Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2015» - часть 3

35

ПАЙ ДА ЛА НЫЛ ҒАН ӘДЕ БИЕТ ТЕР 

ТІЗІМІ:

1.  Об  основах  государственной  молодежной  по-

литики  в  государствах-участниках  СНГ  (2009  г.). 

(Департамент  гуманитарного  сотрудничества,  обще-

политических  и  социальных  проблем  Исполнитель-

ного  комитета  СНГ).  //http://www.cis.minsk.by/  page.

php?id=13786

2.  �he  State  o�  �o�th  �o�icy  in  2014�:  �o�th  �o�i-

�he  State  o�  �o�th  �o�icy  in  2014�:  �o�th  �o�i-

cy Labs Report Overview and S�mmary G�ide. May 15, 

2014//  http://www.yo�thpo�icy.org/b�og/yo�th-po�icy-re-

views-eva��ations/state-o�-yo�th-po�icy-2014/

3.  Абулова М.С., Гаврилова Ю.А. Правовое обе-

спечение  молодежной  политики  Республики  Казах-

стан. http://www.vestnik-ka��.in�o/jo�rna�/3/96/

4.  Социальная  защита  и  социальная  поддержка 

Ке рі  ба ғыт та  са на ған да ғы  «Ал дың ғы  қа-

тар лы»  топ тар да  мем ле кет тің  жас тар  саят-

са ты ның жү зе ге асы рылуын ың жа ғым ды нә-

ти же сі  ре тін де  сұх бат кер лер мен  ба ға лан ған 

қо ғам дық  өмір дің  ке ле сі дей  са ла ла ры  ор на-

лас қан (2.16-су рет). 

«Ор таң ғы лар»  то бын да  50-ден  60%-ға 

де йін гі  жиын тық  ба лын  ал ған  қыз мет  тү рі 

(2.17-су рет).

Жұ мыс қа тұ ру мүм кін ді гі мен өзі нің тұр-

ғын үйіне ие бо лу мүм кін ді гі сияқ ты са ла лар-

да жас тар дың мүм кін дік те рі ай рық ша тө мен 

ба ға лан ған. 

Осы лай ша, Қа зақ стан жас та ры мен мем ле-

кет тік  жас тар  саяса ты ның  тиім ді лі гі  жал пы 

ал ған да  оң  ба ға лан ған.  Алай да,  МЖС  са ла-

сын да ғы  өзі нің  қыз ме тін  жү зе ге  асы ра тын 

мем ле кет тік  бағ дар ла ма лар дың,  инс ти тут-

тар дың  жә не  ұйым дар дың  құ ра мы  ту ра лы 

жас тар ды  ақ па рат тан ды ру  бо йын ша  қо сым-

ша күш жұм сау қа жет.

* * *

1.  Қа зақ стан ның  мем ле кет тік  жас тар 

саяса ты мем ле кет тің бел сен ді рө лін қа рас ты-

ра тын еуро па лық мо дел ге не гіз дел ген. 

2. Қа зақ стан ның мем ле кет тік жас тар саяса-

ты осы са ла да ғы не гіз гі ха лы қа ра лық-құ қық-

тық құ жат тар ере же ле рі не сәй кес ке ле ді. 

молодежи  в  зарубежных  странах//  Дата  добавления: 

2015-08-21// http://he�piks.org/4-97687.htm�

5.  Қазақстан  Республикасы  мемлекеттік  жастар 

саясатының  2020  жылға  дейінгі  тұжырымдамасы 

«Қазақстан-2020: болашаққа жол». – 4 б.

6.  «Мемлекеттік  жастар  саясаты  туралы»  2015 

жылдың 9 ақпанындағы Қазақстан Республикасының 

Заңы. – Астана, 2015.

7.  «Қазақстан жастары – 2014» Ұлттық баяндама-

сы.- Астана, 2014

8.  ҚР  БҒМ  Статистика  бойынша  Комитетінің 

мәліметтері. Жастар денсаулығы орталықтары туралы.

9.  «Жастар»  ҒЗО  әлеуметтік  зерттеу  нәтижелері 

бойынша  аналитикалық  отчет    «Состояние  государ-

ственной  молодежной  политики:  потребности  и  со-

циальные  практики  Мемлекеттік  жастар  саясатының 

жағдайы: қажеттіліктер және әлеуметтік тәжірибелер». 

– Астана, 2015.

