Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2015» - часть 5

67

то рын  кү шейту,  «Нұр  Отан»  Пар тиясы ның 

«Әділ дік» жә не «Бо ла шақ қа ұм ты лыс» Докт-

ри на сы ның  құн ды лық та ры мен  сәй кес  әзір-

лен ген  жә не  биз нес  жә не  қо ғам дық  қыз мет 

са ла сын  мем ле кет тік  бас қа ру  жүйесі  үшін 

кә сі би өзін-өзі да мы ту жә не са па лы нә ти же-

лер ге  же ту ге  ын та лан ды рыл ған,  за ман ғы, 

тиім ді бас қа ру шы лар ды құ ру ға ба ғыт тал ған, 

«Жас кадр дың ре зер ві – 2015» жо ба сы на апа-

ры ла ды [9]. Бе ріл ген жо ба жас тар дың ел дің 

әлеу мет тік-эко но ми ка лық да му про це сі не қа-

тыс уына ті ке лей қа ты нас бар. 2015 жыл дың 4 

шіл де ден 10 та мыз ға де йін  ке ле сі көр сет кіш-

тер бе ріл ген бағ дар ла ма ның жү зе ге асы ру нә-

ти же сі бол ды [10] (5.5-су рет). 

2015 жы лы 115 мың гек тар ға 50 мил лион 

ағаш отыр ғыз ған «Жа сыл Ел» жа сақ та ры Қа-

зақ стан ның  әлеу мет тік-эко но ми ка лық  да му 

жағ да йына көп үле сін ти гіз ді. Ел Пре зи ден ті 

Н.А. На зар баев «Жа сыл Ел» ко ман да сын ның 

200-мың дық  жұ мы сын  ер лік ке  тең  еке нін 

атап өт ті [11]. 

Ерек ше  орын ды,  Қа зақ стан  Рес пуб ли-

ка сы ның  ірі  биз не сін  іс ке  асы ру  са ла сын да, 

өн ді ріс  про цес те рін де  қа ты са тын  әлеу мет-

тік-эко но ми ка лық  да му  жүйе сін де гі  жас тар 

ала ды.  Бе ріл ген  са ла да,  қа ты су ға  жас тар ды 

тар ту  бо йын ша  айт ар лық тай  ша ра лар  қол-

да ны ла ды. Қа зақ стан ірі биз нес-құ ры лым да-

ры  өкіл де рі нің  ана ли ти ка лық  сұх бат на ма сы 

әлеу мет тік-эко но ми ка лық  да му да  жә не  ше-

шім қа был дау про це сін де жас тар дың қа ты су 

мә се ле ле рі бо йын ша жер гі лік ті рә сім де рін де-

гі ма ңыз ды айыр ма шы лық тар дың бар екен ді-

гін көр сет ті [12].

Жас тар ға  ар нал ған  ең  шы найы  кә сі по-

дақ қоз ға лы сы шең бе рін де жә не жас тар үшін 

кә сі по дақ  іс-ша ра лар  шең бе рін де  бас қа ру 

іс-ша ра ла рын да  ұсы ныл ған  бас қа ру шы лық 

іс-ша ра ла рын да,  Қа зақ стан ның  әлеу мет тік-

эко но ми ка лық  дам уын да ғы  жас тар дың  қа-

тыс уын ың  рес ми  жә не  сал мақ ты  ба ғы ты. 

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы ның кә сі по дақ Фе де-

ра циясы ның мә лі ме ті бо йын ша, 2015 ж. кә сі-

по дақ тар да 2 млн. 200 мың адам са на ла тын, 

олар дың 730 мың ас та мы, яғ ни 1/3 бө лі гі, – 

жас  адам дар.  Осы лай ша,  жас тар  кә сі по дақ 

мү ше ле рі нің  жал пы  са ны нан  33%  ас там  құ-

рай ды. Бұл ке ле сі 5.6-су рет тен кө рі не ді:

2015  ж.  оқу  ор та лық  ба за сын да,  ба сы на 

об лыс тық, са ла лық кә сі по дақ ор ган дар да, бі-

лім  жә не  ғы лым,  ден сау лық  сақ тау  қыз мет-

кер ле рі нің,  кә сі по дақ  жас та ры ның  550  көш-

бас шы ла ры оқы тыл ған бо ла тын.

Де­рек­кө­зі:­ҚР­Кәсіподақтар­Федерациясы

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

68

2015 ж. екін ші тоқ са ны бо йын ша, кә сі по-

дақ  Фе де ра циясы мен  ұсы ныл ған  Ста тис ти-

ка лық мә лі мет ке сәй кес, кә сі би одақ тар да 29 

жас қа  де йін гі  жас  ара лы ғын да ғы  жас  адам-

дар бол ған, олар дың 257764 жо ғар ғы, ар найы 

ор та оқу орын да рын да, со ны мен қа тар ПТУ, 

оқи тын  сту де нт тер  бо ла тын.  01.01.2015  ж. 

са ла лық кә сі по дақ тар да 582770 адам бол ды. 

Өз ге  рес ми  ста тис ти ка лық  мә лі мет тер ге  қа-

рас ты  бе ріл ген  көр сет кіш тер  нақ ты  бо лып 

та бы ла ды,  өйт ке ні  кә сі по дақ  жар на сын  тө-

леу факт кри те риі бо йын ша құ рас ты ры ла ты-

нын атап кет кен жөн бо лар. Бұ дан бас қа, олар 

әлеу мет тік-эко но ми ка лық  да му дың  рес пуб-

ли ка лық,  ау мақ тық,  жер гі лік ті  жә не  кор по-

ра тив тік дең гейде, со ны мен қа тар әлеу мет тік 

ын ты мақ тас тық шең бе рін де шы найы кө рі ні-

сін  көр се те ді.  Тө мен де  кел ті ріл ген  мә лі мет-

тер са ла лық жас тар кә сі по дақ қоз ға лы сы ның 

са нат та уын  көр се те ді (5.7-су рет).

Ел дің әлеу мет тік-эко но ми ка лық дам уын-

да жас тар дың қа тыс уын ың ди на ми ка сы мен 

ауқы мы  жә не  кә сі по дақ тық  қоз ға лыс  шең-

бе рін де  ті ке лей  түр де  ше шім  қа был дау ды 

тө мен де  көр се тіл ген  эко но ми ка  са ла сы  бо-

йын ша  жас тар дың  жал пы  са нын  жә не  кә сі-

по дақ қоз ға лы сы ның сан дық көр сет кіш те рін 

са лыс ты ра оты рып, қа рас ты рып ке ту ге бо ла-

ды (2014 ж. – 1 қаң та ры на 2015 ж.) (5.6, 5.7, 

5.8-су рет тер).

Де­рек­кө­зі:­ҚР­Кәсіподақтар­Федерациясы

Де­рек­кө­зі:­ҚР­Кәсіподақтар­Федерациясы

69

Өт кі зіл ген ана ли ти ка лық шо лу ел дің әлеу-

мет тік-эко но ми ка лық  са ла сы ның  дам уын-

да  жас тар дың  бел сен ді лі гі нің  жо ға ры лы ғын 

ға на  емес  жә не  де  мем ле кет тік  саяса ты ның 

бар лық  ба ғыт та ры  бо йын ша  бас қа ру  жүйе-

сін де  жас тар  қа тыс уын ың  тиім ді лі гі нің  шы-

найы жақ сар уын  көр се те ді. Не га тив ті үр діс ке 

бай ла ныс ты  ел дің  әлеу мет тік-эко но ми ка лық 

дау мын да  жас тар дың  қа тыс уын ың  заң на ма-

лық, ұйым дас ты ру шы лық, рә сім дік, тех но ло-

гиялық  жә не  өз ге  жағ дайла рын  же тіл ді ру ге 

қа жет ті жік теу ші лік фор ма тын көр се те ді. 

5.2. ЖАС ТАР ЖӘ НЕ 

ЕҢ БЕК НАРЫҒЫ

Ең бек на ры ғы – бұл өзі мен жұ мыс кү ші не 

сұ ра ныс  пен  ұсы ныс тар ды  құ рас ты ру  са ла-

сын да  көр се те тін  әлеу мет тік-эко но ми ка лық 

са нат. Осы орай да жас тар ең бек нарығының 

суб ъек ті сі  ре тін де  же тек ші  орын ды  ала ды. 

