Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2015» - часть 7

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

100

7.1. ЖАС ТАР ЕЛ ДІҢ ҚО ҒАМ ДЫҚ-

САЯСИ ӨМІ РІН ДЕ 

Қа зір гі жағ дайда жас тар ел дің қо ғам дық-

саяси  өмі рі не,  саяси  жүйе нің  дам уына  жә-

не  қа зақ стан дық  қо ғам ды  одан  әрі  де мок ра-

тиялан ды ру ға үл кен ық па лын ти гі зіп ке ле ді. 

Жас тар дың сая сат қа ара ла суы кө бі не се ел де-

гі саяси жағ дайға бай ла ныс ты бо лып ке ле тін-

ді гі та рих тан бел гі лі. 

Әлеу мет тік зерт теу мә лі мет те рі бо йын ша, 

жас тар саяси үде ріс ке қа ты су мүм кін ді гін өте 

жо ға ры ба ға лай ды (7.1 су рет).

Жас­тар­дың­ай­мақ­бо­йын­ша­саяси­үде­ріс­ке­қа­ты­су­мүм­кін­ді­гін­ба­ға­лау

Об­лыс­тар­

Өте­жақ­сы­

(%)

­Жал­пы­

жақ­сы­(%)

Ор­та­ша

(%)

На­шар­

(%)

Өте­на­

шар­(%)

Он­дай­мүм­

кін­дік­жоқ­(%)

­Жа­уап­­бе­ру­ге­

қи­на­ла­мын­

(%)

Ақ­мо­ла

15,8

26,7

28,9

14,4

2,2

6,7

5,6

Ақ­тө­бе

17,3

23,6

30,9

9,1

1,8

1,8

15,5

Ал­ма­ты

13,1

38,8

36,4

1,4

0,0

5,0

9,8

Аты­рау

15,4

50,8

29,2

3,1

1,5

0,0

0,0

Ба­тыс­Қа­зақ­стан

27,2

36,8

31,9

8,8

3,5

1,8

0,0

Қа­ра­ған­ды

12,8

25,6

37,8

9,3

5,2

2,3

6,4

­Қо­станай­

12,5

30,8

34,6

7,7

1,9

1,0

11,5

Қы­зы­лор­да

13,4

23,9

17,2

20,1

11,9

0,0

13,4

Маң­ғыс­тау

21,0

65,4

11,1

0,0

0,0

0,0

0,0

Оң­түс­тік­Қа­зақ­стан­

15,8

26,6

34,2

8,9

2,8

2,2

9,5

­Пав­ло­дар­

17,0

44,3

25,0

5,7

0,0

2,3

5,7

­Жам­был

15,1

33,6

30,8

5,5

0,7

0,0

14,3

Сол­түс­тік­Қа­зақ­стан­

15,5

32,8

20,7

10,3

1,7

5,2

13,8

Шы­ғыс­Қа­зақ­стан­

15,9

31,8

34,1

4,0

4,0

4,0

6,3

Астана­

22,7

23,4

25,8

5,5

3,1

4,7

14,8

Ал­ма­ты­

11,2

19,9

24,8

8,1

1,2

9,3

25,5

Дереккөзі:­Әлеуметтік­сауалнаманың­нәтижелері­

 

(Әл­Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­де­рек­те­рі)

7.2

 Жа уап тар дың  жал пы  жиыны  бо йын ша 

жо ға ры ба ға ла ған дар – 46,8%, ор та ша ба ға ла-

ған дар – 29,4%, тө мен ба ға ла ған дар – 10,8%, 

өз ен жар лық та рын көр сет кен дер – 12,9%.

Өңір лер  бо йын ша  ба ға лау  көр сет кіш те рі 

(7.2-су рет). 

Саяси өмір ге қа ты су мүм кін ді гін өте жо ға-

ры ба ға ла ған дар Маң ғыс тау об лы сы ның жас-

та ры – 86,4%; Аты рау об лы сы – 66,2%; Ба тыс 

Қа зақ стан  об лы сы  –  54%.  Айт ар лық тай  тө-

мен ба ға лан ған Ал ма ты қа ла сы – 31,1%, Қы-

зы лор да об лы сы – 37,3%. 

Сауал на ма ға  қа тыс қан дар дың  көп ші лі гі 

жас тар саяса тын үкі мет пен жас тар бір ле сіп 

жү зе ге  асы ру ға  тиіс  деп  са най ды  [1].  Ел дің 

қо ғам дық-саяси  өмі рі не  қа ты су  тү рі  бо йын-

Дереккөзі:­Әлеуметтік­сауалнаманың­нәтижелері­

 

(Әл­Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­де­рек­те­рі)

101

ша  жас тар дың  сау ал на ма  нә ти же ле рі  қы зы-

ғу шы лық  ту ды ра ды.  Сауал на ма ға  жа уап   бе-

ру ші лер ге  қа ты су дың  бір не ше  тү рін  таң дау 

ұсы ныл ды. Ең не гіз гі тү рі не сай лау мен саяси 

пар тия лар ға, жас тар дың қо ғам дық ұйым да ры 

мен  қоз ға лыс та ры на  қа ты су  деп  көр сет кен-

дер дің са ны едәуір. Со ны мен қа тар ерік ті лер 

ре тін де  қа ты су  тү рі не  қы зы ғу шы лық  арт ты. 

Қа ты су дың  бұл  тү рін  одан  әрі  да мы ту  үшін 

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сын да ерік ті лер қыз ме-

тін жә не ерік ті лер мәр те бе сін заң дас ты ру қа-

жет,  сон дай-ақ  олар дың  қыз ме тін  іл ге рі ле ту 

мен  ын та лан ды ру  үшін  жүйе  қа лып тас ты ру 

ке рек (7.3-су рет).

Жас­тар­дың­ел­дің­қо­ғам­дық­саяси­

 

өмі­рі­не­қа­ты­су­түр­ле­рі,%

Саяси­пар­тия­лар­қыз­ме­ті­

43

Жас­тар­дың­қо­ғам­дық­ұйым­да­ры­мен­қоз­ға­лыс­

та­ры­

42

Ерік­ті­лік­

23

Қайы­рым­ды­лық­

11

Сай­лау­ға­қа­ты­су­

83

Мем­ле­кет­тік­ор­ган­дар­ға­жү­гі­ну­

25

Жап­пай­ша­ғым­дар­ға,­өті­ніш­тер­ге,­ме­мо­ран­

дум­дар­ға­қол­қою­

5

На­ра­зы­лық­қа,­ереуіл­дер­ге,­ше­ру­лер­ге­қа­ты­су­

13

Дереккөзі:­Әлеуметтік­сауалнама­нәтижелері­

 

(Әл­Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­де­рек­те­рі)

7.2. ЖАС ТАР ДЫҢ САЙ ЛАУ ҒА 

ҚА ТЫ СУЫ

Жас тар дың  сай лау ға  қа тыс уын   зерт-

теу  нә ти же сі  сай лау да  жас тар дың  бір қа тар 

саяси,  эко но ми ка лық,  эт ни ка лық,  идеоло-

гиялық, пси хо ло гия лық жә не т.б. жағ дай лар-

мен  анық та ла ды  де ген  тұ жы рым ға  әке ле ді. 

Ға лым дар  жас тар дың  дауыс  бер уін   әр түр лі 

жағ дай лар мен  бай ла ныс ты  бо ла тын ды ғын 

ес ке ре  оты рып,  шарт ты  түр де  екі  топ қа  бө-

ле ді: объек тив ті жә не суб ъек тив ті. Бі рін ші ге, 

әлеу мет тік-эко но ми ка лық  жә не  саяси  фак-

тор лар жа та ды. Суб ъек тив ті фак тор лар: сай-

лау шы ның әлеу мет тік-де мог ра фиялық си пат-

та ма ла ры (жы ны сы, бі лі мі, жа сы), пар тия лар 

мен кан ди дат тар дың саяси бағ дар ла ма лар ды 

ұғы ну дә ре же сі, құн ды лық тар мен саяси көз-

қа рас тар. Бас қа ша айт қан да, жас тар дың әре-

ке тін де  жас тар дың  құ ра мын да ғы  бел гі лі  бір 

топ тар дың әлеу мет тік жағ дайы ның, олар дың 

мүд де ле рі  мен  саяси  ба ғыт та ғы  айыр ма шы-

лық та рын  көр се те тін  өз  ерек ше лік те рі  бар. 

Жас тар дың түр лі мем ле кет тік жә не қо ғам дық 

құ ры лым дар ға сен уін ен, олар дың саяси көз-

қа ра сы мен саяси әре кет те рі нің уәжі ту ра лы 

ға на емес, сай лау бел сен ді лі гі жа йын да да бі-

лу ге бо ла ды. 

2015 жы лы пре зи де нт тік сай лау да «Ст ра-

те гия»  әлеу мет тік-саяси  зерт теу лер  ор та лы-

ғы  жүр гіз ген  Еxit-po��  мә лім де уін ше,  дауыс 

бер ген аза мат тар дың жал пы са ны ның 25,7%-

ы 18 бен 29 жас ара сын да ғы жас тар [2]. 

Қа зақ стан да жас тар дың сай лау бел сен ді лі гі 

жо ға ры дең гейде екен ді гі бай қа ла ды. Жас тар-

дың  ба сым  көп ші лі гі  са на лы  түр де  өз де рі нің 

аза мат тық бо рыш та рын орын дап, сай лау ға қа-

тыс ты. 26 сәуір 2015 жы лы сай лау ға қа тыс қан 

жас қа зақ стан дық тар се нім ді түр де Пре зи дент 

Нұр сұл тан На зар баев қа 96,6%-ы дауыс бер ді. 

Сай лау нә ти же ле рі жас тар дың Қа зақ стан Рес-

пуб ли ка сы Пре зи ден ті не де ген жо ға ры се ні мін 

жә не оның ст ра те гиялық ба ғы тын қол дайт ын-

ды ғын көр се те ді. Бұл Мем ле кет бас шы сы ның 

жас тар ға  бай ла ныс ты  идеяла ры  мен  жас тар-

дың мә се ле ле рін ше шу үшін тиім ді тә сіл дер ді 

жү зе ге асы руымен тү сін ді рі ле ді.

