
саны 115 адамды құрады (2013 ж.- 169). Басым бөлігі
мемлекеттік қызметшілердің саны
Қостанай облысында (21) еңбек етеді. Ал Астана,
Алматы қалалары мен Маңғыстау облысында олардың
үлесі өте төмен (7.3-сурет). Бұл көрсеткіш бойынша
12
Ақмола облысы
Қостанай облысы өткен жылы да көш бастаса (31),
5
Ақтөбе облысы
Алматы және Астана қалаларындағы үлес аз болған
19
Алматы облысы
еді (3).
3
Атырау облысы
7
Шығыс Қазақстан облысы
10
Жамбыл облысы
7.3-сурет
8
Батыс Қазақстан облысы
29 жасқа толмаған барлық деңгейдегі әкімдер
13
Қарағанды облысы
мен олардың орынбасарларының саны
16
Қостанай облысы
6
Қызылорда облысы
11
Маңғыстау облысы
11
Павлодар облысы
8
Солтүстік Қазақстан облысы
11
Ақмола облысы
10
Оңтүстік Қазақстан облысы
8
Ақтөбе облысы
3
Алматы қ.
17
Алматы облысы
0
Астана қ.
2
Атырау облысы
Дереккөзі: ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас
9
Шығыс Қазақстан облысы
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі
3
Жамбыл облысы
4
Батыс Қазақстан облысы
Саясатқа деген қызығушылық адамның саяси
11
Қарағанды облысы
білім деңгейін, қоғамның саяси өмірі туралы құнды
21
Қостанай облысы
көзқарасын, белгілі бір саяси құрылымдарға сенім
5
Қызылорда облысы
арту дәрежесін білдіреді. Сенім саяси мінез-құлықтың
1
Маңғыстау облысы
іргелі факторы болып табылады. Сонымен қатар
8
Павлодар облысы
жастардың билік құрылымдарына сенім арту деңгейі
9
Солтүстік Қазақстан облысы
олардың еліміздегі қазіргі саяси жүйеге көрсететін
4
Оңтүстік Қазақстан облысы
қолдау дәрежесінің көрінісі.
1
Алматы қ.
Әлеуметтік сауалнаманың деректері бойынша
1
Астана қ.
жастардың басым бөлігі, яғни сауалнамаға
Дереккөзі: ҚР Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас
қатысушылардың 68,5%-ға жуығы Елбасына сенім
жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі
білдіреді. Олардың әрбір екіншісі ел Үкіметіне
сенім артады. Аздаған айырмашылықпен үшінші
Жоғарыда келтірілген
деректерден
көріп
орынға облыс әкімі тұрақтады
-
47,7%
(7.5-сурет).
отырғанымыздай, өткен жылмен салыстырғанда
Респонденттердің 32,8%-ы мәслихат депутаттарына
мемлекеттік қызметшілердің барлық санаттары
сенім білдіреді.
бойынша жастар үлесінің төмендеуі мемлекеттік
Шешім қабылдау, жергілікті өзін-өзі басқаруды
қызметтің жаңа үлгісін қалыптастыру барысына
дамыту процестеріне жастардың қатысуын кеңейту,
және жалпы саяси мемлекеттік қызметшілердің саны
жастардың әлеуметтік жұмылғыштығын жоғарылату
қысқартылуына байланысты орын алуы ықтимал.
және оның өзін-өзі ұйымдастыру үлгілерін
Мәселен, өткен жылы жас саяси қызметшілердің
жандандыру тұрғысында жергілікті атқарушы
саны 88 адамға жетсе, ағымдағы жылы (2014 жылдың
органдардың жастармен жұмыс істеуінің жаңа
басында) 2 адамды құрады. Агенттіктің ақпаратына
жолдарын іздеу, жастар саясатын іске асыру
сәйкес саяси мемлекеттік қызметшілердің саны 8 есе
мәселелері бойынша жастардың өкілдерімен
қысқарды [4].
консалтингты ұйымдастыру қажет.
Барлық деңгейдегі мәслихат аппараттарындағы 29
жасқа толмаған мемлекеттік қызметшілердің саны 142
Жастардың электоралдық белсенділігі
адамды құрады (7.4-сурет). Басқа өңірлерге қарағанда
Белсенді және пассивті сайлау құқықтарының
Алматы
(19) және Қостанай
(16) облыстарының
жүзеге асырылуы жастардың саяси шешімдерді
мәслихаттарында жұмыс істейтін жастардың
қабылдауға қатысуының үлгісі болып табылады.
саны көп. Атырау облысы мен Алматы қаласында
Пассивті сайлау құқығын іске асырудың жас
(әрқайсысында 3-тен) жұмыс істейтін жастардың саны
ерекшелігіне байланысты шегі
25 жастан бастап
аз. Елордада мәслихат аппаратында жас мемлекеттік
Қазақстан Республикасы Парламентінің төменгі
қызметшілер жоқ.
палатасы
- Мәжілістің депутаты, ал
20 жастан