Өт кі зіл ген  әлеу мет тік  сұх бат на ма да,  тә жі-

ри бие  жү зін де  бар лық  сұхбатталушылар, 

жұ мыс сыз дық  дең гейі нің  тө мен де уін   мем-

ле кет тік жас тар саяса ты ның не гіз гі көр сет кі-

ші ре тін де көр сет кен бо ла тын. Осы дан атап 

кет кен жөн бо лар, 2014 ж. кей бір ТМД ел де-

рін де  жұ мыс сыз дық  дең гейі  ке ле сі  ди на ми-

ка ны көр сет ті: Бе ло рус сия – 0,5%, Қа зақ стан 

‒  5,0%,  Қыр ғызс тан  ‒  8,3%,  Рос сия  ‒  5,2%, 

Өз бе кіс тан  –  4,9%,  Ук ра ина  ‒  8,9%.  Кө ріп 

Жас тар дың  бас қа ру  іс-ша ра ла ры на  қа-

ты су  фак то рын,  Қа зақ стан  Рес пуб ли ка сы-

ның АҚ «Сам рұқ-Қа зы на», АҚ «ҰК «Қа зақ-

стан те мір жо лы», АҚ «ҰК «Қаз Мұ най Газ», 

АҚ  «Қа зақ те ле ком»,  АҚ  «ҰАК  «Қа за то мп-

ром»,  ҰК  «Қа зақ стан  ин жи ни ринг»,  «Ақ тө-

бе  ТЭЦ»,  «Ал ма тыЭ нер гоС быт»,  «Қаз поч-

та»,  «Сам рұқ-Энер го»,  «KEGOC»  жә не  т.б. 

ірі ком па нияла ры ма құл да ды [13] (5.9, 5.10, 

5.11-су рет тер). 

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

70

отыр ған дай, Қа зақ стан да жас тар дың жұ мыс-

сыз дық ор ны жал пы жұ мыс сыз дық са ны нан 

0,8 тар мақ қа тө мен [14]. Ере же бо йын ша, ҚР 

рес ми ста тис ти ка сы, ке ле сі са нат та ма бо йын-

ша құ рас ты ры ла ды (5.12-су рет): 

102,6% қар сы 95,4% сәй ке сін ше үшін ші жә не 

төр тін ші де 2015 ж. екі тоқ са ны 2014 ж. бі рін ші 

тоқ са ны на  кел ді.  2014  жы лы  жас тар  жұ мыс-

сыз ды ғы ның  ди на ми ка сы  тө мен деу  үр ді сі не 

ие  бол ды,  бі рақ  2015  жыл дың  ба сы  қа ра ма-

қай шы лық ты көр сет ті. Жас тар жұ мы сыз ды ғы 

бі рін ші тоқ сан да 4,3%, ал екін ші де – 4,5% көр-

се тіп жо ғар лай бас та ды [15]. 

Жас тар  жұ мыс сыз ды ғы ның  жал пы  көр-

сет кі ші не  әсер  ете тін,  те ріс  фак тор  ре тін де, 

жо ғар ғы  көр сет кіш ті  сақ тайт ын,  оның  ұзақ 

мер зім ді құ ра мын атап ке ту ке рек. Егер 2014 

жы лы  жас тар  ара сын да ғы  ұзақ  мер зім ді  жұ-

мы сыз дық  жай лы  тө мен деу  ди на ми ка сы на 

4,9% құ ра ған, 4,6%, 4,3% жә не 4,0% сәй ке сін-

ше 2014 жыл дың төрт тоқ са ны на, 2015 жыл-

дың бі рін ші екі тоқ са ны на ол өс уін  көр сет се, 

бі рін ші  тоқ сан да  4,2%  көр се тіп,  ал  екін ші де 

4,5% көр сет ті. Бұн дай өсу эко но ми ка лық бел-

сен ді,  сон дай-ақ  бел сен ді  емес  жас тар  қа на-

тын көр се те ді. 2014 жыл дың көр сет кіш те рі нің 

тө мен де уін , 2,9% 2,8%, 2,8%, 2,6% құ рас ты ра-

тын сәй ке сін ше тоқ сан дық құ ры лы мы на, 2015 

жы лы 2,5%-дан 3,1% де йін  бі рін ші жә не екін-

ші тоқ сан ға жо ғар ла ды [16] (5.13-су рет).

Бе ріл ген  жас тар  жұ мыс сыз дық тың  көр-

сет кіш те рі, жас адам дар ды есеп ке ал майт ын, 

тір кеу ден өт пе ген дер жә не осы ған орай жұ-

мыс сыз, со ны мен қа тар өз бе тін ше жұ мыс пен 

қам тыл ған мәр те бе сін ал ма ған жас тар ды Қа-

зақ стан Рес пуб ли ка сы ның қыз мет пен қам та-

ма сыз ету ор ган да ры ның тір кеу мә лі ме ті мен 

құ рас ты ры ла ды.  Тір кеу  мә лі ме ті не  бай ла-

ныс ты, 1 шіл де нің 2015 ж., Қа зақ стан Рес пуб-

ли ка сы ның ден сау лық сақ тау жә не әлеу мет-

тік  да му  Ми ни ст рлі гі нің  мә лі ме ті  бо йын ша, 

қыз мет пен  қам та ма сыз  ету  ор ган да ры ның 

ба қы ла уын да 59,9 мың адам тұр ған, олар дың 

30,5 мы ңы не ме се 51%, ауыл айма ғы ның тұр-

ғын да ры  құ рас тыр ды,  олар дан  30%  не ме се 

17,7 мың ада мы – 16-29 жас та ғы лар [17]. 

 Есеп ұсы на оты рып, ми ни стр лік тек қа на 

қыз мет пен қам та ма сыз ету қыз ме ті нің рес ми 

көр сет кіш те рі есеп ке ал ған, бе ріл ген мем ле-

кет тік сая сат ты жү зе ге асы ру ға қа тыс қан, со-

ны мен қа тар же ке қыз мет пен қам та ма сыз ету 

агент тік тер дің  көр сет кіш те рі  есеп ке  алын-

байды. Осы орай да бір та лай ерек ше лік тер ге 

Бел гі лен ген  са нат та ма лар ды  ес ке ре  оты-

рып, ста тис ти ка лық мә лі мет тер, 2015 ж. бі рін-

ші екі тоқ са ны 2014 жыл мен са лыс тыр ған да, 

жас тар жұ мыс сыз ды ғы ның нақ ты тө мен де уін  

көр се те ді. 2014 ж. уақы тын да жас тар жұ мыс-

сыз ды ғы көр сет кі ші нің жо ға ры лы ғы, 117,5%-

ды құ рап 109,4% қар сы екін ші тоқ сан да жә не 

71

ие жал пы ау мақ тық көр сет кіш тер есеп ке алы-

на ды. Осы лай ша, мы са лы, об лыс тар дың қыз-

мет пен  қам та ма сыз  ету  жә не  бағ дар ла ма лар 

коор ди на циялау  бас қар ма ла ры ның  мә лі ме ті 

бо йын ша,  Ал ма ты  жә не  Астана  қа ла ла ры, 

2015 жыл дың қаң тар-мау сым да ғы қыз мет пен 

қам та ма сыз  ету  сұ рақ та ры  бо йын ша  188,2 

мың аза мат жол дан ған бо ла тын. Ауыл айма-

ғы ның  тұр ғын да ры  жол дан ған дар  са ны нан 

91,6 мың адам ды құ ра ды не ме се 49% жуық. 

С­2014­ж.­–­2015­ж.­ҚР­бо­йын­ша­жас­тар­дың­­

ең­бек­нарығы­ның­не­гіз­гі­ин­ди­ка­то­ры­(1-2­тоқ.)

Эко­но­ми­ка-

лық­бел­сен-

ді­ха­лық,­

мың.ад.

­Жұм-ыс­

бас-ты­ха-

лық,­мың.

ад.

­Жал­да­ма­лы­

қыз­мет­кер-

лер,­мың.ад.

Өз­бе­тін­ше­

жұ­мыс-пен­

қам­тыл-ған,­

мың.ад.

Жұ­мыс-

сыз­ха­лық,­

мың.ад.

Жас­тар­

жұ­мыс-сыз-

ды­ғы­ның­

дең­гейі,

%

Ұзақ­мер­зім-

ді­жұ­мыс-

сыз­дық­тың­

дең­гейі,

%

Эко­но­ми-

ка­лық­бел-

сен­ді­емес­

ха­лық,­

мың.ад.