2015  жыл ғы  пре зи де нт тік  сай лау ға  жас-

тар дың  қа ты су  уәж де рін  кел ті рейік.  68,7% 

ба сым көп ші лі гі сай лау ға қа ты су са на лы түр-

де бол ған ды ғын айт ты (7.4-cурет).

Зерт теу лер  нә ти же сі  жас тар дың  саяси 

ре фор ма лар ға  қы зы ғу шы лық  та ны та ты нын 

көр се те ді. Бұ ған 2015 жы лы Пре зи дент Нұр-

сұл тан  На зар баев  бес  инс ти ту ционал дық 

ре фор ма  жүр гі зу  қа жет ті гі  ту ра лы  ха бар ла-

ған нан  ке йін ,  жас тар дың  көп ші лі гі  олар ды 

іс ке асы ру ға қы зы ғу шы лық та ныт қа ны дә лел 

(7.5-су рет).

Ре фор ма ның жү зе ге асы ру да өңір лер бо-

йын ша  жас тар дың  ең  жо ғар ғы  пайыз дық 

мөл ше рі Аты рау об лы сын да бай қа ла ды. Осы 

ай мақ тың 80%-дан ас там рес пон де нт те рі жүз 

7.3

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

102

Саяси­пар­тия­лар­мен­қо­ғам­дық­ұйым­дар­

ға­жас­тар­дың­қа­ты­суы

Әр түр лі қо ғам дық жә не мем ле кет тік инс-

ти тут тар дың мақ сат ты түр де әре кет етуі нә-

ти же сін де  Қа зақ стан  жас та рын да  өз де рі нің 

әлеу мет тік  рөл де рін  ат қа ру ға  қа жет ті  бел гі-

лі бір құн ды лық тар, қа бі лет пен көз қа рас тар 

қа лып та са ды  жә не  ма ңыз ды  рөл  ат қа ра тын 

саяси  пар тия лар  мен  қо ғам дық  ұйым дар ға 

қа ты са ды. Тиі сін ше, өс ке лең ұр пақ кім ді қол-

дайды жә не кім нің со ңы нан ере ді де ген сұ рақ 

ерек ше ма ңыз ға ие [4].

Жас тар  ара сын да  ең  та ны ма лы  –  «Жас 

Отан».  Оның  елі міз дің  бар лық  өңір ле рін де, 

Астана жә не Ал ма ты қа ла ла рын да, сон дай-ақ 

ау дан дық  пен  қа ла лық  дең гейде гі  бө лім де рі 

бар. «Жас Отан ның» ор та лық ке ңе сі нің құ ра-

мы на Пар ла мент мә жі лі сі де пу тат та ры, бар-

лық дең гейде гі мәс ли хат тар, жас тар дың НПО 

же тек ші ле рі, жас спорт шы лар мен мә де ниет 

қай рат кер ле рі  бар.  Сон дық тан  рес пон де нт-

тер дің 51,1%-ы ол ұйым ту ра лы ес ті ген де рін, 

26,4%-ы (ең жо ға ры) бұл ұйым жа йын да жақ-

сы  бі ле тін дік те рін  көр сет ті  жә не  22,5%-ын 

(ең азы) «Жас Отан» ту ра лы еш те ңе ес ті ме-

ген не ме се біл мейт ін жас тар құ рай ды. 

Сауал на ма  нә ти же сі  көр сет кен дей,  жас-

тар саяси пар тия лар мен қоз ға лыс тар жа йын-

да ха бар дар [5].

Жас тар  пар тияны  таң дау  ке зін де  бас қа-

ру шы  «Нұр  Отан»  пар тия сын  таң дап,  оған 

кө бі рек  қол дау  көр се те тін дік те рін  бай қауға 

бо ла ды. «Сіз Қа зақ стан ның қан дай саяси пар-

тиясы на  кө бі рек  қол дау  көр се те сіз?»  де ген 

сұ рақ қа  жас тар дың  41,2%-ы  «Нұр  Отан ды» 

қол дайтынын мә лім де ді. Со ны мен қа тар сұ-

рал ған дар дың үш тен бі рі еш қан дай пар тияны 

қол да майтынын, 13,9%-ы бұл сұ рақ қа жа уап  

бе ру ге  қи на ла тын дық та рын  айт ты,  14,5%-ы 

Қа зақ стан да қан дай пар тия лар дың бар еке нін 

біл мейді (7.6-су рет).

Ай мақ тар ға  жа сал ған  сау ал на ма ның  де-

рек те рі  бо йын ша  Аты рау  об лы сы  жас та ры-

ның 88,2%-ы се нім ді түр де «Нұр Отан» пар-

тия сын  қол дайды.  Бұл  ай мақ та  Қа зақ стан да 

Дереккөзі:­«Ст­ра­те­гия»­әлеу­мет­тік­саяси­зерт­теу­лер­ор­та­лы­ғы­

Еxit­poll­қо­ры­тын­ды­сы

Дереккөзі:­Жас­тар­дың­әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­нә­ти­же­ле­рі­

 

(«Жас­тар»­ҒЗО­мә­лі­ме­ті­бо­йын­ша)

қа дам  ре фор ма сы мен  ег жей-тег жейлі  та ны-

сып, әрі қа рай оның дам уын  қа да ға лап оты-

ра тын дық та рын  айт ты.  Ал ма ты да  тұ ра тын 

жас тар  бұл  ре фор ма  ту ра лы  біл мейт ін дік те-

рін, ал осы қа ла да ғы жас тар дың жар ты сы нан 

кө бі осы ре фор ма ту ра лы ес ті ме ге нін мо йын-

да ды [3].

103

сен ді ат қа рып жат қан ды ғын атап өт ті. Бұл іс 

жас тар ара сын да оң қөз қа рас пен қа был да ну да.

Бас қа  саяси  пар тия лар дың  қа зақ стан дық 

жас тар ға тө мен қол дау көр се туі мы на дай се-

беп тер ге бай ла ныс ты.

Бі­рін­ші­ден

, көп те ген саяси пар тия лар дың 

қыз ме ті  жа ңа  саяси  шы найы  өмір ге  сәй кес 

кел мейтіні ерек ше рөл ат қа ра ды.

Екін­ші­ден

,  жас тар дың  бел гі лі  бір  бө лі гі 

өз  мә се ле ле рін  сол  саяси  пар тия лар  ар қы лы 

ше ше ал майт ын ды ғы. Со ны мен қа тар ха лық-

тың қа жет ті лік те рін қа на ғат тан ды ру, әр түр лі 

та лап тар ға жа уап  бе ру ге саяси пар тия лар дың 

мүм кін ді гі нің шек теу лі лі гі.

Үшін­ші­ден

, сай лау ал ды бағ дар ла ма ла ры-

ның  бір-бі рі нен  айыр ма шы лы ғы  аз,  олар да 

жас тар дың  өзек ті  мә се ле ле рін  нақ ты  ше шу 

те тік те рі қам тыл ма ған. 

Жас тар  «Жа сыл  ел»  (26,3%),  «Бо ла шақ» 

сти пен диясы ның  қауым дас ты ғы  жә не  «Жас 

Отан» (51,1%), «Жас ұлан» (50,1%), Қа зақ стан 

сту де нт те рі нің  Альян сы  (48,6%),  жас  кә сіп-

кер лер  қауым дас ты ғы  (46%)  сияқ ты  ұйым-

дар дың  қыз ме тін  жақ сы  бі ліп  жә не  олар ға 

қа ты сып  тұ ра ды.  Жас тар дан  сұ ра ған  кез де 

еш те ңе біл мейт ін, ес ті ме ген ұйым дар дың ара-

сын да  жұ мыс шы  жас тар дың  ода ғы  (49,8%), 

ауыл  жас та ры ның  ода ғы  (48,8%),  сту де нт тік 

жас тар дың  ең бек  от ряд та ры ның  Рес пуб ли ка-

лық шта бы (42,8%) жә не жас де пу тат тар дың 

қауым дас ты ғы (42,7%) бол ды [6]. 

Ең  көп  жә не  бел сен ді  түр де  жұ мыс  іс-

тейт ін жас тар ұйымы Қо станай, Шы ғыс Қа-

зақ стан жә не Ба тыс Қа зақ стан об лыс та рын да 

бай қа ла ды. Ең азы Аты рау, Маң ғыс тау жә не 

Ақ тө бе об лыс та рын да бай қа ла ды.

Біз Қа зақ стан да жас тар дың бел гі лі бір мә-

се ле ле рін  ше шу мен  айна лы са тын  қо ғам дық 

ұйым дар дың (мү ге дек тер, тәр биесі қиын жа-

сөс пі рім дер, әлеу мет тік жақ тан қор ғал ма ған 

жас тар мен жұ мыс) өте аз ды ғын мә се ле ре тін-

де қой ғы мыз ке ле ді.

Рес пон дент тер дің  тек  15,3%-ы  жас тар 

ұйым да рын жас тар ды қол дау кө зі ре тін де қа-

рай ды.  Жас  қа зақ стан дық тар дың  қа лып тас-

уына жас тар ре су рс тық ор та лық тар дың рө лі, 

тіп ті, тө мен ба ға ла на ды (6,9%). Бұл жас тар-

Дереккөзі:­Жас­тар­дың­әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­­нәтижелері­

 

(«Жас­тар»­ҒЗО­мә­лі­ме­тін­ше)

Қа зақ стан дық пар тия лар ды біл мейт ін рес-

пон де нт тер дің  ең  жо ғар ғы  пайызы  Ақ мо ла 

(37,5%) жә не Пав ло дар (35%) об лыс та рын да 

бо лып шық ты, ал еш қан дай пар тияға қол дау 

көр сет пейт ін жас тар үле сі нің 44,5% көр сет кі-

ші бо йын ша Оң түс тік Қа зақ стан об лы сы ал да 

тұр. Астана жә не Ал ма ты қа ла ла ры ның жас-

та рын са лыс тыр ған да «Нұр Отан» пар тия сын 

қол дайт ын дар дың  көп ші лі гі  –  астана лық тар 

(тиі сін ше 43,9%, қар сы 29,9%), ал еш қан дай 

пар тия  бол ма уын   дұ рыс  са найт ын  жас тар 

Ал ма ты да көп (39,0%, қар сы 35,7%) [3].