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
65
7.5-сурет
7.6-сурет
Жастар сенім артады..., %
Өкілді және атқарушы мемлекеттік
органдардағы лауазымдарға сайлану
Толық сенемін
үшін жас ерекшелігіне қойылатын ценз
Әрі сенемін, әрі сенбеймін
Мүлдем сенбеймін
(шетелдік тәжірибе)
Жауап беруге қиналамын
Австралия
68,5
18 - сайланбалы органдардың барлығы үшін [5]
20,1
4,1
Франция
7,3
ҚР Президентіне
18 - сайланбалы органдардың барлығы үшін [6]
46,3
33,8
Канада
10,4
9,5
18 - сайланбалы органдардың барлығы үшін [7]
Елді мекеннің әкіміне
АҚШ
47,7
33,0
35 - Президент, вице-президент үшін;
9,8
9,5
30 - сенаторға;
Облыс әкіміне
25 - Өкілдер палатасы үшін; жергілікті
32,8
органдардағы лауазымдарға сайлану үшін жас
30,9
ерекшелігіне қойылатын ценз әрбір штаттың
10,2
26,1
конституцияларына сәйкес айқындалады [8]
Мәслихат депутаттарына
РФ
42,9
35,2
35 жас - РФ Президенті;
11,2
21 жас РФ Мемлекеттік думасына сайлау кезінде;
10,7
ҚР Парламенті депутаттарына
Ресей Федерациясының мемлекеттік билік
субъектісінің өкілді органына және жергілікті
50,5
31,6
өзін-өзі басқару органдарына сайлау кезінде
8,4
дауыс беру күні кандидаттың жасы 21-ден
9,5
ҚР Үкіметіне
төмен болмауға тиіс [9]
49,9
Жапония
29,0
9,0
25 - Өкілдер палатасы үшін және
12,1
муниципалдық ассамблеяларға,
Облыстың / қаланың жастар саясаты
муниципалитеттердің мэрлары үшін;
мәселелері жөніндегі басқармаға
30 - кеңесшілер палатасы үшін және
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
префектуралардың губернаторлары үшін [10]
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)
Чехия Республикасы, Ирландия, Литва, Польша,
жергілікті өкілді орган - мәслихаттың депутаты атануға
Словакия және Ұлыбритания), Францияда
23 жас
мүмкіндік береді. Қазіргі таңдағы қазақстандық меже
және Италияда 25 жас деп белгіленген [11].
мейлінше кеңінен таралған заңнамалық норма болып
Жастарға
берілген
мұндай
мүмкіндіктер
табылады. Мәселен, Еуропаның көптеген елдері
тұрғындардың азаматтық құқықтарын іске асыру
(Австрия, Канада, Дания, Германия, Нидерланды,
саласында қалыптасқан тәжірибесін ғана емес,
Ұлыбритания, Норвегия, Франция) мемлекеттік
жастардың қоғам қызметіне азаматтық қатысу әлеуетін
атқарушы және өкілді органдардағы лауазымдарға
дамытудағы қоғам қажеттіліктерін де көрсетеді.
сайлануда жас ерекшелігіне қойылатын ценз
18
Электоралдық белсенділік мәселелерін екі
жасқа дейін төмендетілген, Еуропа тұрғындарының
бағытта зерттеу қажет: халықтың электоралдық
қартаю фактісін ескерсек, бұл жастарды жергілікті
қызығушылығын жоғарылату үшін электоралды
сайланбалы органдардың қызметіне кеңінен тартуды
науқандарға еріктілер ретінде қатысу; белгілі бір
көздейді (7.6-сурет).
заң шығару органына, барлық деңгейдегі
Көптеген елдерде сайлауға түсетін үміткердің ең
мәслихаттарға, ауылдық округтердің әкімдеріне
төменгі жасы - 18 (Австрия, Финляндия, Швеция,
үміткер ретінде сайлауға тікелей қатысу.
Дания, Германия, Испания, Нидерланды, Люксембург,
Белсенді сайлау құқығы бар жастардың
Португалия және Еуропалық Одаққа жаңа мүше
пайыздық арақатынастағы үлесі еліміздегі барлық
мемлекеттердің көбі). Бірқатар мемлекеттерде
сайлаушылардың 19,07%-ын құрайды. Студент жастар
21
- ең төменгі жас саналса
(Бельгия, Греция,
арасында жүргізілген әлеуметтік зерттеу нәтижелері