2014

2­445,0

2­341,1

1­673,8

667,3

103,9

4,2

2,4

1­460,5

1т.­2015­

2423,3

2319,3

1750,5

568,8

104,0

4,3

2,5

1393,7

2­т.

2015

2329,3

2223,9

1674,9

548,9

105,5

4,5

3,1

1466,8

 

Ха­лық­ша­ру­ашы­лық­са­ла­сын­да­ғы­жас­тар­(мың­адам)

2014­жыл I­т.­2015­ж.

II­т.

2013­ж.

Эко­но­ми­ка­да­қам­тыл­ған,­бар­лы­ғы­

2­341,1

2­319,3

2223,9

Ауыл,­ор­ман­жә­не­ба­лық­ша­ру­ашы­лы­ғы­

443,9

395,5

403,5

Өн­ді­ріс

258,2

266,9

231,4

Таута­бу­өн­ді­рі­сі­жә­не­карь­ер­лер­ді­әзір­леу­

66,8

62,8

61,1

Өң­деу­өн­ді­рі­сі­

129,3

140,2

116,3

Электр­қам­та­ма­сыз­дан­ды­ру,­газ­бе­ру,­бу­мен­ауаны­жел­де­ту­

41,8

45,6

35,7

Су­қам­та­ма­сыз­дан­ды­ру;­ка­на­ли­за­ция­жүйесі,­қал­дық­тар­ды­жи­нау­жә­не­бө-

лу­ба­қы­лауы

20,3

18,3

18,4

Құ­ры­лыс

206,3

174,3

176,9

Кө­тер­ме­жә­не­бө­лек­са­ту;­ав­то­кө­лік­жә­не­мо­то­ци­кл­дер­ді­жөн­деу­

376,7

402,3

362,2

Транс­порт­жә­не­ск­лад­тау­

141,0

148,9

137,5

Тұ­ру­жә­не­та­мақ­та­ну­бо­йын­ша­қыз­мет

52,0

44,4

57,6

Мә­лі­мет­жә­не­бай­ла­ныс

54,7

45,5

44,8

­Қар­жы­лық­жә­не­сақ­тан­ды­ру­қыз­ме­ті­

74,4

83,0

87,0

Қоз­ғал­ма­лы­мү­лік­пен­опе­ра­циялар

26,7

29,9

37,4

Кә­сі­би,­ғы­лы­ми­жә­не­тех­ни­ка­лық­қыз­мет

47,8

69,4

64,0

Дея­тель­ность­в­об­лас­ти­әкім­ші­лік­жә­не­кө­мек­ші­қыз­ме­ті­са­ла­сын­да­ғы­қыз­мет

58,6

67,9

58,9

­Мем­ле­кет­тік­бас­қа­ру­жә­не­қор­ға­ныс;­мін­дет­ті­әлеу­мет­тік­қам­сыз­дан­ды­ру­

140,2

142,5

138,0

Бі­лім

233,3

221,6

229,6

­Ден­сау­лық­сақ­тау­жә­не­әлеу­мет­тік­қыз­мет­тер

96,7

96,2

81,1

Ще­бер­лік,­сауық­жә­не­де­ма­лыс

46,3

43,0

43,7

Өз­ге­қыз­мет­түр­ле­рін­ұсы­ну­

82,4

87,3

70,5

Үй­ша­ру­ашы­лық­қыз­ме­ті,­үй­қыз­мет­ші­ле­рін­жал­дау­жә­не­тауар­өн­ді­рі­сі­жә-

не­же­ке­пай­да­ла­ну­үшін­қыз­мет­

1,7

-

-

Эк­саумақ­тық­ұйым­дар­мен­ор­ган­дар­дың­қыз­мет­те­рі­

0,2

0,7

-

Дереккөз:­Ста­тис­ти­ка­Комитеті

5.13

5.14

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

72

2015  жыл дың  1  маусы мын да  ең бек пен 

қам ту ор ган да ры ның есе бін де 59,9 мың адам 

тұр ды. Олар дың 30,5 мың ада мын, яғ ни 51%-

ын  ауыл  тұр ғын да ры  құ ра ған.  Жұ мыс сыз-

дар дың  36,4  мың  ада мын  не ме се  60,8%-ын 

әйел дер құ ра ды, 30% не ме се 17,7 мың адам 

– 16-29 жас та ғы жас тар [18]. Жас тар дың ең-

бек пен қам ты лу шарт та ры жас тар дың ең бек-

те гі  тә жі ри бе  ба сым дық та ры,  дең гейі,  бі лім 

ба ғы ты т.б. по зи цияла ры на бай ла ныс ты қыз-

мет тің  тү рі  мен  са ла сын  таң дау  үр діс те рін 

ай шық тайды. 

Жас тар дың  ең бек пен  қам ту  ста тис ти-

ка сы 2015 ж. ба сын да 2014 жыл мен са лыс-

тыр ған да  көр сет кіш тер дің  тө мен де уін   рас-

тайды  (5-кес те).  Ол  бі рін ші  жә не  екін ші 

тоқ са нын да 2277,7, 2255,6 қа ра ған да 2319,3 

жә не 2223,9 адам ды, сәй ке сін ше 2014 жыл-

дың бі рін ші төр тін ші тоқ са нын да 2299,9 жә-

не  2261,8  адам ды  құ рай ды.  Со ны мен  қа тар 

мә лі мет тер  эко но ми ка лық  қыз мет  түр ле рі 

бо йын ша ерек ше ле не ді.

­

Жас тар ды ең бек пен 

қам ту дың  ең  тө мен гі  пайыз дық  көр сет кі ші 

су мен қам та ма сыз ету, ка на ли за ция жүйеле-

рі,  қал дық тар ды  жи нау  жә не  бө лу ді  ба қы-

лау  са ла ла ры на  тиесі лі  бол са,  ал  ең  жо ғар-

ғы көр сет кіш тер – ауыл, ор ман жә не ба лық 

ша ру ашы лы ғы на тиесі лі. Алай да, 2014 жә не 

2015  жж.,  тоқ сан дық  көр сет кіш тер ден  бұл 

ша ру ашы лық  са ла ла ры нан  жас тар  көр сет-

кі ші нің  тө мен де ге нін  бай қай  ала мыз.  Егер 

2014  жы лы  бұл  са ла да  556,4,  жә не  562,9 

мың жас тар жұ мыс іс те ген бол са, он да сәй-

ке сін ше 2015 жы лы бар бол ға ны 395,5 жә не 

403,5  мың  адам  жұ мыс  жа са ған.  Со ны мен 

қа тар құ ры лыс, кө лік жә не бас қа да са ла лар-

да жас тар са на ты на кі ре тін жұ мыс кер лер дің 

са ны тө мен де ген. 

Со ны мен  қо са  кей бір  са ла лар да  жас тар-

дың ең бек пен қам ты луы арт қан. Жас тар дың 

ең бек пен  қам ты луы  бі лім,  өн ді ріс,  ақ па рат 

жә не бай ла ныс, қар жы лық жә не сақ тан ды ру 

іс те рін де, кә сі би, ғы лы ми жә не тех ни ка лық, 

ше бер лік  са ла ла рын да  әл де қай да  жо ға ры ла-

ған ды ғы  бай қа ла ды.  Мы са лы,  бі лім  жүйе-

сін де  жас тар дың  ең бек пен  қам ты луы  2014 

жыл дың ал ғаш қы екі тоқ са нын да 199,7 жә не 

195,2 мың адам ды құ ра са, ал сәй ке сін ше 2015 

ж. ара лы ғын да 221,6 жә не 229,6 мың адам ға 

жет кен,  яғ ни  34  мың  адам ға  арт қан.  Өнер-

кә сіп те гі жас тар дың үле сі 45 жә не 20,4 мың 

адам ға арт қан. 

Жас тар дың  ең бек пен  қам тылуын да  кә-

сіп кер лік,  ша ғын  жә не  ор та  биз нес,  өзін-өзі 

жұ мыс пен  қам ту  ма ңыз ды  ба ғыт  бо лып  та-

бы ла ды. 2015 ж. сәуірі нен бас тап жас тар дың 

өзін-өзі жұ мыс пен қам туы ның рес ми мем ле-

кет тік  есе бі,  бұл  ба ғыт тың  не ғұр лым  то лық 

си па тын ай қын дау ға мүм кін дік бе ре тін жа ңа 

тә сіл  бо йын ша  жүр гі зі ле тін  бол ды.  2014  ж. 