Бас қа пар тия лар мен са лыс тыр ған да «Ақ-

жол»  пар тиясы ның  жас  жақ тас та ры  Маң-

ғыс тау  об лы сын да  (1,5%)  жә не  Ақ мо ла  об-

лы сын да  (1,3%),  Шы ғыс  Қа зақ стан  об лы сы 

(1,3%) «Ауыл» пар тия сын, Жам был об лы сы-

ның 2,5%-ы «Азат» пар тия сын ұнат са, Ба тыс 

Қа зақ стан об лы сы ның 2,8%-ы ком му нис тер-

ге қол дау көр се те ді.

Осы лай ша,  жас тар дың  ара сын да  Қа зақ-

стан да ғы саяси пар тия лар дың ішін де гі ең та-

ны ма лы жә не оң көр сет кіш пен қа был да на тын 

пар тия – Нұр Отан. Біз дің елі міз де гі жас тар-

дың көп ші лі гі атал ған пар тия өз қыз ме тін бел-

қан дай  пар тия лар дың  бар  еке нін  біл мейт ін 

жас тар дың үлес сал ма ғы тө мен, ал еш қан дай 

пар тияны  қол да майт ын дар дың  үле сі  –  0,0% 

жә не 5,9%.

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

104

ға  көр се ті ле тін  атал ған  құ ры лым дар дың, 

олар дың мақ сат та ры, мін дет те рі мен қыз мет 

көр се ту са ла сы нан ха бар сыз екен ді гі не бай-

ла ныс ты бо луы мүм кін. Сон дық тан олар дың 

рө лін  нақ ты лап  жә не  әр бір  өс ке лең  ұр пақ қа 

осы ақ па рат ты жет кі зу қа жет.

Сон дай-ақ  саяси  пар тия лар  мен  қо ғам дық 

бір лес тік тер ге  тір ке лу мен  қа тар,  жас тар  эт но-

мә де ни бір лес тік тер ге тір ке лу ар қы лы өз эт но-

сы ның мүд де ле рін біл ді ріп жә не қор ғай ала ды. 

Атал ған  бір лес тік тер ді  құ ру  жә не  бас қа ру мен 

Қа зақ стан хал қы Ас са мб леясы айна лы са ды.

Біз  Қа зақ стан да  ерік ті лер  қыз ме тін  да-

мы ту  қа жет ті гін  атап  өте міз.  Бұл  Қа зақ стан 

жас та ры ның  жа уап кер ші лік  се зі мін,  кә сі би 

дағ ды ла рын,  аза мат тық  бел сен ді лі гін  да мы-

ту ға  ерек ше  әсер  ете ді.  Қа зақ стан ның  бар-

лық өңір ле рін де ерік ті лер қоз ға лы сы қар қын 

алып ке ле ді.

Әл-Фа ра би  атын да ғы  ҚазҰУ  Мем ле кет 

жә не  құ қық  инс ти ту ты ның  әлеу мет тік  зерт-

теу лер жүр гі зу ба ры сын да ай мақ тар да ғы рес-

пон дент жас тар дың көп бө лі гі ерік ті лер қыз-

ме ті мен  айна лы су ға,  ау қым ды  әлеу мет тік 

жо ба лар ды жү зе ге асы ру ға, жас тар саяси мек-

те бі нен өту ге жә не бел сен ді аза мат тық по зи-

цияны ұстану ға да йын  екен дік те рі бай қал ды. 

Әл-Фа ра би  атын да ғы  ҚазҰУ  Мем ле кет 

жә не  құ қық  инс ти ту ты ның  мә лі мет те рі  бо-

йын ша  ерік ті лер  қыз ме тін  мак си мал ды  түр де 

қол дайды  жә не  әрі  қа рай  да мы ту  қа жет  деп 

есеп тейді (42%); қа тыс қы сы ке ле ді, алай да уа-

қыт та ры жоқ (12%); ес ті ген, алай да қа тыс па ған 

(15%); кей де қа тыс қан (11%); жа уап  бе ру ге қи-

нал ды (12%); біл мейді жә не ес ті ме ген (8%) [1]. 

«Жас тар»  ҰЗО  мә лі ме тін ше,  жас тар дың 

17,6%-ы  мү ге дек тер ге,  зей нет кер лер ге,  же-

тім дер ге кө мек көр се ту ге қа тыс қан; 13,5%-ы 

ба ла лар ала ңын са лу ға қа тыс қан; сұх бат кер-

лер дің 20,2%-ы жап пай спорт тық іс-ша ра лар-

ға қа тыс қан [3]. 

Өзін-өзі  бас қа ру  жә не  ұйым дас ты ру ды 

же тіл ді ру  үшін  қа жет ті  инс ти тут тар  құ ры-

лып,  жас тар ға  қа жет ті  жо ба лар  мен  бағ дар-

ла ма лар  іс ке  асы рыл ды.  Бұл  про цес те  жас-

тар дың ре су рс тық ор та лық та ры ерек ше рөл ді 

ат қа руы ке рек [1]. 

Со ны мен қа тар жас тар ұйым да ры ның жұ-

мы сын бел сен ді түр де на си хат тау мен қар жы-

лан ды ру,  қы зы ғу шы лық та ры  бо йын ша  клуб 

құ ру, бел сен ді жас тар ды қол дау жә не ын та-

лан ды ру; ба рын ша көп ақ па рат та ра ту, жас-

тар үшін бұ қа ра лық �R ком па ниялар; ақы сыз 

жұ мыс іс те ту ге жас тар ды құл шын ды ра тү су 

(сый ақы, сый лық, мо раль дық тұр ғы дан ын та-

лан ды ру жүйеле рі); мем ле кет тің қа ты суымен 

жас тар дың  әлеу мет тік  жо ба ла ры ның  са нын 

кө бейту.  Сон дай-ақ  спорт  қон дыр ғы ла ры на 

қол же тім ді лік ті қам та ма сыз ету қа жет.

7.3. ЖАС ТАР ДЫҢ НА РА ЗЫ ЛЫҚ 

БЕЛ СЕН ДІ ЛІ ГІ НІҢ ДЕҢ ГЕЙІ

Өз де рі ңіз  бі ле тін дей,  жас тар дың  на ра зы-

лық се беп те рі олар дың әлеу мет тік-эко но ми-

ка лық қа жет ті лік те рі не ға на емес, сон дай-ақ 

құн ды лық та ры  мен  саяси  көз қа рас та ры на 

бай ла ныс ты  бо лып  ке ле ді.  Сон дық тан  жас-

тар дың на ра зы лық се беп те рі ке шен ді си пат-

қа ие жә не әр түр лі фак тор лар дың бір мез гіл-

де  бі рігуін ің  нә ти же сі  бо лып  та бы ла ды  деп 

айтуға бо ла ды. 

Жас тар дың  на ра зы лық  әлеуе тін  ба ға лау 

бо йын ша әлеу мет тік сау ал на ма қо ры тын ды-

сы  не гі зі нен  жас  рес пон де нт тер  бел гі лі  бір 

се беп ке  бай ла ныс ты  жап пай  қар сы лық  ак-

циясы ның  бо луы  екі та лай  деп  са най ды  [2]. 

84,4%-ы  бо лу  мүм кін ді гін  жоқ қа  шы ғар са, 

9,7%-ы  ға на  «иә»  деп  жа уап   бе ріп,  5,8%-ы 

жа уап  бе ру ге қи нал ды (7.7-су рет).

  Қа зақ стан дық  жас тар дың  бел сен ді  іс-

әре кет ке  икем ді лі гі  әл-Фа ра би  атын да ғы 

ҚазҰУ-да Сая сат та ну ка фед ра сын да КИ СЭП 

«Қо ғам дық-саяси  тұ рақ ты лық  Қа зақ стан 

дам уын ың жа ңа ке зе ңі нің не гі зі ре тін де» жо-

ба сы  ая сын да  жүр гі зіл ген  са рап та ма лық  са - 

у ал на ма сын да қа рас ты рыл ды (7.8-су рет).

Са рап шы лар дың 28,5%-ы жап пай на ра зы-

лық ша ра сын жоқ қа шы ғар майт ын ды ғы на на-

зар ау дар ған жөн. Ал са рап шы лар дың 39,3%-ы  

қойыл ған сұ рақ қа се нім ді емес. Осы ған бай-

ла ныс ты,  атал ған  құ бы лыс тың  се беп те рін 

бол жай  бі лу  қа жет.  Әлеу мет та ну шы лар дың 

зерт теу ле рі бо йын ша, на ра зы лық ша ра сы ның 

105

Тұ тас  ал ған да,  Қа зақ стан  жас та ры  дес - 

т рук тив ті  әре кет ке  ба ру ды  қол да май ды.  Қа-

зақ стан да  жас тар дың  на ра зы лық  ша ра сы на 

шы ғу ға әсер ете тін саяси күш тер жоқ [7].

Жас тар дың  кө бі  ұлт тық  бір лік,  та ту лық 

пен ке лі сім ді ең жо ғар ғы құн ды лық деп ба ға-

лай ды  [8].  Рес пон дент тер дің  28,5%-ына  Қа-

зақ стан хал қы ның бір тұ тас бо ла ша ғы ма ңыз-

ды бол са, 18,3%-ы ұлт тық қа уіп сіз дік еке нін 

көр сет ті (7.9-су рет).