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

37

3.1. ЖАС ТАР АРА СЫН ДАҒЫ

ӘЛЕУ МЕТ ТІК МАҢЫЗЫ 

БАР АУРУ ТҮР ЛЕРІ

2015  жыл дың  9  ақ па нын да ғы  «Мем ле-

кет тік жас тар саяса ты ту ра лы» ҚР За ңы ның 

4  ба бы на  сәй кес,  мем ле кет тік  жас тар  саяса-

ты ның не гіз гі ба ғыт та ры ның бі рі ден сау лық-

ты сақ тау жә не ны ғайту, са лауат ты өмір сал-

тын қа лып тас ты ру бо лып та бы ла ды [1]. 2013 

жыл дың 27 ақ пан да ғы «Қа зақ стан 2020: бо ла-

шақ қа жол» Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы мем ле-

кет тік жас тар саяса ты ның 2020 жыл ға де йін-

гі  тұ жы рым да ма сын да  мем ле кет тік  жас тар 

саяса тын  іс ке  асы ру  аясы на  ден сау лық  пен 

спорт тың  құн ды лы ғын  на си хат тау  мә се ле сі 

ен гі зі луі тиіс екен ді гі көр се тіл ген. Өз ден сау-

лы ғы  үшін  ор тақ  жа уап кер ші лік  қа ғи да сы, 

зиян ды әдет тер ден бас тар ту, са лауат ты өмір 

сал тын  ұстану  іл ге рі де гі дей  ма ңыз ды лы ғы 

жо ға ры бо лып қа ла ды [2]. 

Осы лай ша,  жас тар дың  ден сау лы ғы  мем-

ле кет тік  дең гейде гі  ба сым  құн ды лық  бо лып 

та бы ла ды. Сон дай-ақ, ең ал ды мен, мем ле кет 

жас тар ды  әлеу мет тік  ма ңы зы  бар  ту бер ку-

лез, АИТВ, на ша қор лық, жы ныс тық жол мен 

та ра ты ла тын ин фек ция лар сияқ ты т.б. ауру-

лар дан қор ғауға ты ры са ды. Бұл ауру лар дың 

та ралуына  әлеу мет тік  фак тор лар  үл кен  рөл 

ат қа ра ды  –  бұ лар  өмір  сү ру дің  әлеу мет тік-

кли мат тық  жағ дайла ры,  ре жим нің,  та мақ та-

ну  мен  де ма лу дың  фак тор ла ры,  жас тар дың 

әлеу мет тік бейім дел меуі, олар да ғы әлеу мет-

тік ма ңы зы бар ауру лар дың се беп те рі, та ра-

луы мен ал дын-алу ша ра ла ры ту ра лы бі лім-

нің бол мауы.

2015  жыл дың  ба сын да  ту бер ку лез бен 

ауыра тын  15-29  жас  ара лы ғын да ғы  ауыл 

жас та ры  са ны ның  тө мен деуі нің  жа ғым ды 

ди на ми ка сы  бай қа ла ды.  Со ны мен  бір ге,  қа-

ла  жас та ры ның  көп ші лі гін де  есеп те  тұр ған 

ауру лар  са ны ның  өсуі  бай қа ла ды.  Мә се лен, 

Ұлт тық баян да ма – 2014-ке сәй кес, был тыр-

ғы  есеп тік  жыл да  15-17  жас  ара лы ғын да ғы 

жас ерек ше лік то бын да бұл сан 207-ге, 18-19 

жас – 250-ге, 20-24 жас – 1 119-ға тең бол са, 

ал 2015 жы лы сәй кес көр сет кіш тер 15-17 жас 

– 285, 18-19 жас – 284, 20-24 – 1 155-ті құ-

ра ды. Тек ең үл кен 25-29 жас ара лы ғын да ғы 

жас  ерек ше лік  то бын да  ту бер ку лез бен  сыр-

қат та ну дың  тө мен деуі  ауыл да  да,  қа ла да  да 

бай қа ла ды. Со ны мен бір ге, бұл көр сет кіш тің 

ауыл жас та ры мен са лыс тыр ған да қа ла жас та-

ры ның ара сын да ар тық бо лу үр ді сі сақ та ла ды 

(3.1-су рет).

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

38

Он ко ло гиялық  па то ло гия ның  дең гейі 

был тыр ғы  жыл мен  са лыс тыр ған да  жал пы 

жас тар ара сын да са ны ең көп, жас ерек ше лі гі 

ең үл кен топ – 25-29 жас ара лы ғын да ғы лар-

да  аз  ға на  тө мен де ді.  Со ны мен  бір ге,  15-24 

жас  ара лы ғын да ғы  жас тар да  он ко ло гиялық 

па то ло гия дең гейі был тыр ғы жыл мен са лыс-

тыр ған да жо ға ры ла ды (3.2-су рет), ол қа тер лі 

ісік пен сыр қат та ну дың жал пы әлем дік жо ға-

ры лау үр ді сі не сәй кес ке ле ді [3]. 

Ал ко голь ді  тұ ты ну  нә ти же сін де  пси хи-

ка лық  ауыт қу шы лық пен  жә не  мі нез-құлық 

ауыт қу шы лы ғы мен  есеп те  тұр ған  15-29  жас 

ара лы ғын да ғы  жас тар дың  са ны  был тыр ғы 

жыл мен са лыс тыр ған да 30 013 көр сет кіш тен 

22 689-ға де йін  елеу лі тө мен де ді. Сон дай-ақ, 

тө мен деу  үр ді сі  бар лық  жас  ерек ше лік  топ 

бө лік те рін де орын ал ған (3.3-су рет). 