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
66
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
7.7-сурет
7.9-сурет
Қазақстан Республикасы мәслихаттары
Жас респонденттердің сайлауға
депутаттарының жас ерекшелігі
қатысуы, %
бойынша құрамы
546
3
5,1
Облыстық мәслихаттар
2129
44
23,8
40,5
Аудандық мәслихаттар
612
11
Қалалық мәслихаттар
9,8
3287
58
20,8
Барлық депутаттар
Дереккөзі: ҚР ОСК
Барлық депутаттар
1984 жылға дейін (30 жасқа толмаған)
Иә, бұл менің азаматтық борышым
Бұл оған кім қатысатынына байланысты
Жоқ, менің дауысым ештеңе де шешпейді
болады. Бұл олардың саналы түрде электоралдық
Мен әлі 18-ге толған жоқпын
процеске қызығушылық білдіретінін көрсетеді.
Жауап беруге қиналамын
Респонденттердің тек 9,8%-ы ғана сайлауға бармай,
«менің дауысым ештеңе де шешпейді» деп санайды.
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
Электоралдық мінез-құлықтың бұл түрін апатиялық
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)
(ешқандай) деп айқындауға болады.
Респонденттердің жартысынан көбі
(77,2%)
жастардың электоралдық мінез-құлқының құндылық
7.8-сурет
аспектісі саналы көзқараспен және ұтымды
тәсілмен сипатталады, ал құбылмалы күйдегі, бірақ
Жастардың пікірінше, сайлау - бұл ..., %
абсентеизмге бейім жастардың бір бөлігі сайлау
«өмірдегі маңыздылығы аз кезең, өйткені менің
8,0
7.10-сурет
14,8
Қазақстан Республикасының аудандық
47,8
маңызы бар қалалар, ауылдық округтер,
ауылдық округтің құрамына кірмейтін
29,4
кенттер мен ауылдар әкімдерінің
жас ерекшелігі бойынша құрамы
Менің азаматтық борышым
44
0
Елдегі ахуалды өзгертудің нақты мүмкіндігі
Аудандық маңызы бар қалалар
Өмірдегі маңыздылығы аз кезең, өйткені
менің дауысым ештеңе шешпейді
Жауап беруге қиналамын
2091
62
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
Ауылдық округтер
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)
105
3
бойынша респонденттердің басым бөлігі (40,5%-ы)
тек сайлауға қатысып қана қоймай, бұл ұстанымды
Кенттер
өзінің азаматтық борышы ретінде білдіріп,
саналы түрде дауыс береді
(7.7-сурет). Мұндай
электоралдық мінез-құлықты оңтайлы үлгі ретінде
196
9
айқындауға болады. Себебі қабылданған шешімдер
Ауылдар
үшін өзінің жауапкершілігін сезіну электоралдық
белсенділіктің негізі саналады [12]. «Бұл оған кімнің
Барлық әкімдер
қатысатынына байланысты» деген жауапты таңдаған
25-30 жас аралығындағы
Дереккөзі: ҚР ОСК
респонденттерді
(20,8%) де осы үлгіге жатқызуға