Де ген мен  әлем де гі  эко но ми ка лық  дағ да-

рыс қа бай ла ныс ты, яғ ни «тө мен деу ме ха ни зм  - 

нің» орын алуы на ра зы лық ша ра сы ның бо лу 

мүм кін ді гін  күн  тәр ті бі нен  тү сір мейді.  Сон-

дық тан  на ра зы лық тың  әр түр лі  триг гер ле рі 

мен на ра зы лық тың әлеуе тін се зі ну ара сын да-

ғы  айыр ма шы лық ты  бі лу  ма ңыз ды.  Алай да 

бұл әр мем ле кет пен дәуір дің ерек ше лік те рі-

мен, көп жағ дайда саяси се нім мен же ке ле ген 

сая сат кер лер дің  қол дауы  жә не  саяси  инс ти-

тут тар дың дең гейі мен бай ла ныс ты анық та ла-

ды [9]. 

Жал пы  на ра зы лық  си па тын да  емес,  бі-

рақ жас тар ара сын да кең та рап ке ле жат қан  – 

флэш моб,  хэп пе нинг,  пер фо ма нс тер  се кіл ді 

жа ңа қар сы лық түр ле рі не ерек ше кө ңіл бөл-

ген жөн.

Же ке ле ген  са рап шы лар  ға лам тор  мен 

әлеу мет тік  же лі лер дің  дам уын   на ра зы лық қа 

итер ме лейт ін фак тор деп есеп тейді. Со ны мен 

қо са әлеу мет тік же лі лер бо лып кет кен кө те-

рі ліс тің се беп те рі емес, қар сы лық қа то лы кө-

ңіл күй ді та ра ту, на ра зы лық біл ді ру ші лер дің 

әре ке ті нің  үй лес ті рілуін ің,  бол ған  оқи ға лар 

ту ра лы ха лы қа ра лық қауым дас тық тың ха бар-

дар  болуын ың  за ма науи  құ ра лы.  Де ген мен 

кө те рі ліс тің бас талуына не гіз гі шарт – саяси, 

әлеу мет тік-эко но ми ка лық  се беп тер,  сон дай-

ақ  на ра зы лық  ша ра ла ры на  қа ты су ға  ел  аза-

мат та ры ның бел гі лі бір бө лі гі нің бейім ке луі 

(пси хо ло гия лық  да йын ды ғы)  [10].  Алай да 

жас тар дың әлеу мет тік же лі ле рі не на зар ауда-

ру ке рек, се бе бі, ол на ра зы лық әлеуе тін қоз-

ғаушы күш ке айна лып ке туі мүм кін. 

Жал пы  ал ған да,  Қа зақ стан  Рес пуб ли ка-

сы ның  аза мат та ры  өз  мә се ле ле рін  ше шу де 

қар сы лық  біл ді ру  әре ке тін  қол да ну ға  ба ра 

Дереккөзі:­КИ­СЭП­пен­әл­Фа­ра­би­­атын­да­ғы­ҚазҰУ­Сая­сат­та­ну­

ка­фед­ра­сы­ның­са­рап­та­ма­лық­сау­ал­на­ма­сы­ның­қо­ры­тын­ды­сы

фак тор ла ры мен се беп те рі көп жағ дайда ма-

те ри ал дық мә се ле мен бай ла ныс ты бо лып ке-

ле ді. Рес пон дент тер ге: «Қан дай мә се ле сіз ді 

жап пай  на ра зы лық  ша ра сы на  қа ты суыңыз ға 

итер ме лей ді?»  –  деп  қойыл ған  сұ рақ қа  бір-

не ше нұс қа да ғы жа уап тар бе ріл ді. Сұ рал ған-

дар дың 21,8%-ы ашық на ра зы лық ша ра сы на 

қа ты су ға еш те ңе де итер ме ле мейтінін айт са, 

жас тар дың  23,9%-ы  жұ мыс тан  қыс қа ру  мен 

шы ға ру се беп те рі ашық түр де қар сы кө те рі-

ліс ке шы ғу ға алып ке ле ті нін айт ты. Ал рес-

пон де нт тер дің 18,6%-ы ай лық ты тө ле меу мә-

се ле сін көр сет ті [3].

Дереккөзі:­Жас­тар­дың­әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­сы­ның­қо­ры­тын­ды­сы­

 

(«Жас­тар»­ҒЗО­мә­лі­ме­тін­ше

)

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

106

бер мейді,  сол  се беп ті  зор лық-зом бы лық  си-

па тын да ғы  на ра зы лық  ша ра ла ры ның  ық-

ти мал ды ғы  күрт  азай ды.  Алай да  Қа зақ стан 

қо ға мын да  на ра зы лық  түр ле рін  бол дыр мау 

мақ са тын да,  ең  ал ды мен,  әлеу мет тік-эко но-

ми ка лық  мә се ле лер ді  ше шу ге  ба ғыт тал ған 

ша ра лар ды ат қа ру қа жет.

2003-2009  жыл дар  ара лы ғын да  Қа зақ-

стан да  жүр гі зіл ген  әлеу мет та ну лық  зерт теу-

лер ді са лыс тыр ма лы тал дау не гі зін де жас тар 

ара сын да  ді ни  айқындалудың  тұ рақ ты  өсуі 

бай қа ла ды.  Жас тар дың  кө бі  ис лам  мен  пра-

вос ла вие се ні мін ұстана ды. Зерт теу ші лер дің 

пі кі рін ше, жас тар дың дін дар лы ғы атүс ті си-

пат та. Олар дың ді ни бі лі мі жә не ді ни қыз мет-

ке  қа ты суы  тө мен  дең гейде.  Жас тар  дін нің 

қо ғам да ғы  рө лін  оң  ба ға лай  оты рып,  өзі нің 

ді ни се ні мін эт ни ка лық жә не мә де ни дәс түр 

не гі зін де  си пат тайды  (қа зақ,  де мек  мұ сыл-

ман, орыс, де мек пра вос лав) [11]. 

«Жас тар»  [8]  ғы лы ми  зерт теу  ор та лы ғы 

жүр гіз ген сау ал на ма нә ти же ле рі көр сет кен дей, 

жас тар дың 35,2%-ының пі кі рін ше, жас тар дың 

дін дар лы ғы ның өсуі қо ғам ға те ріс ық пал етуі 

мүм кін. Рес пон дент тер дің 19%-ы зайыр лы құн-

ды лық тар ға бағ да рын жо ғал тып алу қаупі бар 

де се,  16,2%-ы  кон фес сияара лық  шиеле ніс тің 

бо луы  ту ра лы  қа уіп тен ген.  Жа уап   бер ген дер-

дің  27,7%-ы  Қа зақ стан  аза мат та рын да  зайыр-

лы са на ба сым, сон дық тан бұл ел де гі жағ дайға 

еш  ық пал  ет пей ді  деп  жа уап   бер ген.  Рес пон-

дент тер дің  ши рек  бө лі гі  жас тар дың  дін дар-

лық дең гейі нің өс уін  жа ғым ды деп ба ға ла ған. 

Рес пон дент тер дің  15,4%-ы  жас тар дың  ру ха ни 

адам гер ші лік дең гейі қа лып та са ды де се, 10,7%-

ы ді ни нор ма лар мен зайыр лы заң дар бір-бі рі-

мен сәй кес деп са най ды, 10,9%-ы жа уап  бе ру ге 

қи нал ды (7.10-су рет).

Сауал на ма де рек те рі көр сет кен дей, «дін-

дар»  жә не  «дін ге  се ну ші»,  «дін дар лық»  жә-

не  «зайыр лы лық»  ұғым да рын  бұ рыс  тү сі ну 

бар екен ді гін көр се те ді. «Дін дар» жә не «дін-

ге се ну ші», «дін дар лық» ұғым да ры жиі сәй-

кес тен ді рі ле ді.  Шын  мә ні сін де,  бұл  –  түр лі 

ұғым дар.  Дін дар лық  –  бұл  кө бі не  се нім нің 

сырт қы си пат та ры ның кө рі ні сі. Се нім – бұл 

кө бі не  адам ның  іш кі  әле мі мен  бай ла ныс ты. 

Дін әлеу мет тан уын да дін ге се ну ші лер дің бір-

не ше  түр ле рі  бар: 

шы­найы­ се­ну­ші­лер

,  олар-

дың  ді ни  се ні мі  олар дың  мі нез-құл қы  мен 

өмі рін де ай қын дау шы рөл ат қа ра ды. 

Се­ну­ші­

лер

, олар дың ді ни се ні мі екін ші мән де жә не 

мі нез-құлық та ры на  әл сіз  ық пал  ете ді. 

Ді­ни­

се­ні­мі­ай­қын­дал­ма­ған­дар

, олар дін мен ате-

изм ара сын да нақ ты ұстаным да ры жоқ [13].

Дереккөзі:­Жас­тар­дың­әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­сы­ның­қо­ры­тын­ды­сы­

 

(«Жас­тар»­ҒЗО­мә­лі­ме­тін­ше)

7.4. ЖАС ТАР ЖӘ НЕ ДІН

Жыл  өт кен  са йын   Қа зақ стан ның  әлеу-

мет тік-мә де ни  өмі рін де  дін  ма ңыз ды  орын-

ға  ие  бо лып,  ді ни  фак тор  жас тар дың  тұл ға-

лық  қа лып та су  үде рі сін де,  олар дың  өмір лік 

бағ да рын да,  әлеу мет тік  аза мат тық  тұр ғы да 

қа лып тас уын да маңызды рөл ат қа ра ды. Дін-

нің құн ды лық тық әлеуеті жас тар ара сын да ғы 

мас кү нем дік, есірт кі құ мар лық жә не т.б. те-

ріс құ бы лыс тар дың ал дын алу ға ық пал ете ді. 

Со ны мен қа тар қо ғам да ғы әлеу мет тік эко но-

ми ка лық,  мә де ни  үде ріс тер  жас тар дың  дү-

ниета ны мы мен мі нез-құл қы на ық пал ете ді. 

107

тұр ғы да  көр сет пей ді.  Де мек,  қа зақ стан дық 

жас тар дың  ді ни  бі ре гей лік  ерек ше лі гі  мен 

се беп те рін анық тау өзек ті бо лып отыр. Жас-

тар дың  дін дар лы ғы ның  өс уін   әлеу мет те ну 

инс ти ту ты  не ме се  ру ха ни-адам гер ші лік  із-

де ніс ре тін де қа рас ты ру ке рек. Жас тар не ге 

дін ді  таң дайды?  Бұл  әлем дік  үр діс  ре тін де 

өсе тү се ді не ме се қай сы бір өз ге ше құ бы лыс. 