359,8 ер жә не 307,5 әйел өзін-өзі жұ мыс пен 

қам ты ған.  Ауыл дық  өңір лер де  өзін-өзі  жұ-

мыс пен  қам ту шы лар  са ны  қа ла да ғы лар дың 

дең гейі нен екі есе аса ды: ауыл да 459,2 өзін-

өзі жұ мыс пен қам ту шы лар бо ла тын бол са, ал 

қа ла да 208,1 ға на, яғ ни 252,1 мың адам ға тө-

мен [19]. Та ғы үл кен айыр ма шы лық өзін-өзі 

жұ мыс пен  қам ту шы  аза мат тар дың  мәр те бе-

сі  по зи цияла рын да  үл кен  айыр ма шы лық тар 

кез де се ді (5.15-су рет). 

Ұйым дас ты ру шы ла ры  жас тар  бо лып  та-

бы ла тын  кі ші  жә не  ор та  биз нес тің  бел сен ді 

суб ъек ті ле рі нің  са ны  бо йын ша  ста тис ти ка-

лық мә лі мет үш ба ғыт бо йын ша қа рас ты рыл-

ған: заң ды тұл ға лар, ша ғын жә не ор та, же ке 

кә сіп кер лер жә не же ке ша ру ашы лық.

 2015 жыл дың 1 қаң та рын да ғы жағ дай бо-

йын ша  Рес пуб ли ка да ғы  мұн дай  суб ъек ті лер 

са ны 84 687 адам. Олар дың 8 130-ы – ор та кә-

сіп кер лік тің суб ъек ті ле рі, 264-і – ор та, 74 858 

адам рес ми же ке кә сіп кер лік тің мәр те бе сі не 

ие  бол ған дар,  1  435  ша руа  (фер мер лік)  ша-

ру ашы лы ғын құ ру шы лар. Биз нес тің кі ші жә-

не ор та суб ъек ті лер дің көп са ны, Ал ма ты қ. 

же ке  кә сіп кер лер  көр се те ді.  Астана  қ.,  Оң-

түс тік-Қа зақ стан  жә не  Қа ра ған ды  об лы сын-

да айт ар лық тай тө мен. Ең тө мен гі көр сет кіш 

Жам был об лы сын да (5.16-су рет).

Бе ріл ген  ста тис ти ка лық  мә лі мет тер  ең-

бек пен қам ту фак ті ле рі жас ерек ше лі гі кри те-

рий ле рі не, ген дер лік ерек ше лік тер мен бі лім 

дең ге йіне бай ла ныс ты екен ді гін дә лел дейді.

73

2014-2015­жж.­(1-2­т.)­Өз­бе­тін­ше­жұ­мыс­пен­қам­тыл­ған­жас­тар­­

қыз­мет­пен­қам­ту­ре­зерв­мәр­те­бе­сін­де,­жы­ны­сы­жә­не­ау­мақ­тү­рі­не­2014­–­2015­жж.­(1-2­т.)

­ЖАЛ­ПЫ­МӘЛІ­МЕТ

БАР­ЛЫҚ­ХА­ЛЫҚ;­

ЕР­ЛЕР;

ӘЙЕЛ­ДЕР

2013­ж.­//­2014­ж.­

 

ҚАЛА­ХАЛ­ҚЫ

БАР­ЛЫҚ­ХА­ЛЫҚ;­

ЕР­ЛЕР;

ӘЙЕЛ­ДЕР

2013­ж.­//­2014­ж.

АУЫЛ­ХАЛ­ҚЫ

БАР­ЛЫҚ­ХА­ЛЫҚ;­

ЕР­ЛЕР;

ӘЙЕЛ­ДЕР

2013­ж.­//­2014­ж.

Өз­бе­тін­ше

722,1 667,3

403,7 359,8

318,4 307,5

210,2 208,1

115,6 109,7

94,6 98,4

511,9 459,2

288,1 250,1

223,8 209,0

Жұ­мыс­берушілер

28,5 25,0

21,7 19,3

6,8 5,7

8,2 9,0

5,9 6,5

2,3 2,5

20,3 16,0

15,8 12,8

4,5 3,2

Өз­бе­тін­ше­қыз­ме­тер

лер

670,0 635,8

369,6 335,7

300,3 300,1

200,1 197,4

108,7 102,0

91,5 95,5

469,8 438,4

260,9 233,8

208,9 204,6

Коопе­ратив­мүшелері

6,4 0,9

2,5 0,8

3,9 0,1

0,3 0,3

0,2 0,3

0,2 0

6,1 0,6

2,3 0,5

3,7 0,1

Кө­мек­тесуші­лер­(ақы­тө-

лен­бейтін)­отбасы­ұйым-

дардың­қыз­мет­керлері

17,2 5,6

9,8 4,0 

7,4 1,6

1,5 1,3

0,8 0,9

0,7 0,5

15,7 4,2

9,0 3,1

6,7 1,1

Дереккөзі: ҚР ҰЭМ статистика Комитеті

Бел­сен­ді­суб­ъек­ті­лер­са­ны­(құ­рыл­тайшы­лар)­ШОК­жас­тар­са­ны­нан

Облыстар­

Барлығы

01.01.2015 ж. Со ны мен қа тар

 Заң ды тұл ға лар

Же ке кә сіп кер­

лер

Ша руалар (фер­

мер лік)

ша ру ашы лық

кі ші 

ор та 

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы 

84­687

8­130

264

74­858

1­435

Ақ мо ла

3­133

280

10

2­772

71

Ақ тө бе

4­713

472

17

4­131

93

Ал ма ты

5­725

359

16

4­887

463

Аты рау

4­002

260

9

3­683

50

Ба тыс Қа зақ стан

5­684

660

16

4­957

51

Жам был 

2­813

118

12

2­664

19

Шы ғыс Қа зақ стан

2­890

238

5

2­550

97

Қа ра ған ды

7­020

633

17

6­262

108

 Қо станай 

4­456

339

19

4­043

55

Қы зы лор да

3­184

300

12

2­842

30

Маң ғыс тау 

4­740

310

14

4­390

26

 Пав ло дар 

3­052

363

16

1­830

23

Сол түс тік Қа зақ стан

2­111

242

9

2­626

54

Оң түс тік Қа зақ стан

8­394

677

15

7­407

295

Ал ма ты қ.

13­386

1­978

51

11­357

-

Астана қ.

9­384

901

26

8­457

-

Дереккөзі: ҚР ҰЭМ статистика Комитеті

 

5.16

5.15

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

74

Жұ мыс пен қам тыл ған тұр ғын дар дың жас 

топ та ры  бо йын ша  жас тар  ең бе гі нің  не гіз гі 

ин ди ка тор ла ры ның са рап та ма сы жыл со ңы на 

қа рай ғы  жа рияла ным да ры  бо йын ша  ха лық-

тың бар лық жас топ та ры ның ал дың ғы орын-

ды ала тын Ал ма ты жә не Оң түс тік Қа зақ стан 

обыс та ры.  Ал ма ты  об лы сын да  15  тен  19-ға 

де йін гі жас тар 31,2 мың адам ды құ рай ды. Бе-

ріл ген  жас  са на тын да  ең  тө мен гі  көр сет кіш 

Ақ тө бе об лы сын да – 2,4 мың адам. Оң түс тік 

Қа зақ стан об лы сын да жо ғар ғы көр сет кіш тер 

–  17,2  мың  адам,  Жам был  –  17,1  мың  жә не 

Қы зы лор да  –  10,8  мың  адам.  Бе ріл ген  жас 

ше гін де гі  жо ғар ғы  көр сет кіш тер  Ба тыс  Қа-

зақ стан об лы сын да – 3,3 мың адам, Сол түс тік 

Қа зақ стан  об лы сын да  –  3,8  мың  адам  жә не 

Ақ мо ла об лы сын да – 5,5 мың адам.

20-дан 24-ке де йін гі жас то бын да да ұқ сас 

жағ дай ұсы ныл ған. Ал ма ты жә не Астана қа-

ла ла ры  ара сын да  көр сет кіш тер ді  са лыс тыр-

ған да Ал ма ты ның екі есе ба сым ды ғы көр се-

ті ле ді (5.17-су рет).