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
67
дауысым ештеңе шешпейді» деген көзқарасты
көзқарасының қағидасына айналуы тиіс. Қазақстанда
ұстанады - 14,8%. Ал сауалнамаға қатысушылардың
жастар бағдарламаларын және жобаларын іске
8%-ы жауап беруге қиналған (7.8-сурет).
асыру тәжірибесі жастардың әлеуметтік ұтқырлығын
Қазақстан
Республикасы
Орталық сайлау
қолдау мен жұмылдырудың түріне айналып отыр.
комиссиясының деректерін (2014 жылғы 1 қаңтардағы
Бағдарламалар мен жобалар арасында
«Жасыл
жағдай бойынша), сондай-ақ жастар саясаты жөніндегі
ел»бағдарламасы және
«Дипломмен
- ауылға!»
өңірлік атқарушы органдардың ақпаратын талдау ҚР
жобасы, қоғамдық бастамашылдық жобалар арасында
Парламентінде
30-ға толмаған жас депутаттардың
«Жастар
- Отанға!»,
«Сәтті қадам»,
«Жастардың
жоқтығын, барлық деңгейдегі мәслихаттарда олардың
кадрлық резерві» кеңінен танымал.
аз екенін көрсетті. Депутаттардың жалпы санынан жас
Қоғамдық пікірді анықтау мақсатында жүргізілген
депутаттардың үлесі 1,76% құрады (7.9-сурет).
сауалнама деректеріне сәйкес жастар жобалары
30-ға толмаған жастар негізінен аудандық
туралы жастардың ақпаратқа қанықтығы және
мәслихаттардың депутаты болып сайланады, бұл
оған қатысу деңгейі жеткілікті емес екенін атап өту
ретте Астана және Алматы қалаларында мұндай
қажет
(7.11-сурет). Бұл жастардың өз арасындағы
жастағы депутаттар жоқ екенін атап өту қажет.
әлеуметтік енжарлығын және аталған жобалар мен
Қазақстан Республикасының аудандық маңызы
бағдарламалардың мазмұнын жастар арасында
бар қалалары, ауылдық округтері, ауылдық округтің
түсіндіру шараларының маңыздылығы жоғары екенін
құрамына кірмейтін кенттері мен ауылдары
көрсетеді.
әкімдерінің сайланған корпусында жас әкімдер аз -
Қоғамдық пікірді анықтау мақсатында жүргізілген
2436 (7.10-сурет).
сауалнама қорытындысы жастар бағдарламаларын
Сандық арақатынаста ауылдық округтер арасында
насихаттау бойынша ақпараттық науқанды кеңінен
жас әкімдер көп (62 лауазымды адам). Аумақтық округ
жүргізу, оларға жастардың қатысу деңгейін
құрамына кірмейтін аудандық маңызы бар қала,
жоғарылату, оларды жүзеге асыру тиімділігі мен
ауылдық округтер, кенттер мен ауылдар әкімдерінің
нәтижелігіне сараптама және бағалау жүргізу
арасында жастардың үлесі 3% құрады.
қажеттігін дәлелдеп отыр.
Ұсынылып отырған талдау бүгінгі таңда жастар
тек электорат ғана емес, сайлау процесінің, демек
Саяси партиялар мен қоғамдық ұйымдардың
әлеуметтік-саяси өзгерістердің әлсіз болса да, нақты
қызметіне қатысу
субъектісі екенін тағы бір мәрте дәлелдеді.
Жастардың саяси партиялар мен қоғамдық
Сенім білдіру және қолдау көрсету, оның ішінде
ұйымдардың қызметіне қатысуы оларды белсенді
қаржылай демеу мемлекеттің жастарға деген
саяси процеске жұмылдыру индикаторларының бірі
болып табылады. Жергілікті атқарушы органдардың
деректеріне сәйкес жастар еліміздегі сегіз саяси
партияның мүшесі болып табылады. Ақтөбе, Алматы,
7.11-сурет
Қарағанды, Оңтүстік Қазақстан облыстарының
Респонденттердің жастарға бағытталған
жастары саяси партиялардың барлық спектріне саяси
бағдарламалар мен қоғамдық
артықшылық береді (7.12-сурет). Өңірлік өкілдіктерінің
бастамашылдық жобалар жайлы
тармақталған желісі бар және жастармен жұмыс істеу
хабардар болуы, %
стратегиясы дамыған саяси партиялар жастармен
мақсатты жұмыс жүргізуге мүмкіндік алады. Оларға
12,8
59,9
25
2,3
«Нұр Отан» партиясы, ҚКХП жатады.
Жасыл ел
Бұл қызмет басқа партияларда жастар қанатын
5,1
65,6
27,2
2,1
ресімдеу түрінде ұйымдық-құқықтық мәртебені
иеленбеген немесе жастармен жүргізілетін жұмыс
Дипломмен - ауылға!
басымдықтарын өзекті ету деңгейінде қалған.
3,2
44,9
49,5
2,4
Жастардың саны жағынан
«Нұр Отан» билік
Сәтті қадам
партиясы көш ілгері, одан кейін арадағы айтарлықтай
айырмашылықпен «Ауыл» ҚСДП, «Ақ жол», ҚКХП, ЖСДП
3,8
45,8
48,1
2,3
орналасқан. Елордада жастардың басым бөлігі «Нұр
Жастар кадрлық резерві
Отан» партиясының саяси идеалдарын ұстанады.
4,4
46,2
46,7
2,7
Олардың аздаған бөлігі «Ауыл» ҚСДП-ның, «Бірлік»
Жастар - Отанға!
саяси партиясының, ҚКХП-ның саяси акценттеріне
қызығушылық танытады.
Қатыстым
Елдің
саяси партияларындағы жастардың
Естідім, бірақ қатыспадым
саны туралы жоғарыда келтірілген деректер
Білмеймін/Естіген жоқпын
жастардың партияларға көзқарасын анықтау
Жауап беруге қиналамын
мақсатында жүргізілген әлеуметтік сауалнаманың
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
қорытындысымен сәйкес келеді. Респонденттердің
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),
жартысы
(50,5%) белгілі бір партияға басымдық
респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды
береді, 26,1% - ешбір партияны қолдамайды, олар