Олар дың  таң дауы  не ден  туын да ған?  Олар-

дың  түрт кі ле рі  қан дай?  Зайыр лы лық,  дін-

дар лық, ру ха ни лық ұғым да ры қа лай сәй кес-

тен ді рі ле ді?

Әлеу мет тік  зерт теу лер  қо ры тын ды сы на 

сәй кес,  14-29  жас  ара лы ғын да ғы  рес пон де-

нт тер дің  86,8%-ы  өз де рін  дін ге  се ну ші лер 

ре тін де  са най ды.  Оның  ішін де,  рес пон де нт-

тер дің  15,6%

-ы

  ді ни  рә сім дер  мен  жөн-жо-

рал ғы лар ды қа таң сақ тайт ын бол са, рес пон-

де нт тер дің  ба сым  бө лі гі  (71,2%)  өз де рі нің 

дін дар лы ғы ді ни ме ре ке лер мен бас қа да ді ни 

салт-дәс түр лер ді  фор мал ды  түр де  орын дау-

мен  шек те ле тін ді гін  көр сет кен.  Дін ге  сен-

беуші лер дің  үле сі  –  10,6%,  аг нос тик тер дің 

үле сі 2,2% көр сет кіш ті құ ра ған.

Жо ға ры да кө рі ніп тұр ған дай ең көп топ ты 

ор та жол ды ұстана тын дін ге се ну ші лер, яғ ни 

ді ни ме ре ке лер мен салт-дәс түр лер ді ұстану-

мен  шек те ле тін  адам дар  құ рай ды.  Олар дың 

қа та рын да,  не гі зі нен,  пра вос ла вие  (96,5%) 

жә не  ха на фи  маз ха бын да ғы  ис лам  (83,1%) 

өкіл де рі жиі кез де се ді.

Жал пы, 14-29 жас ара сын да ғы Қа зақ стан 

жас та ры ның  ба сым  бө лі гі  өз де рі нің  эт ни ка-

лық,  жы ныс тық  жә не  жас  ерек ше лік те рі не 

тәуел сіз ор та жол ды ұстана тын дін ге се ну ші-

лер бо лып та бы ла ды.

Со ны мен қа тар әр бір 10-ын шы рес пон де-

нт тің өз де рін дін ге сен бейт ін дер деп көр сет-

кен де рін айта ке ту ке рек. Мұн дай көз қа рас ты 

ұстану шы лар, не гі зі нен, об лыс ор та лық та ры 

мен  ша ғын  қа ла лар да  жиі  кез де се ді.  Ор та 

есеп пен об лыс ор та лық та ры тұр ғын да ры ның 

әр бір  үшін ші  тұр ғы ны  өз де рін  дін ге  сен-

беуші лер ре тін де көр сет кен бол са, ша ғын қа-

ла лар да бұл көр сет кіш 14% құ ра ған.

Сауал на ма ға  қа ты су шы лар дың  көп ші лі-

гі нің ді ни жү ріс-тұ рыс та ры олар дың дін дар-

лы ғы ның тым атүс ті еке нін көр сет кен. Атап 

Дереккөзі:­«Жастар»­ҒЗО­деректері

Бұл тұрғыда, ҚР БҒМ Философия, сая сат-

тану  және  дінтану  институтының  тапсыры-

сымен  жасалынған  «Қазіргі  замандағы  жас - 

тардың  дүниетанымдық  және  рухани  құн - 

дылықтары: жағдайы, мәселелері, шешу жол - 

дары»  атты  әлеуметтанулық  зерттеуінің 

нәти желері  негізінде  жасалынған  Аналити -

калық  есептің  көрсеткіштері  қызығушылық 

туын датады. 18-29 жас ара лы ғын да ғы лар дың 

75,7%-ы  өзін  дін дар  деп  көр се те ді.  16,7%-ы 

өзін дін ге сен бейт ін дер ге жат қы за ды. 7,6%-ы 

жа уап  бе ру ге қи нал ған [12, 19-22 бб.]. Кон-

фес сио нал ды  бел гі ле рі  бо йын ша,  58,3%  мұ-

сыл ман,  36,7%  өз де рін  пра вос лав  хрис тиан-

дар деп са най ды. Жас тар дың аз бө лі гі түр лі 

кон фес сионал ды  топ тар ға  жа та ды.  0,2%-ы 

буд дист, 0,1%-ы ка то лик, 0,1%-ы про тес тант. 

Еш бір  дін ді  ұс тан байт ын дар  –  2,3%,  жа уап  

бе ру ге қи нал ған дар – 2,3%. 

Көр се тіл ген  де рек тер  қа зақ  қо ға мын да 

ис лам  мен  православиелік  хрис тиан дық ты 

ұстану шы лар  ба сым екен ді гімен қатар, өзін 

ка то лик тік  жә не  про тес тант тық пен  сәй кес-

тен ді ре тін адам дар бар екендігін көрсетеді. 

Аза мат тар  ара сын да  өзін  нақ ты  сәй кес тен-

дір мейт ін дер  де  бар.  Сан дар  олар дың  шы-

найы  дін дар  не  се ну ші  екен ді гін  пайыз дық 

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

108

айт ар бол сақ, рес пон де нт тер дің 60%-ы кү ні-

не 5 мәр те на маз оқы майт ын бол са, сау ал на-

ма ға  қа тыс қан дар дың  9,3%-ы  ға на  на маз ды 

үз бей оқи тын дық та рын көр сет кен. Олар – не-

гі зі нен, ша ғын қа ла лар дың, Ал ма ты, Ақ мо ла 

Қы зы лор да  жә не  Маң ғыс тау  об лыс та ры ның 

тұр ғын да ры.  5  мәр те  на маз  оқи тын дар дың 

үле сін  кө бі не се  ер  адам дар  11,6%  (әйел дер 

ара сын да 7,2%); 25 пен 29 жас ара сын да ғы-

лар (13%) жә не дін дар тұр ғын дар 20,4% құ-

рай ды.

Әр бір төр тін ші рес пон дент ді ни рә сім дер-

ді  си рек  орын дайтығын  көр сет се,  бұл  көр-

сет кіш  пра вос ла вие  се ні мін  ұстану шы лар 

ара сын да  28,6%,  ал  ха на фи  маз ха бын да ғы 

ис лам ды ұстану шы лар ара сын да 24,1% құ ра-

ған. Рес пон дент тер дің ба сым көп ші лі гі 14-25 

жас ара сын да ғы аза мат тар бо лып та бы ла ды. 

Рес пон дент тер ара сын да ді ни әде биет тер-

ге  қа ты нас та  үне мі  қы зы ғу шы лық  та ны та-

тын дар дың үле сі ке ле сі дей:

–  ер адам дар – 12,6%, әйел адам дар – 7,6%;

–  ере сек жас тар  ара сын да (12,6%  –  25-

29  жас та ғы лар  ара сын да,  9,5%  –  19-24  жас-

та ғы лар ара сын да, 7,7% – 14-18 жас та ғы лар 

ара сын да);

–  ді ни  рә сім дер  мен  ғұ рып тар ды  үне-

мі орын дайт ын дін дар лар (17,8%) көр сет кен 

бол са, пра вос ла виелік тер ара сын да бұл нұс-

қа ны  бір де-бір  рес пон дент  көр сет пе ген,  ал 

ис лам ді ні нің ха на фи ба ғы тын ұстану шы лар-

дың 11,6%-ы бұл нұс қа ны атап көр сет кен. 

Ді ни та қы рып та ғы ме диафайл дар ға қа ты-

нас та ғы қы зы ғу шы лық жас тар дың бел гі лі бір 

аз ған тай  бө лі гі не  тән  бол са,  рес пон де нт тер-

дің  42%-ы  бұл  ба ғыт қа  мүл дем  қы зы ғу шы-

лық та ныт пайды. Рес пон дент тер дің 12,6%-ы 

бұл ба ғыт қа тұ рақ ты қы зы ғу шы лық та ны та-

тын  бол са,  17,9%-ы  ан да-сан да,  ал  27,3%-ы 

тым си рек қы зы ғу шы лық та ны та ты ны анық-

тал ды.

Осы рет те зерт теу нә ти же ле рі жас тар дың 

жал пы  дін ге  қа ты нас та ғы  қы зы ғу шы лы ғы 

өте  тө мен  дең гейде  еке нін  көр се тіп  отыр ға-

нын айта ке ту ке рек. 

Тұ та сы нан  ал ған да  рес пон де нт тер дің 

20,5%-ы  дін ге  қы зы ғу шы лық  та ны та тын-

ды ғын  атап  көр сет кен  бол са,  оның  ішін де 

10,5%-ы өз де рі нің сол ба ғыт та ғы сау ат ты лы-

ғын  арт ты ру  үшін  қан дай  да  бір  ақ па рат  із-

деуге тал пын бай ды.

Әр бір екін ші рес пон дент дін ге қан дай да 

бір  жо ға ры  қы зы ғу шы лық  та ныт пайтынын 

көр сет кен  бол са,  сау ал на ма ға  қа тыс қан дар-

дың 11,5%-ы дін ге мүл дем қы зы ғу шы лық та-

ныт пайды.

Аналитикалық 

есеп 

көрсеткіштері 

жастардың діни санасынының қалыптасуына 

әсер ететін факторларды ашып көрсетеді [12] 

(7.11 сурет).