Жас­тобы­бо­йын­ша­жас­тардың­ең­бек­нарығының­не­гіз­гі­ин­ди­ка­тор­ла­ры,­2014­ж.

 

Жас­тар­ең­бек­ры­но­гы­ның­не­гіз­гі­ин­ди­ка­тор­ла­ры­ҚР­

бо­йын­ша­(мың­адам)

Эко­но­ми­ка­лық­бел­сен­ді­ха­лық­(мың­адам)

­Жас­топ­тар­

­жас­та­ғы­лар­15-28­жас­та­ғы­лар

со­ны­мен­қа­тар­

жас­та­ғы­лар,жас

14-29

15-19

20-24

25-28

Жұ­мыс­пен­қам­тыл­ған­ха­лық

2341,1

136,0

1132,5

1072,6

Жал­да­ма­лы­қыз­мет­кер­лер

1673,8

60,1

806,7

807,0

Өз­бе­тін­ше­қам­та­ма­сыз­етіл­ген­ха­лық­

667,3

75,9

325,7

265,6

Жұ­мыс­сыз­ха­лық

103,9

5,5

45,0

53,3

Жас­тар­жұ­мыс­сыз­ды­ғы­ның­дең­гейі­

4,2%

3,9%

3,8%

4,7%

Ұзақ­мер­зім­ді­жұ­мыс­сыз­ды­ғы­ның­дең­гейі­

2,4%

3,4%

2,5%

2,2%

Барлығы:

2445,0

141,5

1177,5

1125,9

Эко­но­ми­ка­лық­бел­сен­ді­емес­ха­лық­(мың­адам)

1460,5

878,4

452,4

129,6

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.17

Жал да ма лы  жұ мыс кер лер  мен  өзін-өзі 

жұ мыс пен  қам ту шы  жас тар  ара сын да  жас 

ерек ше лік топ та ры ның ара қа ты на сы на на зар 

ауда ру қа жет. Бі рін ші топ тың жал пы көр сет-

кіш те рі  екін ші сі нің  көр сет кі ші не  қа ра ған-

да екі есе ден ар тық – 1673,8 мың адам 667,3 

мың ға қа ра ған да. Алай да, 15-19 жас та рын да 

өзін-өзі қам та ма сыз ету ші жас тар жал да ма лы 

жұ мыс шы лар дан  жо ға ры,  сәй ке сін ше  75,9 

жә не 60,1 мың ды құ рай ды. 20 жас тан бас тап 

ди на ми ка күрт жә не тү бе гей лі түр де өз ге ре ді. 

20-24 жас қа де йін гі жал да ма лы жұ мыс шы лар 

то бы  806,7,  ал  өзін-өзі  жұ мыс пен  қам ту шы 

жас тар  бар  бол ға ны  325,7  мың ды  құ рай ды. 

Одан  да  үл кен  дис со нанс  25-28  жас  топ та-

рын да бай қа ла ды: 807 мың адам 265,6 мың ға 

қа ра ған да.  Жас тар  жұ мыс сыз ды ғы ның  жо-

ғар ғы  пайыз дық  дең гейі  25-28  жас  диапа зо-

ны на сәй кес ке ліп, 4,7%-ды құ рай ды, ал 3,8% 

жә не 3,9% сәй ке сін ше 20-24 жә не 15-19 жас-

та ғы лар да бай қа ла ды. Жас тар жұ мыс сыз ды-

ғы ның жо ғар ғы дең ге йін  Астана қ. көр се те ді, 

жас тар то бы ның сәй кес тік құ ра мы на тиі сін-

ше 14,7%, 7,8% жә не 5,3% бо лып ке ле ді. Ал-

ма ты да  жас тар  жұ мыс сыз ды ғы ның  жо ғар ғы 

пайыз дық  дең гейі  соң ғы  жас тар  то бы на  қа-

тыс ты  бо лып,  12,7%  құ рай ды.  Ұзақ  мер зім-

ді  жұ мыс сыз дық  дең гейі  бо йын ша  жо ғар ғы 

көр сет кіш тер  Ал ма ты,  Қа ра ған ды,  Оң түс тік 

Қа зақ стан об лыс та рын да, со ны мен қа тар Ал-

ма ты қа ла сын да.

ҚР  мем ле кет тік  жас тар  саяса тын да ғы 

ерек ше  орын ды  ген дер лік  тең дік  прин ци пі 

ала ды.  Мем ле кет тік  ор ган дар дың  бас шы ла-

ры на  мем ле кет тік  қыз мет ке  қол  жет кі зу дің 

тең ді гін қам та ма сыз ету мін де ті жүк тел ген. 

75

Рес ми мем ле кет тік ста тис ти ка атал ған ба-

ғыт бо йын ша жыл дық қо ры тын ды бо йын ша 

құ рас ты ры ла ды (5.18-су рет).

  Бе ріл ген  көр сет кіш тер  ер лер  жағ дайы-

ның үс тем еке нін көр се те ді. Кө ріп отыр ған-

дай,  жұ мыс пен  қам тыл ған  жас тар  ара сын да 

ер лер  1252,8  мың,  ал  әйел дер  –  1088,3  мың 

адам.  Мұн дай  тен ден цияны  Қа зақ стан  Рес-

пуб ли ка сы ның бар лық ау мақ та ры көр се те ді. 

Ең  үл кен  ста тис ти ка лық  айыр ма шы лық  Оң-

түс тік  Қа зақ стан да  бай қа ла ды,  сәй ке сін ше 

– 197,2 мың ер лер жә не 166,8 мың әйел дер, 

Ал ма ты да – 191,1 мың ер лер жә не 167,5 мың 

әйел дер, Қа ра ған ды да – 93,2 мың жә не 68,5 

мың,  Шы ғыс  Қа зақ стан да  –  80,5  мың  жә не 

64,3 мың, Шы ғыс Қа зақ стан да – 51,7 мың жә-

не 44,9 мың ер мен әйел. 

Ма ман дық бо йын ша жұ мыс пен қам та ма-

сыз еті лу де де айыр ма шы лық тар жоқ емес – 

жас ер лер дің жұ мыс пен қам ты луы әйел дер ге 

қа ра ған да  ай қын  ба сым  екен ді гін  көр се те ді. 

Ген дер лік ас пек ті сі бо йын ша жас тар дың жұ-

мыс сыз дық  дең ге йін де гі  үл кен  айыр ма шы-

лық ты  Жам был  (3,7%  жә не  6,8%),  Қа ра ған-

ды (3% и 6,1%), Маң ғыс тау (4,6% жә не 7%) 

жә не  Шы ғыс  Қа зақ стан  (2,7%  жә не  6,4%) 

об лыс та ры көр се те ді. Ең тө мен гі – Пав ло дар 

(2,3% жә не 3,1%), Ақ мо ла (2,7% жә не 3,2%), 

Ақ тө бе (2,9% и 3,4%) жә не Ба тыс Қа зақ стан 

(3,9%  жә не  4,6%)  об лыс та рын да.  Тек  ұзақ 

мер зім ді жұ мыс сыз дық дең гейі бо йын ша ға-

на  екі  об лыс  бір дей  ди на ми ка ны  көр се те ді: 

Оң түс тік Қа зақ стан – 1,7% жә не Қо станай – 

1,6%.  Алай да,  мұн дай  көр сет кіш тер  жал пы 

ди на ми ка лық жағ дай фо нын да кө рі ніс бе ре-

ді.  Бар лық  бас қа  жағ дай лар да  әйел дер  жұ-

мыс сыз ды ғы ның  ба сым ды ғы  кө рі ніс  бе ре ді. 

«Ер лер-әйел дер жұ мыс сыз ды ғы» фор ма тын-

да ғы үл кен айыр ма шы лық тар Жам был (2,9% 

жә не 7%), Маң ғыс тау (3,6% жә не 6,9%) жә-

не  Шы ғыс  Қа зақ стан  (1,1%  жә не  4,1%)  об-

лыс та рын да бай қа ла ды. Ең тө мен гі – Ақ мо-

ла (1,4% жә не 2%), Пав ло дар (0 жә не 0,5%) 

жә не  Сол түс тік  Қа зақ стан  (3%  жә не  2,6%) 

об лыс та рын да. Рес ми ста тис ти ка лық топ тас-

ты ру шы  ма ман дар  ұқ сас  түр лік  ба ғыт тар ға 

әр түр лі  есеп  бе ру  ме то ди ка сын  қол да на ды. 