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»
“Жастар”
68
ұлттық баяндамасы
ғылыми-зерттеу орталығы
7.12-сурет
10 389
Жастардың саяси белсенділігі картасы
63
-
2
186
6094
-
-
10 227
940
-
-
7434
-
500
-
200
1000
14 733
-
70
37
-
-
60
-
8
-
3259
30
-
16 750
-
3500
-
-
-
-
52
-
700
8
-
-
420
70
20
517
-
110
3200
100
7
Астана
-
150
12
9
100
-
10 410
230
12
157
6
-
1
247
10
17 003
400
14
347
710
1520
2
3
330
120
5044
150
6090
-
5
270
-
10 146
-
4
13
19 100
-
11
-
3528
12
1060
-
-
1500
7800
-
-
-
35
3000
12 354
1214
40
Алматы
-
-
2940
-
560
120
161
800
501
-
39
700
-
6360
-
1840
-
300
371
-
1986
401
1050
1371
-
-
580
1563
-
30 216
-
1. Батыс Қазақстан облысы
686
2. Атырау облысы
3. Ақтөбе облысы
4. Маңғыстау облысы
Алматы
Астана
5. Қызылорда облысы
6. Қостанай облысы
«Жас Отан» ЖҚ*
6 054
14 200
7. Ақмола облысы
«Ақ Жол»
-
20
8. Солтүстік Қазақстан облысы
ҚКП
-
65
9. Павлодар облысы
Қазақстан патриоттарының партиясы
1
-
10. Қарағанды облысы
«Ауыл» ҚСДП
710
1500
11. Оңтүстік Қазақстан облысы
«Бірлік» саяси партиясы
-
1526
12. Жамбыл облысы
ҚКХП
25
1249
13. Алматы облысы
ЖСДП
-
-
14. Шығыс Қазақстан облысы
Этномәдени бірлестіктер
4000
839
Дереккөзі: Жергілікті атқарушы органдар
*«ЖасОтан» мүшелерінің саны бойынша мәліметтер «Нұр Отан» партиясының жастар қанатымен ұсынылған
жайлы ештеңе естімегендердің қатары 15,1% жетсе,
Елдің саяси алаңында қызмет ететін партиялардан
8,3% жауап беруге қиналған (7.13, 7.14-суреттер).
хабарсыз респонденттердің ең жоғары пайызы
Сауалнама нәтижесінен көріп отырғанымыздай,
Атырау облысына тиесілі - 35,3%. Солтүстік Қазақстан
өңірлік бөліністе Ақтөбе облысының жастары (69,9%)
облысы ешбір саяси партияны қолдамайтындардың
өздерінің партияларға қатысты көзқарастарын
саны жағынан алға шықты
-
39,7%. Елорданың
сенімділікпен білдіріп отыр. Сәйкесінше аймақта саяси
жас тұрғындары өздерінің партияларға қатысты
партияларды білмейтіндердің үлесі төмен
(6,8%),
көзқарасы жағынан алматылық қатарластарына
ал
«ешбір саяси партияны қолдамаймын» деген
қарағанда көш ілгері, тиісінше 63,2% және 60,8%.
жауапты облыс респонденттерінің 14,6%-ы таңдаған.
Астаналық жастардың төрттен бір бөлігіне жуығы