Дереккөзі:­Сараптамалық­есеп

 

(Философия,­саясаттану­жіне­дінтану­институты)

Жауаптардың  нәтижесінде  қазақстандық 

жастардың  басым  бөлігінің  діни  санасының 

қалыптасуына  негізінен  ата-ана  және  туыс-

қандар әсер ететіндігі айқындалды. Сонымен 

қатар назар аударар жай егде жастағы туыстар 

ықпалының  жоғарылығы.  «Қиын  сәттерде 

қол дайтын сүйеніш іздеу» және «дінге берік 

достар, таныстардың» әсері әрбір 10-шы рес-

понденттің  діни  санасының  қалыптасуына 

109

де  се зі ле ді,  ал  мем ле ке ті міз дің  эко но ми ка-

сы на, ден сау лық сақ тау мен қар жы са ла сы на 

азы рақ  әсер  ете ді.  Елі міз дің  жас та ры  дін нің 

ұлт тық  қа уіп сіз дік ке  әсер  ету  проб ле ма сын 

мем ле ке ті міз ге  түр лі  экс тре мис тік  пен  тер-

ро рис тік топ тар дың іш ке кі руі мен тұ рақ сыз-

дық ты ту ды руы деп есеп тейді. 

Тер ро рис тік топ тар ға азаматтардың қа ты-

су ыдың бі рі дү ниета ным дық се беп тер мен де 

тү сін ді рі ле ді. Мә се лен, Қа зақ стан ның қа уіп-

сіз дік ке ңе сі нің мә лі мет те рі бо йын ша бү гін-

гі кү ні 400-дей Қа зақ стан аза мат та ры ИГИЛ 

топ та ры ның ба қы ла уын да ғы Си рия мен Ирак 

қа ла ла ры на әс ке ри әре кет ке қа ты су ға бар ға-

нын айтады [16]. 

Қа зақ стан  ар найы  қыз ме ті нің  ақ па ра ты 

бо йын ша, ИГИЛ жа ғын да 300-ден ас там Қа-

зақ стан аза мат та ры со ғы сып жа тыр [16]. Тео-

лог тар мен ді ни қыз мет кер лер дің пі кі рін ше, 

олар бо ла шақ та елі міз ге қайт ып ке луі әб ден 

мүм кін. Ра ди кал дық ді ни ағым ның із ба сар ла-

ры,  яғ ни  түр лі  экс тре мис тік  әре кет тер ге  да-

йын  со дыр лар дың мем ле ке ті міз ге ора лу үде-

рі сі не  Қа зақ стан  қауымы ның  да йын   болуын  

қа жет ете ді. 

Қа зір гі  кез де  ді ни  экс тре мизм  мем ле ке-

ті міз бен қо ға мы мыз дың қа уіп сіз ді гі не шы-

найы ка уіп-қа тер төн ді ріп отыр. Экс тре мис-

тер  за ма науи  ақ па рат тық  тех но ло гиялар ды 

қол да ну  ар қы лы  жас тар ды  өз  қа тар ла ры на 

тар та ды. Қа зақ стан ның БАҚ-қа сәй кес соң-

ғы  жыл да ры  экс тре мис тік-тер ро рис тік  ба-

ғыт та ғы  сайт тар  са ны  үш  есе  өс кен.  Мұн-

дай сайт тар дың не гіз гі қа ты су шы ла ры 12-17 

жас та ғы  жа сөс пі рім дер,  18-35  жас  ара лы-

ғын да ғы  жас тар  бо лып  та бы ла ды.  Жи һад-

қа  ша қы ру ды  көп те ген  «жа сы рын»  та ны су, 

ту рис тік ком па ниялар, т.б көп те ген сайт тар-

дан, бел сен ді сіл те ме лер ден кө ру ге бо ла ды. 

БАҚ  құ зы рет ті  ор ган дар ға  жү гі не  оты рып, 

мұн дай сайт тар мен кү ре су өте күр де лі, қиын 

деп  айтады.  Жа бық  экс тре мис тік  сайт тар 

бас қа  ат тар мен  қайтадан  ашы лып  жа тыр. 

Осы  жай лы  экс перт тер  де  айтады,  егер  де 

2014 жыл ин тер нет же лі сін де жи һад тық ба-

ғыт та ғы  432  қауым дас тық  анық тал са,  2015 

жыл үш тоқ са ны ның ішін де ол ал ты есе өс-

кен екен [15]. 

әсер етеді. Бұл топтың өкілдерін дәстүрлі емес  

немесе  деструктивті  діни  ағымдарға,  оның 

ішінде экстремистік сипаттағысы да,  тарты-

лу қауіпі жоғары деп қарастыруға болады. 

ҚР Мә де ниет жә не спорт ми ни ст рлі гі Дін 

іс те рі ко ми те ті нің мә лі мет те рі не сай рес пуб-

ли ка аума ғын да әр жыл са йын  ді ни бір лес тік-

тер дің  ар ту  үр ді сі  бай қа лып  жа тыр.  Са лыс-

тыр ма лы  түр де  ала тын  бол сақ,  2014  жы лы 

рес пуб ли ка да 3514 ді ни бір лес тік, 18 кон фес-

сия тір кел ген [14]. 2015 жыл дың бі рін ші жар-

ты  жыл ды ғын да  3563  ді ни  бір лес тік  тір кел-

ді. Бір жыл ішін де ді ни бір лес тік тер дің са ны 

49-ға арт қан. Ді ни бір лес тік тер дің ар туы Ал-

ма ты қа ла сын да, Ал ма ты, Ақ мо ла жә не Пав-

ло дар об лыс та рын да бай қа лу да. Ді ни бір лес-

тік тер мен олар дың фи ли ал да ры ОҚО (848), 

Ал ма ты  (553),  Жам был  (325),  Қа ра ған ды 

(316), Шы ғыс Қа зақ стан (309) об лыс та рын да 

шо ғыр лан ған.

Зерт теу лер  көр се тіп  отыр ға нын дай,  ба-

сым  жағ дайда  рес пон де нт тер  дін ді  бі рік ті-

ру ші  жә не  тұ рақ тан ды ру шы  ре тін де  қа рас-

ты ру ға бейім, олар 54,8% құ рай ды. Сұ рал ған 

рес пон де нт тер дің  үш тен  бір  бө лі гі нен  кө бі 

ке рі сін ше қа рас ты ра ды, олар 37,2% құ рай ды. 

Жа уап ты біл мейт ін дер – 8,1%.

Әлеу мет та ну лық зерт теу қо ры тын ды ла ры 

қа зақ стан дық жас тар дың ді ни то ле ра нт ты лы-

ғы ның жо ға ры дең гейде еке нін көр сет ті. Бұл 

олар дың бар лық дін дер дің тең екен ді гін мо-

йын дайтығы нан анық тал ды. Мұ ны рес пон де-

нт тер дің 58,3%-ы көр сет кен бол са, ді ни изо-

ля ционизм әр бір төр тін ші рес пон де нт ке тән, 

ал  сау ал на ма ға қа тыс қан дар дың 16,6%-ы бұ-

ған жа уап  бе ру ге қи нал ған. 

Ді ни  то ле ра нт ты лық  мем ле кет тің  дін  са-

ла сын да ғы саяса ты ның не гіз гі мін дет те рі нің 

бі рі  дейт ін  бол сақ,  мем ле кет тің  осы  ба ғыт-

та ғы  жұ мы сы ның  та быс ты  іс ке  асы ры лып 

отыр ға нын  сау ал на ма ға  қа тыс қан дар дың 

80%-ы көр сет кен.

«Жас тар»  ҒЗО  [8]  ұсын ған  мә лі мет те рі 

бо йын ша  Қа зақ стан  жас та ры ның  пі кі рін ше, 

дін  адам  өмі рі не  сөз сіз  әсер  ете ді  деп  есеп-

тейді. Атап айт қан да, ді ни фак тор от ба сы қа-

ты на сы мен ұлт тық қа уіп сіз дік ке әсер ете ді. 

Бі лім бе ру са ла сын да ғы ық па лы елеу лі түр-

7 т

ара

у. 

Қоғамдық-с

аяси үдерістегі жаст

ар

110

Кел ті ріл ген мә лі мет тер жас қа зақ стан дық-

тар  ара сын да  ді ни  ра ди ка лизм,  экс тре мизм, 

ра ди ка лизм идеяла ры на қа тыс ты ал дын алу-

дың  ке шен ді,  ау қым ды  жә не  жос пар лы  жұ-

мыс та рын жүр гі зу қа жет. Бір айта ке тер лі гі, 

бұл  ба ғыт та  ау қым ды  жұ мыс тар  бас та лып 

кет ті.  2014  жы лы  ҚР  Мә де ниет  жә не  спорт 

ми ни ст рлі гі нің  Дін  іс те рі  ко ми те тін де  Үкі-

мет тік емес ұйым дар мен өза ра ық пал дас тық 

жө нін де гі  ке ңес  құ рыл ды.  Ке ңес  құ ра мы-

на  әр түр лі  ба ғыт та ғы  (зерт теу,  ақ па ра тық-

реаби ли та ция лық,  бі лім  бе ру,  әс ке ри-пат-

риот тық, құ қық қор ғау, жас тар ұйымы жә не 

т.б.)  30  қо ғам дық  ұйым ның  бас шы сы  ен ді. 

Ке ңес құ ра мын да «Нұр Отан» партиясының 

«Жас Отан» жастар қанаты, Қа зақ стан жас та-

ры ның конг ре сі, ҚР Пре зи ден ті нің Бо ла шақ 

ха лы қа ра лық  сти пен диант тар  ас со циациясы 

тә різ ді  ұйым дар  бар.  ҚР  Мә де ниет  жә не 

спорт  ми ни ст рлі гі нің  Дін  іс те рі  ко ми те ті  өз 

жұ мы сы на ба рын ша бел сен ді қо ғам дық қоз-

ға лыс тар ды қо са оты рып, олар ды рес пуб ли-

ка лық жә не аймақ тық дең гейде гі ақ па ра тық-

түсіндіру ша ра ла ры на тар ту да. 