Осы лай ша, «Жас тар ең бе гі ры но гы ның не гіз-

Дереккөзі: ҚР ҰЭМ статистика Комитеті

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

76

гі ин ди ка тор ла ры (15-28 жас) ҚР ре ги он да ры 

бо йын ша РК ген дер лік раз ре зін де» бө лім бір 

жыл  мер зім де,  ал  «Өз  бе тін ше  қам та ма сыз 

етіл ген  жас тар  (15-28  жас)  қам та ма сыз  ету 

мәр те бе сі бо йын ша ген дер лік раз ре зін де» бө-

лім – тоқ сан са йын  құ ра ла ды. Мұн дай сәй кес 

емес тік рес ми мә лі мет тер ді құ рас ты ру мер зі-

мін де жас тар дың жұ мыс пен қам та ма сыз ету 

бар лық  не гіз гі  ком по не нт тер ді  ес ке ре  тұ ра 

то лық жағ да йын  көр сет пей ді. Сон дық тан да 

өз  бе тін ше  қам та ма сыз  етіл ген  жас тар  бо-

йын ша ген дер лік раз рез де гі ста тис ти ка ерек-

ше қы зы ғу шы лық та ны та ды. 1 жә не 2 тоқ сан-

да рын да  2015  ж.  Қа зақ стан  бо йын ша  ке ле сі 

көр сет кіш тер алын ған бо ла тын: 261 304 жә не 

228 956 мың ер жә не 323 103 жә не 243530 мың 

әйел. Жо ға ры ата лып көр се тіл ген көр сет кіш-

тер ге  қа ра ған да,  өсу  ди на ми ка сы  диа мет-

рал ды  қа ра ма  қай шы  кес те  бо йын ша  құ рас-

ты ры ла ды:  әйел дер  жұ мыс пен  қам та мас сыз 

еті луі жас тар ара сын да ер лер ден жо ға ры бо-

лып ке ле ді. Алай да, түр лер жә не тиім ді дең-

гейі  бо йын ша  де тал ды  та ну  тиім ді  ер лер дің 

жұ мыс пен  қам та ма сыз  еті луі  ба сым ды ғын 

көр се те ді.  Әйел дер дің  ба сым ды лық  ор нын 

«тиім сіз қам та ма сыз етіл ген ха лық» кри те риі 

бо йын ша  ор нын  ала ды.  Тиім сіз  қам та ма сыз 

етіл ген дер – же ке не гіз де қыз мет ете тін (тір-

кел ген са ны на жат пайт ын жә не тір кел ме ген-

дер ге),  же ке  ком му нал дық  ша ру ашы лық та, 

өнім ді өн ді ру мен айна лыс қан, са ту (ал мас ты-

ру) үшін айна лыс қан, коопе ра тив тің мү ше ле-

рі нің өмір сү ру ми ни му мы ның көр сет кі ші нің 

тө мен кі ріс те рі мен же ке ком му нал дық ша ру-

ашы лық та  өз  пай да ла ну  үшін  өнім ді  өн ді ру 

2015  ж.  екі  тоқ са нын да  20  328  жә не  20914 

жас ер лер жә не 24 663 жә не 29362 жас әйел-

дер іс ке қа тыс ты рыл ған бо ла тын, же ке не гі-

зін де өмір сү ру ми ни му мы ның көр сет кі ші нің 

тө мен кі ріс те рі не – 17 173 жә не 1671 ер жә не 

19 491 жә не 3 362 әйел. Осы лай ша, әйел дер 

өз бе тін ше қам та ма сыз етіл ген бас тап қы ба-

сым ды лық  бе дел ді  емес тік пен  бай ла ныс ты, 

тө мен ақы тө ле не тін не ме се ақы тө лен бейт ін 

жұ мыс пен айна лы са ды. 

Жас тар дың  ең бек  на ры ғын да ғы  жағ да-

йын  анық тайт ын ма ңыз ды кри те рий – бі лім 

дең гейі.

 

Жұ мыс сыз жас тар дың, яғ ни жо ға ры 

жә не аяқ тал ма ған жо ғар ғы бі лім бі тір ген тү-

лек тер дің дең гейі ор та ар наулы, ор та, ор тақ 

жә не  бас тап қы  бі лі мі  бар  жас тар ға  қа ра ған-

да тө мен. Жас тар ара сын да ғы жұ мыс сыз дық 

дең гейі нің  көр сет кі ші,  2014  жыл дың  қо ры-

Дереккөзі: ҚР ҰЭМ статистика Комитеті

77

кри те рий бо йын ша тө мен гі дең гей бо йын ша 

Ал ма ты (2,7%, 2,7%, жә не 3,7%), Ба тыс Қа-

зақ стан (4,4%, 4% жә не 4,4%) жә не Пав ло дар 

(2,9%, 2,6%, жә не 2,6%,) об лыс та ры көр се тіп 

отыр.

 

ЖОО тү лек те рі ара сын да ғы жұ мыс сыз-

дық дең гейі нің көп мөл ше рін Жам был об лы-

сы 4,4% бай қа тып отыр (5.19, 5.20-су рет тер).

тын ды сы бо йын ша, бі лім кри те рийі бо йын ша 

көр кет кі ші Аты рау об лы сын да, ЖОО тү лек-

те рі нің  жұ мыс сыз дық  дең гейі  2%,  ар наулы 

ор та  оқу  орын да ры ның  көр сет кі ші  –  1,7%, 

мек теп бо йын ша 6,8%, ал Маң ғыс тау об лы-

сын да  (сәй ке сін ше  3,2%,  7,4%  жә не  7,7%), 

Ал ма ты қа ла сы (8,1%, 6,9% жә не 18,3%). Осы 

Бі­лім­фо­ку­сын­да­жас­тар­қам­та­ма­сыз­ету­дең­гейі­2014­ж.

2014­ж.­Қа­зақ­стан­Рес­пуб­ли­ка­сы­

бо­йын­ша­мә­лі­мет

Бі­лі­мі­бар­ха­лық

­бар­лы­ғы­

жо­ғар­ғы­жә­не­

аяқ­тал­ма­ған­жо-

ғар­ғы

ор­та­кә­сі­би­(ар-

найы)

Не­гіз­гі,ор­та,жал-

пы,бас­тап­қы­

­Бар­лы­ғы:­(мың­адам­жә­не%)

2445,0

1006,1

782,0

656,9

­Қам­та­ма­сыз­етіл­ген­жас­тар

2341,1

962,6

751,5

627,0

­Жал­да­ма­лы­қыз­мет­кер­лер

1673,8

813,9

556,3

303,6

Өз­бе­тін­ше­қам­та­ма­сыз­етіл­ген­жас­тар

667,3

148,6

195,2

323,5

Жұ­мыс­сыз­жас­тар­

103,9

43,5

30,5

29,9

Жас­тар­жұ­мыс­сыз­ды­ғы­ның­дең­гейі%

4,2%

4,3%

3,9%

4,6%

Ұзақ­мер­зім­ді­жұ­мыс­сыз­дық­тың­дең­гейі%

2,4%

2,1%

2,3%

3,1%

Эко­но­ми­ка­лық­бел­сен­ді­емес­ха­лық­

1460,5

462,2

202,7

795,5

Дереккөзі: ҚР ҰЭМ статистика Комитеті

5.20

Жас тар ды  жұ мыс пен  қам туы ның  ма ңыз-

ды же ке ба ғы ты, ол мү ге дек тер дің жұ мыс іс-

теу  қа бі ле ті  мә се ле сі.  ҚР  заң на ма сы  жас тар 

ара сын да ғы  мү ге дек тер ді  жұ мыс пен  қам ту 

мә се ле сі бо йын ша ке піл дік тер бе ру қам та ма-

сыз  етіл ді,  яғ ни  қа ра пайым  жағ дайда ғы  ең-

бек пен қам ту, ар найы цех тар да, учас ке лер де, 

ар найы  құ рыл ғы лар да  жә не  үй  жағ да йын да.

 

2015 жы лы Ден сау лық сақ тау жә не Қа зақ стан 

Рес пуб ли ка сы ның әлеу мет тік да му ми ни ст рі-

нің  айт уын ша,  бар лық  өңір ле рін де  мү ге дек-

тер дің  мүм кін дік те рі  үшін  ны сан дар ды  тү-

ген деу жә не бейім деу жос пар ла ры бе кі тіл ді. 