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”
«Қазақстан жастары - 2013»
ғылыми-зерттеу орталығы
ұлттық баяндамасы
69
7.13-сурет
7.14-сурет
Жастардың еліміздегі саяси партияларды
Жастардың еліміздегі саяси партияларды
қолдау деңгейі, %
қолдау деңгейі (өңірлік қимада), %
44,3
8,9
41,8
5,0
8,3
Ақмола облысы
69,9
6,8
14,6
8,7
Ақтөбе облысы
29,5
32,2
22,5
15,8
26,1
50,5
Алматы облысы
29,4
35,3
32,4
2,9
Атырау облысы
48,7
15,3
31,3
4,7
15,1
Шығыс Қазақстан облысы
67,7
16,1
10,5
5,7
Жамбыл облысы
Мен белгілі бір партияны қолдаймын
66,7
1,4
31,9
Мен Қазақстанда қандай партиялар
Батыс Қазақстан облысы
қызмет ететінін білмеймін
40,7
10,7
34,0
14,6
Ешбір партияны қолдамаймын
Қарағанды облысы
Жауап беруге қиналамын
37,8
28,6
32,7
0,9
Қостанай облысы
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
67,1
3,4
29,5
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)
Қызылорда облысы
52,9
14,7
23,5
8,9
Маңғыстау облысы
(22,3%) партиялар жайлы білмейтін болып шықты,
ал алматылықтардың
21,6%-ы бірде-бір партияны
47,5
7,5
22,5
22,5
Павлодар облысы
қолдамайды. Жастардың басым бөлігі «Нұр Отан»
41,4
15,5
39,7
3,4
партиясына (81,8%) артықшылық береді. «Ақ жолдан»
Солтүстік Қазақстан облысы
(2,5%) басқа қалған партиялар дауыстардың 1% да
51,2
8,4
28,9
11,5
жинаған жоқ
(7.15-сурет). Сауалнама қорытындысы
Оңтүстік Қазақстан облысы
жастардың басқа партияларды білмейтіндерін
60,8
11,9
21,6
5,7
көрсетіп отыр.
Алматы қаласы
Тәжірибе көрсетіп отырғандай, этносаралық
63,2
22,3
12,6 1,9
қатынас пен қоғамдық келісім - аса маңызды саяси-
Астана қаласы
идеологиялық құндылық. Олар ұлттық мүддемен
өте тығыз байланысты, оларды айқындайды
Мен белгілі бір партияны қолдаймын
және көрсетеді, қоғамның экономикалық және
Мен Қазақстанда қандай партиялар
саяси тұрғыда табысты даму шарттары ретінде
қызмет ететінін білмеймін
қолданылады.
Мен ешбір партияны қолдамаймын
Жастар өз этносының мүддесін Қазақстан халқы
Жауап беруге қиналамын
Ассамблеясының аясында қызмет ететін елдегі
Жастардың леуметтік сауалнама н тижелері
этномәдени бірлестіктердің жұмысына қатысу
(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),
арқылы білдіре алады. Олардың құрамындағы
респонденттер бірнеше жауапты таңдай алды
жастардың саны бойынша Оңтүстік Қазақстан облысы
көш бастайды (30216), одан кейін Батыс Қазақстан
(10410), Қарағанды
(6090) облыстары орналасқан.
7.15-сурет
Этномәдени бірлестіктердегі адамдардың жалпы
Жастардың партияларды қолдау деңгейі, %
санынан жастардың үлесі 1,3% құрады (7.12-сурет).
Келтірілген деректер жастардың этномәдени
“Нұр Отан”
13,4
бірлестіктер
қызметіне қатысуына, олардың
“Ақ Жол”
2,5
құрылымында жастар қанатын құруға және дамытуға
Жауап жоқ
кең мүмкіндіктер бар екенін көрсетіп отыр. Алайда
Жастардың леуметтік
этномәдени бірлестіктердің әлеуетін нығайту үшін
сауалнама н тижелері
олардың қызметіне жастарды тарту қажет.
(«Жастар» ҒЗО
81,8
Әлеуметтік зерттеу қорытындысына жүгінсек,
деректері бойынша),
1%-дан төмен мәндер
жастардың басым бөлігі (53,6%) өздерін ең алдымен
көрсетілмеген
Қазақстан азаматтары деп есептейді. Содан кейін
* Жауаптар нұсқасын респонденттер өздері ұсынды
ғана жастар өздерін этностық тобымен
(12,5%),

 

 

 

 

 

 

 

содержание      ..     2      3      4      5     ..

 

 

 

 

источники информации - http://www.akorda.kz/ru