Әр жыл са йын  ҚР Мә де ниет жә не спорт 

ми ни ст рлі гі нің Дін іс те рі ко ми те ті ҚР Бі лім 

жә не ғы лым ми ни ст рлі гі мен бір ле се оты рып, 

жас тар ара сын да ғы экс тре мизм мен тер ро ри-

зм нің  ал дын  алу  бо йын ша  ша ра лар  жос па-

рын әзір леу де жә не іс ке асы ру да. 2014 жы лы 

750 мың жас аза мат тың қа ты суымен 8 мың ға 

жуық іс-ша ра өт кі зіл ді. Ол жұ мыс тар экс тре-

мизм жә не тер ро ри зм нен азат са на ны қа лып-

тас ты ру ға ба ғыт тал ды. 2015 жыл дың бі рін ші 

жар ты  жыл ды ғы  бо йын ша  560  мың  жас тың 

қа ты суымен  әр түр лі  фор мат та ғы  9  мың ға 

тар та іс-ша ра өт кі зіл ді [13]. 

Жас тар дың  ді ни  ра ди кал дан уына  қар сы 

қол да нып  жат қан  ша ра лар дың  бі рі  –  тер ро-

рис тік құ ры лым дар мен экс тре мис тік қыз мет-

ті  на си хат тау ға  ба ғыт тал ған  ин тер нет  сайт-

тар ды жа бу. Ес ке рт пе лі ба сым ды лық ша ра лар 

ре тін де,  қо ғам да  экс тре мизм  мен  тер ро ризм 

идеяла рын қа был да мауды қа лып тас ты ру үшін 

көп ші лік ауди то риямен ақ па рат тық-түсіндіру 

жұ мы сын өт кі зу қол ға алын ды. 

* * *

Жастар  қоғамдық-саяси  үрдісте  белсенді 

қатынасып, жоғары электоралдық мәдениетін 

көрсетуде.  Саяси  қатынасын  көрсету  фор-

масы  азаматтық  бейбіт  өмірді  қолдау  және 

саяси  тұрақтылықты  нығайту  бағытында 

екендігінің дәлелі. 

Жастардың дінге қатынасты көзқарасының 

ерекшеліктері келесіде: жастардың бір бөлігі 

қоғам  өмірінде  дін  мәселесіне  аса  назар  ау-

дару  қажет  емес  деп  санайды;  сырқы  және 

ішкі  саясатта,  білім  бері,  денсаулық  сала-

сында  діни  ұйымдар  әрекетін  қатаң  шек-

теу  керектігін  қолдайды.  Үштен  бір  бөлігі 

өздерін діндарларға да, дінге сенушілерге де 

жатқызбаса, тағы үштен бір бөлігі өзінің діни 

айқындалғанын көрсетті. 

Жастардың  басым  бөлігі  елміздегі  діни 

жағдайға алаңдайтынын айтып, деструктивті 

діни ағымдарға күдікпен қарағанымен, басым 

бөлігі нақты конфессиялардың өкілдеріне то-

лерантты қатынаста екендігін көрсетті. 

Осы лай ша,  қа зір гі  за ма науи  қа лып тас-

қан жағ дайды ес ке ре оты рып, өс ке лең ұр пақ 

ара сын да  зайыр лы  мем ле кет  прин цип те рін 

на си хат тау жә не олар ды дәс түр лі қа зақ стан-

дық құн ды лық тар ая сын да тәр бие леу қа жет. 

Тер ро ризм  мен  экс тре ми зм нің  ал дын  алу ға 

қа тыс ты тиім ді жұ мыс тар жүр гі зу, ин тер нет 

ке ңіс тік те за ма науи сұ ра ныс тар ға сай ке ле тін 

жа ңа  тех но ло гиялар  әзір леу  осы  қа тар ға  кі-

ре ді. Жа уап ты мем ле кет тік ор ган дар жас тар-

дың әлеу мет тік тұр ғы да ғы бар лық мә се ле ле-

рін ше шу ге жі ті на зар ауда ру ке рек. Олар дың 

қа та ры на бі лім алу, ең бек пен қам ту, жұ мыс-

сыз дық, бас па на жайы жә не т.б. мә се ле лер ді 

жат қы за ала мыз.

111

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕ БИЕТ ТЕР

ТІЗІМІ:

1. Результаты социологического исследования  Инсти-

ту1. Результаты социологического исследования  Института 

государства и права. – Алматы,  2015.

2. Еxit-po��, проведенного Центром социальных и поли-

тических исследований «Стратегия» // www.o�strategy.kz на 

Президентских выборах 2015 года

3.    Изучение  общественно-политической  ситуации  в 

молодежной среде. Аналитический отчет по результатам со-

циологического исследования  НИЦ «Молодежь». – Астана, 

2015.

4. Шойкин Г. Участие казахстанской молодежи в дея-

тельности политических партий // Казахстан-Спектр. – 2004. 

– №3. – С. 60–66.

5. Ешпанова Д.Д. Социально-политические ориентации 

казахстанской  молодежи  //  Институт  парламентаризма.  – 

2013. – No1(19). – С. 78–87.  

6. Национальный доклад «Молодежь Казахстана -2014», 

МОН РК.

7.  Насимова  Г.  Уровень  социальной  конфликтности  в 

Казахстане:  риски  и  потенциальные  угрозы  //Центральная 

Азия и Кавказ. – 2012. – №4. – С. 104.

8.  Состояние  государственной  молодежной  политики: 

потребности и социальные практики. Аналитический отчет 

по результатам социологического исследования  НИЦ «Мо-

лодежь». – Астана, 2015.

9. Онук О. Кризис и социальная мобилизация в государ-

ствах переходного периода //http://e�ropeandcis.�ndp.org/

10. «Сумерочная зона» или «ловушки» переходного пе-

риода. – Алматы, 2013.  – С. 264.

11.    Билялов  С.А.  Особенности  религиозности  совре-

менной  казахстанской  молодежи.  –  2011.  –  Электронный 

журнал  «ed�.e-history.kz»  –  http://e-history.kz/r�/contents/

view/1332

12. Аналитический отчет по итогам проведения социо-

логического исследования «Мировоззренческие и духовные 

ценности  молодежи  на  современном  этапе:  оценка  состоя-

ния, проблемы, пути решения»  по заказу Института фило-

софии,  политологии  и  религиоведения  МОН  РК  в  рамках 

тематического плана Администрации Президента РК / Абди-

райымова Г.С., Алимбекова Г.Т., Лифанова Т.Ю., Веревкин 

А.В., Шабденова А.Б., Кенжакимова Г.А. – Алматы, 2015. – 

78  с.

13. Данные Комитета по делам религии Министерства 

культуры и спорта РК.2015 г.

14.  Жукова Е.В. Изучение религиозности молодежи г. Пе-

тропавловска // Молодой ученый. – 2013. – №5. – С. 604-610.

15. Кирбетов Т. Нам грозят, а мы – не дремлем // Об-

щественно- политическая газета Казахстана. –  20.11.2015/  

http://www.time.kz/artic�es/z�oba/2015/11/20/nam-grozjat-a-mi-

ne-drem�em 

16.  Телеканал  «Хабар»  400  казахстанцев  воюют  за 

ИГИЛ // http://khabar.kz/r�/news/obshchestvo/item/26473-400-

kazakhstantsev-voy�y�t-za-igi� 

113

8.1. ЖАС ТАР ДЫҢ ӘСКЕРИ-

ОТАН СҮЙ ГІШ ТІК ТӘР БИЕ СІН 

МЕМ ЛЕ КЕТ ТІК РЕТ ТЕУ 

Әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр бие  –  мем ле-

кет тік ор ган дар дың, қо ғам дық ұйым дар мен 

қауым дас тық тар қыз мет те рі нің мақ сат ты жә-

не үй лес ті ріл ген жүйесі. Әс ке ри-отан сүй гіш-

тік  тәр бие нің  не гіз гі  мақ са ты  –  жас тар дың 

бо йын да  Қа зақ стан ға  адал дық  се зі мін,  аза-

мат тық бо рыш ты, Отан ды қор ғау дың ма ңыз-

ды  заң на ма лық  мін дет те рін  орын дау ға  да-

йын дық жә не жо ға ры отан сүй гіш тік са на ны 

қа лып тас ты ру.

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сын да жас тар ды (әс-

кер  қа та ры на  де йін гі  жә не  әс кер  жа сын да ғы 

аза мат тар ды)  әс ке ри  қыз мет ке  даяр лау  үде-

рі сі  «Аза мат тар ды  әс ке ри  қыз мет ке  даяр лау 

қа ғи да ла рын  бе кі ту  ту ра лы»  Қа зақ стан  Рес-

пуб ли ка сы Қор ға ныс ми ни ст рі нің 2015 жыл-

ғы 11 мау сым да ғы №329 жә не «Бас тап қы әс-

ке ри  даяр лық ты  ұйым дас ты ру  жә не  жүр гі зу, 

сон дай-ақ оның оқу-ма те ри ал дық ба за сын қа-

лып тас ты ру қа ғи да сын бе кі ту ту ра лы» ҚР ҚМ 

2014 жыл ғы 19 жел тоқ сан №606 бұй рық та ры-

мен бел гі лен ген. Ол тө мен де гі лер ді қам ти ды: 

•  бас тап қы әс ке ри даяр лық ты;

•  қо сым ша  бі лім  бе ру  бағ дар ла ма ла ры 

бо йын ша әс ке ри даяр лық ты;

•  әс ке ри-тех ни ка лық  жә не  бас қа  да  ма-

ман дық тар бо йын ша даяр лық ты;

•  за пас та ғы офи цер лер бағ дар ла ма сы бо-

йын ша әс ке ри даяр лық ты.

Қа зақ стан  әс ке рі нің  өз  ба ғыт та рын  жақ-

сарт қа ны G�oba� Firepower ұйымы ның жа ңа-

ша  құ рас тыр ған  әлем дік  рейт ин гі сін де  айт-

ыл ған. Ті зім де көр се тіл ген 126 ел дің ішін де 

Қа зақ стан ның 80 орын нан 66-орын ға кө те ріл-

ге ні бай қал ды. 18 мил лион ға жуық тұр ғын да-

ры бар елі міз дің 8,3 мил лион аза мат та ры елін 

қор ғауға да йын  екен дік те рін біл дір ген [1]. 