24,4  мың  ны сан  куә лан ды рыл ды,  бейім де лу 

ны са ны на жа та тын 18,9 мың объек ті нің 2371 

объек ті сі  бейім дел ді.

 

280  мың  мү ге дек тен, 

89  мың  мү ге дек  жұ мыс  іс теу  қа бі ле тін  сақ-

тап қал ған.

 

2015 жыл дың 15 нау ры зы на де йін  

Қа зақ стан ның бар лық өңір ле рін де жұ мыс пен 

қам ту дың ке шен дік жос пар ла ры [20] қа был-

дан ды (5.21-су рет).

Қа зір гі уа қыт та, со ның ішін де жас тар дың 

ең бек на ры ғы ның та быс ты нақ ты көр сет кі ші 

бо лып сан мен са па стан дарт та ры емес, со ны-

мен қа тар, оның қадiр-қа сиеті.

 

Тиіс ті  ха лы қа ра лық  стан дарт тар ды  қа-

был дау ту ра лы мә се ле ХХ ға сыр дың 60-жыл-

да рын да  қа был дан ды,  бі рақ  тек  1999  жы лы 

ХЕҰ 87 сес сия сын да жұ мыс тың ха лы қа ра лық 

тұ жы рым да ма сын  қа был дау  жү зе ге  асыр ды

. 

Бү гін де ол НЕЕТ фор ма тын да ұсы ныл ған, ол 

ха лы қа ра лық  аре на да  ға лам дық  фак тор лар-

дың дағ да рыс ре тін де жә не ұлт тық үкі мет тік 

жүйеле рін де анық та ла ды [21]. 

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

78

79

де олар  жас тар ға өмір сү ру дең гейі мен са-

па сын жақ сар ту мақ са тын да кө мек көр се те ді, 

оның жүйесі не кі ре тін дер:

•  қар жы лық қам та ма сыз ету са ла сын да ғы 

мем ле кет тік ке піл дік тер;

•  жас тар ара сын да аза мат тар дың же ке ле-

ген са нат та ры на ма те ри ал дық кө мек;

•  ең бек қа уіп сіз ді гі жә не ден сау лық сақ-

тау са ла сын да қор ғау;

•  ана мен ба ла ны қор ғау ме ке ме сі нің та-

быс ты пай да ла ну,

•  жас тар дың  от ба сы лық  мін дет те рі  бар 

тұл ға лар ға кө мек көр се ту;

•  әлеу мет тік сақ тан ды ру;

•  әлеу мет тік қыз мет тер ұсы ну жә не бас-

қа лар.

Жас тар ды әлеу мет тік қол дау аясы ден сау-

лық сақ тау, тұр ғын үй, әлеу мет тік тәуе кел дер 

жә не бас қа та қы рып тар ды қам ти ды.

Алай да    жас тар  үшін  әлеу мет тік  қол дау-

дың не гіз гі ба ғыт та ры ның бі рі от ба сы инс ти-

ту ты жә не ана лар ды қор ғау бо лып та бы ла ды. 

Ел дің заң на ма сы бо са ну, әлеу мет тік  қам сыз-

дан ды ру  жә не  әлеу мет тік  сақ тан ды ру  си пат-

та ғы ма те ри ал дық игі лік тер ге ке піл дік бе ре ді.

10.01.2015  жыл ғы  ста тис ти ка лық  тал дау 

жас тар  ара сы нан  ба ла ның  ту уына  бай ла-

ныс ты  бір жол ғы  мем ле кет тік  жәр де ма қы ны 

21.728 адам ал ға нын көр се те ді. Со ны мен қа-

тар ең жо ға ры ба ла туу бо йын ша жәр де ма қы 

ал ған – Ал ма ты об лы сы (4559 адам) жә не ең 

тө мен дең гейі Оң түс тік Қа зақ стан об лы сын-

да  анық та ла ды  (472  адам).  Жақ сы  нә ти же-

лер Аты рау жә не Ба тыс Қа зақ стан об лыс та-

рын да көр се тіл ген. Алай да  жас тар дың ба ла 

та бу  ди на ми ка сы  бас қа  жас  топ та ры мен  са-

лыс тыр ған да туу дың жал пы ди на ми ка сы мен 

сәй кес  кел мейді.  Мы са лы,  Ақ тө бе  об лы сы 

жәр де ма қы ның осы тү рін алу шы лар сан дық 

эк ви ва лен ті жа ғы нан көш бас шы бол ма са да, 

пайыз бен шақ қан да жас тар дың ба ла табуын-

да бі рін ші орын да [22] (5.23-су рет).

Со ны мен қа тар  жас ата-ана лар ға бір жол-

ғы  со ма дан  бас қа  ба ла  бір  жас қа  тол ған ға 

де йін  ба ла кү ті мі бо йын ша ай са йын ғы мем-

ле кет тік жәр де ма қы ға ке піл дік бе ріл ген. Пай-

да ның осы түр ле рі өза ра бай ла ныс ты бо лып 

та бы ла ды, жә не қам қор лық жәр де ма қы алу-

NEE� жас тар ин ди ка тор ла ры бү гін де (жұ-

мыс сыз не ме се жұ мыс пен қам ту) жас тар дың 

жал пы са ны ның жұ мыс сыз жә не оқы майт ын 

жас тар  үле сі  ар қы лы  анық тайды.  Ста тис ти-

ка лық  ана лиз дер  бо йын ша  2014  жыл ғы  ҚР 

жас тар ара сын да ғы бұ рын ғы ке зең дер ге жә-

не  2015  жыл дың  ба сын да ғы  қыс қар ту лар ға 

қа ра ған да өсу бай қа ла ды (5.22-су рет).

2014  жыл ғы  де рек тер  Маң ғыс тау  об лы-

сы на алаң дау шы лық ту ды рып отыр.

  

Сәй ке-

сін ше 16,5% не ме се 47 мың адам (2010-2013 

ж. олар сәй ке сін ше 13,3%, 12,6%, 16,6%  жә-

не 13% көр сет ті), Қы зы лор да об лы сы (9,4%, 

7,8%,  10,3%,  10,9%  жә не  14,6%,  2015  жыл-

дың ба сы – 12,8%) жә не Қа ра ған ды об лы сы 

(10,2%, 8,8%, 9,3%, 6,8%  жә не  12,8%, 2015 

жыл дың ба сын да  11,4%). 2015 жыл дың басн-

да  көп те ген  об лыс тар  жо ғар ғы  дең гей  көр-

сет ті.  Мы са лы,  2014  ж.  Ақ мо ла  об лы сын да 

4,9%, ал 2015 жыл дың ба сын да 6%. Тек бір-

не ше  ай мақ тар  оң  ди на ми ка ны  көр се те ді: 

Аты рау  (2010  жыл дан  бас тап  2015  жыл дың 

ба сын да, 9,5%, 6,4%, 6,5%, 5,7%, 7%, 5,6%), 

Ба тыс Қа зақ стан (тиі сін ше 9,7%, 7,4%, 5,8%, 

4,5%, 4,1% жә не 3,4%).       

Ес кер те тін жайт , об лыс тар да ғы орын ал-

ған  жас тар дың  жұ мыс пен  қам ту  жағ дайы 

көп те ген  шы найы  оң  тен ден цияла ры  бар, 

оның кей бір ба ғыт та ры көп те ген өз ге ріс тер ді 

қа жет  ете ді,  ке шен ді  бағ дар ла ма лар  мен  іс-

ша ра лар әзір леу ді та лап ете ді.