Же дел  әс ке ри  қыз мет ке  ша қы ру  жы лы-

на екі рет Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы ның «Әс-

ке ри  қыз мет  жә не  әс ке ри  қыз мет ші лер дің 

мәр те бе сі  ту ра лы»  за ңы на  сәй кес  ұйым дас-

ты ры лып өт кі зі ле ді [2]. ҚР Қор ға ныс ми ни-

ст рлі гі нің  мә лі мет те рі  бо йын ша  2015  жыл-

дың кү зін де 18-27 жас ара лы ғын да ғы 12 мың 

қа зақ стан дық аза мат же дел әс ке ри қыз мет ке 

ша қы рыл ған.  2015  жыл дың  бі рін ші  жар ты 

жыл ды ғын да  ҚР  Қа ру лы  күш тер  қа та рын-

да  әс ке ри  қыз мет  ете тін  жас тар дың  (18-29 

жас та ғы)  нақ ты  са ны  27  212  бол са,  ҚР  әс-

ке ри жо ға ры оқу орын да рын да (со ның ішін-

де ше тел дер де) – 2356, жо ға ры кә сі би бі лім 

алу шы лар мен кур сант тар, ал Рес пуб ли ка лық 

«Жас ұлан» мек те бін де 372 жа сөс пі рім оқи-

ты ны анық тал ды. 

Тұ тас тай  ал ған да,  әс кер ге  ша қы ру  нә ти-

же ле рі  қа зақ стан дық  ша қы ры лу шы лар дың 

әс ке ри  қыз мет тен  бас  тар туы ның  азай ған ды-

ғын  көр се те ді.  Қа зір гі  жас тар дың  Отан  қор-

ғау қыз ме ті нің қа жет ті гі не көз жет кі зуі әс ке ри 

қыз мет тің  тұ рақ ты  әлеу мет тік  қам та ма сыз-

дан ды ры луымен бай ла ныс ты бо лып отыр. 

Осы  2015-2016  оқу  жы лы нан  бас тап  Қа-

зақ стан ның 26 жо ға ры оқу ор нын да жі гіт тер-

мен қа тар қыз дар да әс ке ри ка фед ра лар да оқи 

ала ды. 

Бұл  нә ти же лер  жас тар дың  әс ке ри-отан-

сүй гіш тік  тәр биесі нің  бел сен ді рі луімен, 

Отан қор ғаушы лар дың оң имид жі нің қа лып-

та суымен, әс ке ри қыз мет тің уәж де луі мен жә-

не  әс ке ри  ма ман дық  мәр те бе сі нің  ны ғаюы-

мен өза ра бай ла ныс ты. 

  ҚР  ҚК  ме ке ме ле рін де  жә не  әс ке ри  бө-

лім дер де әс кер жа сы на де йін гі жас тар ды кең 

қам ту үшін әр түр лі іс-ша ра лар: со ның ішін-

де («Ашық есік күн де рі», «Ер лік са бақ та ры», 

«Әс кер ге ша қы ру шы лар кү ні», «Бір күн Қа-

зақ стан  әс ке рін де»,  «Ба ла лар дың  көз қа ра-

сын да ғы әс кер», «Ар да гер лер ге құр мет, олар-

дың ер лі гі не тағ зым!») әс ке ри-отан сүй гіш тік 

ак цияла ры; бай қау-кон курс та ры; әс ке ри-қол-

дан ба лы жә не спорт тың тех ни ка лық түр ле рі 

мен т.б. әс ке ри лен ген крос тар мен эс та фе та-

лар ұйым дас ты рыл ды. Әс ке ри бө лім де рі мен 

ме ке ме ле рі не 6 мың нан ас там мек теп тер, ли-

цей жә не кол ледж дер бе кі тіл ген [3].

Дереккөзі:­ҚР­ҚМ

8 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

мен жүргізілетін әск

ери-о

тансүйгіштік жұмыст

ар

114

Оқу шы лар дың әс ке ри-отан сүй гіш тік тәр-

бие сін де, әс ке ри іс ке оқы ту да, олар ды біз дің 

Ота ны мыз ды  қор ғап  ең бек  ету ге  үйре ту де 

рес пуб ли ка лық «Алау» жә не «Жас ұлан» әс-

ке ри спорт тық ойын да ры ның рө лі зор. 2015 

жы лы Жам был об лы сы Та раз қа ла сы әс ке ри 

бө лі мі нің  тер ри то риясын да  «Жас  ұлан»  әс-

ке ри  спорт тық  ойын дар дың  рес пуб ли ка лық 

фи на лы өт кі зі ліп, оған Ал ма ты жә не Астана 

қа ла ла ры ның, об лыс тар дың жал пы ор та жә-

не  қо сым ша  бі лім  бе ру  ұйым да ры  оқу шы-

ла ры ның  ара сын да  об лыс тық  тур дың  128 

же ңім па зы  қа тыс ты.  Щу чи нск  қа ла сын да-

ғы ҚР Қор ға ныс ми ни ст рлі гі нің Ш. Уәли ха-

нов атын да ғы Ка дет кор пу сы ның ба за сын да 

«Алау» әс ке ри спорт тық ойын да ры өт кі зіл ді. 

Бұл ойын дар дың мақ са ты отан сүй гіш тік тәр-

бие  жұ мыс та рын  бел сен ді ру  жә не  ба ла лар-

дың  бо йын да  өз  хал қы ның  та ри хи-мә де ни 

құн ды лық та ры на де ген құр мет се зі мін да ры-

ту бо лып та бы ла ды. 

Рес пуб ли ка лық  қо сым ша  бі лім  бе ру  ғы-

лы ми-әдіс те ме лік ор та лы ғын да әр түр лі, атап 

айт қан да,  Ұлы  Отан  со ғы сы ның  70  жыл ды-

ғы на ар нал ған «Біз дің же ңі сі міз!», Отан қор-

ғаушы лар кү ні не ар нал ған «Даңқ. Ер лік. Қа-

һар ман дық» сияқ ты бай қау лар өт кі зіл ді. Бұл 

бай қау лар дың мақ са ты әс ке ри-отан сүй гіш тік 

тәр биені на си хат тау бо лып са на ла ды. Қа зақ-

стан ның бар лық ай мақ та ры ның қа ты суымен 

әс ке ри-отан сүй гіш тік ба ғыт та ғы клуб тар дың 

бас шы ла ры ның рес пуб ли ка лық үй лес ті ру ке-

ңе сі жұ мыс іс тей ді. 

Жас тар дың  әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр-

биесі нің не гіз гі ба ғыт та рын жер гі лік ті орын-

дар да жү зе ге асы ру да мем ле кет тік ор ган дар 

әс ке ри-отан сүй гіш тік  клуб тар мен,  жас  әс ке-

ри  ор та лық тар мен  бір ле сіп  жұ мыс  іс тей ді. 

Тек  соң ғы  15  жыл дың  ішін де  ға на  әс ке ри-

отан сүй гіш тік  клуб тар,  үйір ме лер  мен  сек-

ция лар дың са ны 11 есе ге өс ті. 2015 жыл дың 

1 шіл де сін де гі мә лі мет тер ге сәй кес ор та мек-

теп тер  жа нын да ғы  2193  әс ке ри-отан сүй гіш-

тік клуб тар, үйір ме лер жә не сек ция лар ға 63 

мың әс кер жа сы на де йін гі ша қы ры лу шы аза-

мат тар тір кел ген.

Рес пуб ли ка да ғы 

әс ке ри-отан сүй гіш тік 

тәр биені  жү зе ге  асы ру  Ауғанс тан нан  әс кер-

лер ді  алып  шы ғу дың  25  жыл ды ғы;  ҰОС  70 

жыл дық же ңі сі; кей бір ба тыр лар мен тұл ға-

лар дың же тіс тік те рін көр се ту; әс кер ге ша қы-

ру  мә се ле сін,  жа ңа дан  ша қы рыл ған дар дың 

өмі рін  тал қы лау;  мем ле кет тік  сим вол дар ға, 

ұлт тық мә де ни дәс түр лер ге жә не т.б. құр мет 

қа лып тас ты ру сияқ ты ал уан  түр лі маз мұн нан 

тұ ра ды. 

Ауғанс тан  со ғы сы  ар да гер ле рі нің  қо ғам-

дық бір лес ті гі нің әлеуеті бел сен ді түр де қол-

да ны ла ды.  «Жас  қы ран»  қо ғам дық  жас тар 

ұйымы ның,  «Бүр кіт»  жә не  «Та раз  ба рыс та-

ры»  отан сүй гіш тік  клу бы ның  жә не  т.б.  жұ-

мыс қа  тар ты ла ды.  Мә се лен,  «Ге не рал дар 

ке ңе сі» рес пуб ли ка лық қо ғам дық ұйы мын да 

Ұлы  Отан  со ғы сы на  қа тыс қан дар ға  ар нал-

ған: Ке ңес Ода ғы ның екі мәр те ба ты ры, әуе 

күш те рі нің май оры Т.Ж. Би гел ди нов, Ке ңес 

ода ғы ның ба ты ры, Ха лық Қа һар ма ны, ар мия 

ге не ра лы С.Қ. Нұр ма ғам бе тов жә не ми ли ция 

ге не рал  май оры  А.  Бол сам бе ков  ту ра лы  де-

рек ті фильм дер тү сі ріл ген; Ке ңес Ода ғы Ба-

тыр ла ры ның  528-ТВ  эн цик ло пе диясын  құ-

рас ты ру ға мұ ра ғат ма те ри ал да рын жи нақ тау 

то лық  аяқ тал ды;  Ау ған  со ғы сы на  қа тыс қан 

ар да гер лер дің әлеу мет тік мә се ле ле рі ту ра лы 

кез де су лер мен «дөң ге лек үс тел дер өт кі зі ле-

ді»; қо ғам ның лаң кес тік ке қар сы са на-се зі мін 

қа лып тас ты ру; сы бай лас жем қор лық қа қар сы 

кү шейту жә не т.б. 

Әл-Фа ра би  атын да ғы  ҚазҰУ  ба за сын да 

ҚР Тұң ғыш Пре зи ден ті кү ні ая сын да жыл са-