5.3. ЖАС ТАР ДЫ ӘЛЕУ МЕТ ТІК 

ҚОЛ ДАУ

Әлеу мет тік қол дау ма те ри ал дық жә не ма-

те ри ал дық  емес  іс-ша ра лар дан  тұ ра ды  жә не 

Де­рек­кө­зі:­ҚР­ҰЭМ­Статистика­Комитеті

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

80

дан бұ рын бо са ну ға бай ла ныс ты жәр де ма қы 

бе рі ле ді.  Жәр де ма қы  осы  түр ле рі нің  тө лем-

дер  рес ми  ста тис ти ка,  се бе бі  сан дық  мән де 

алу шы лар ірі ал шақ тық ты өт кен жөн. Мы са-

лы, Ал ма ты қа ла сын да 2015 жыл дың ал ғаш-

қы то ғыз айын да бір жас қа тол ған ға де йін гі 

ба ла кү ті мі бо йын ша мем ле кет тік жәр де ма қы 

алу шы лар жас аза мат тар дың са ны 4559 адам-

ды құ ра ды, ал ай са йын ғы мем ле кет тік жәр-

де ма қы ны  ал ған  23  506  адам,  Қы зы лор да да  

1349 адам бір жол ғы жәр де ма қы ны жә не 4 600 

адам бiр ай лық ба ла кү ті мі не ар нал ған жәр де-

ма қы ны ал ды. Оң түс тік Қа зақ стан бір жас қа 

тол ған ға 472 адам де йін  ай лық ба ла кү ті мі - 

Олар бір жол ғы со ма сы мен 1606 алу шы лар 

бо лып та бы ла ды. Бұл үр діс  бар лық са ла лар-

да  анық та ла ды.  Бұл  ста тис ти ка  жәр де ма қы-

ның екі тү рін ес ке ре ді жас тар ара сын да туу-

дың оң ди на ми ка сын жә не қар жы лық қол дау 

дең ге йін   көр се те ді.  Атап  ке те тін  жайт ,  осы 

жәр де ма қы ны  алу шы лар  жас тар  ара сын да 

ба сы мы рақ.  Бар лық  об лыс тар  айт ар лық тай 

50% жо ға ры нә ти же көр се те ді (5.24-су рет).

Жас тар  үшін  әлеу мет тік  қол дау дың    не-

гіз гі ба ғыт та ры ның бі рі  18 жас қа де йін гі ба-

ла лар ға ар нал ған жәр де ма қы тө леу бо лып та-

бы ла ды. Бұл жағ дайда от ба сы ның әл-ауқа ты 

ес ке рі ле ді.   Кө мек жан ба сы на шақ қан да ғы 

ха лық тың  та быс  не гі зін де  бе рі ле ді,  сон дық-

тан бұл  ста тис ти ка ның осы тү рін жас тар дың 

әлеу мет тік  қор ғау  ба ғы ты,  со ны мен  қа тар 

жас от ба сы лар ма те ри ал дық бай лық өл ше мі 

көр се ті ле ді (5.25-су рет).

Ерек ше орын ды әлеу мет тік қор ғау жүйе-

сін де  ата-ана  қа ра уын сыз  ба ла лар  ала ды. 

Олар  әлеу мет тік  осал  топ  са ты ла ры на  жат-

қы зыл ған. Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы ның Пре-

зи ден ті  атап  кет кен дей  «Ме рей лі  От ба сы» 

кон кур сы ның же ңім паз да рын ма ра пат тау рә-

сі мін де 2014 жы лы  қыр күйек те  Қа зақ стан да 

мұн дай  ба ла лар дың    34  мың нан  ас там  бол-

ға ны  ту ра лы  сөз  қоз ға ды,  оның  ішін де  қам-

қор шы лық  бо йын ша  қа зақ  аза мат та ры ның 

24 мы ңы пат ро нат ты от ба сы ла рын да бол ған

 

[23] (5.26-су рет).   

Не гіз гі  әлеу мет тік-сақ тан ды ру  тө лем дер, 

ба ла туыл ға ны на бай ла ныс ты әлеу мет тік тө-

лем дер жүк ті лік пен туу мен бай ла ныс ты, ба-

ла асы рап алу (қыз асы рап алу) нә рес те ні (ба-

ла лар ды), со ны мен қа тар кі ріс жо ғал ту ба ла ға 

қа рау сал да ры нан оның бір жас қа тол ға ны на 

де йін .  Бе ріл ген  тө ле ма қы лар  тек  қа на  сақ-

тан ды рыл ған аза мат тар ға жә не жас тар ең бек 

қыз ме ті нен  қа ра ған да  ұсы ны ла ды.  Мә лі мет 

тұ жы рым да ма сы  бо йын ша,  жас тар ға  бе ріл-

Де­рек­кө­зі:­ҚР­ДСЭДМ

81

01.10.2015­ж.­ба­ла­ға­қа­рау­жә­не­оның­бір­жас­қа­де­йін­гі­­

бір­жол­ғы­жә­не­ай­са­йын­ғы­мем­ле­кет­тік­жәр­дем­ақы­тө­леу­ди­на­ми­ка­сы

№п/п

Об­лыс­тар­аты

01.10.­2015ж.­ба­ла­ға­туылу­мен­бір­

жол­ғы­мем­ле­кет­тік­жәр­дем­ақы­алу-

шы­лар­дың­жал­пы­са­ны­на­жас­тар%

01.10.2015­ж.­ба­ла­ға­қа­рау­жә­не­

оның­бір­жас­қа­де­йін­гі­ай­са­йын­ғы­­

мем­ле­кет­тік­жәр­дем­ақы­алу­шы­лар-

дың­жал­пы­са­ны­на­жас­тар%

1

Ақ­мо­ла

59,5

64,7

2

Ақ­тө­бе

61,1

64,8

3

Аты­рау

58,7

59,6

­4

Шы­ғыс­Қа­зақ­стан

61,0

65,3

5

­Жам­был

57,3

61,6

6

Ба­тыс­Қа­зақ­стан

60,9

62,7

7

Қа­ра­ған­ды

58,3

66,0

8

Қы­зы­лор­да

57,9

67,3

9

­Қо­станай­

58.1

62,0

10

Маң­ғыс­тай

58,9

66,7

11

­Пав­ло­дар­

60,1

64,7

12

Сол­түс­тік­Қа­зақ­стан

57,7

65,3

13

Оң­түс­тік­Қа­зақ­стан

57,3

67,2

14

Ал­ма­ты

60,2

62,0

15

Ал­ма­ты­қ.

50,3

54,9

16

Астана­қ.

54,7

61,6

Всего:

58,3

62,4

Дереккөзі:

 

МЗСР­ҚР

 

5.24

Ерек ше  жағ дайда

 

әлеу мет тік  қор ғау  жас 

мү ге дек тер қа жет ете ді. 2015 жы лы бе ріл ген 

са нат та  аза мат тар  заң на ма лық  са ла да  жә не 

құ қық қол да ну тә жі ри бие сін де аса кө ңіл ауда-

рыл ған бо ла тын. Әлеу мет тік қол дау бе ріл ген 

саяси ха лық тың осал то бы мем ле кет тік сая-

сат та ерек ше орын ала ды (5.28-су рет).

Ма те ри ал ды тө ле ма қы лар жүйе сін тұ жы-

рым дай ке ле әлеу мет тік кө мек тің не гіз гі ба-

ғы ты ның  бі рі  ре тін де  мә лі мет  ұсы ну  ке рек, 

мем ле кет тік  әлеу мет тік  тө ле ма қы  бо йын ша 

ба ға тын  ада мын  жо ғал ту ға  бай ла ныс ты  ес-

ке ре оты рып, бе ріл ген түр тө ле ма қы сы шек-

тел ген жа сы на қа рай (18-23 жас күн діз гі бө-

лі мін де  оқи тын дар),  со ны мен  қа тар  ең бек 

ат қа ра ал майт ын фак тор мен (5.29-су рет).     

Жас тар ды  әлеу мет тік  қол дау  са ла сын-

да ғы  ма ңыз ды  ба ғыт  олар дың  ең бек те рін 

ұйым дас ты ру  мен  қор ғау  са ла сын да  көр се-

тіл ген. 

Күр де лі ба ғыт әлеу мет тік са ла да жас тар-

ды қол дау ды ұйым дас ты ру об лы сын да жә не 

олар дың  ең бе гін  қор ғауда  көр се тіл ген.  Қор-

ғау іс-ша ра ла ры ті ке лей әлеу мет тік қа ты нас-

ты қор ғауда, өйт ке ні өзі мен жас қыз мет кер-

лер дің ең бек қыз ме ті про цес сін де өмір ле рін 

жә не ден сау лық та рын қам та ма сыз ету жүйе-

сін көр се те ді. 

ген тө ле ма қы лар дың мөл ше рі – 60,1%. Со ны-

мен қа тар ди на ми ка 2014 жә не 2015 жыл да ры 

жас тар ара сын да алу шы лар са нын тө мен де ту 

тен ден циясы бар  (5.27-су рет).

5 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

дың әле

уметтік-эк

оно

мик

алық жағдайы

82

Де­рек­кө­зі:­ҚР­ДСӘДМ

Де­рек­кө­зі:­ҚР­ДСӘДМ