төрт жас ерек ше лік топ бө лік те рі нің үше уін-

де, атап айт қан да, 18-19, 20-24 жә не 25-29 жас 

ара лы ғын да  бай қа ла ды.  Алай да  сыр қат та ну 

са ны ның бір қа тар өсуі ең тө мен гі жас ерек-

ше лік топ бө лі гін де – 15-17 жас ара лы ғын да 

бай қал ған  (3.4-су рет).  Был тыр ғы  жыл да ғы-

дай, 25-29 жас ара лы ғын да ғы жас тар жал пы 

жас тар ара сын да сыр қат та ну са ны бо йын ша 

ең көп бө лік ті құ рай ды. 

Есірт кі  зат та рын  тұ ты ну  нә ти же сін де 

пси хи ка лық жә не мі нез-құлық ауыт қу шы лы-

ғы мен есеп те тұр ған жас тар са ны ның тө мен-

деу үр ді сі был тыр ғы жыл мен са лыс тыр ған да 

Пси хо бел сен ді  зат тар ды  тұ ты ну  нә ти же-

сін де пси хи ка лық жә не мі нез-құлық ауыт қу-

шы лы ғы мен  есеп те  тұр ған  жас тар  са ны ның 

был тыр ғы  жыл мен  са лыс тыр ған да  елеу лі 

тө мен деуі бай қа ла ды (3.5-су рет). Сон дай-ақ, 

бұл  көр сет кіш тер дің  тө мен деу  үр ді сі  тұ тас-

тай  бар лық  жас тар ға,  со ны мен  қа тар,  оның 

әр бір  топ  бө лік те рі не  де  қа тыс ты.  Со ны мен 

бір ге,  бұл  ауру  өсі мі нің  жа ғым ды  тө мен деу 

үр ді сі не қа ра мас тан, пси хо бел сен ді зат тар ды 

тұ ты ну бо йын ша дәл жас тар дың кө бі рек ай-

қын дал ған  қа уіп ті  топ  екен ді гін  на зар да  ұс-

та ған жөн. 

Осы ған  ұқ сас,  АИТВ-мен  сыр қат тан ған-

дар са ны бо йын ша ең қа уіп ті топ ты құ райт-

ын дар  жас тар  (БҰҰ  мә лі мет те рі не  сәй кес 

40%-ға де йін ) [4]. 

Был тыр ғы  жыл мен  са лыс тыр ған да,  көп-

ші лік  ай мақ тар да  жә не  Астана  мен  Ал ма ты 

қа ла ла рын да да АИТВ-мен сыр қат та ну са ны-

ның тө мен деу үр ді сі орын ал ған (3.6-су рет), 

со ны мен бір ге Қа ра ған ды об лы сын да (10,9%-

дан 15,77%-ға де йін ) АИТВ-ин фек циясы та-

ралуын ың өсуі бай қа ла ды. 

39

рө лі  зор  [5].  Олар дың  жал пы  са ны  был тыр-

ғы  жыл мен  са лыс тыр ған да  2-ге  өс ті  (83-тен 

85-ке  де йін ),  со ны мен  бір ге  Шы ғыс  Қа зақ-

стан жә не Қа ра ған ды об лыс та рын да 1-ге аз, 

ал  Жам был  жә не  Ба тыс  Қа зақ стан  об лыс та-

рын да 1-ге кө бі рек. ҚР ДС жә не ӘД мә лі мет-

те рі бо йын ша Астана қа ла сын да (2004 жы лы 

ал ғаш қы  ЖДО  құ рыл ды),  ЖДО-ның  жал пы 

са ны был тыр ғы жыл мен са лыс тыр ған да 2-ге 

өс ті жә не тұ тас тай 12-ге жет ті, ол рес пуб ли-

ка бо йын ша ЖДО-ның ең көп са нын құ рай ды 

(3.7-су рет). ЖДО-да жас тар ке шен ді (пси хо-

ло гия лық, заң дық жә не ме ди ци на лық) ке ңес 

алу,  со ны мен  қа тар  әлеу мет тік  қол дау  мен 

өз де рі нің құ қық та рын қор ғау бо йын ша кө мек 

ала ала ды. ЖДО-ның жұ мы сы на жа сөс пі рім-

ерік ті лер  қа тыс ты рыл ған,  оның  үл кен  тәр-

бие лік, ал дын-алу жә не ағар ту шы лық ма ңы-

зы бар. ЖДО-мен қа тар жас тар пси хо лог пен 

ги не ко лог тың ке ңес бе ру кө мек те рін 150 те-

ле фо ны бо йын ша ала ала ды («Же дел же лі»). 

Жас тар дың әлеу мет тік ма ңыз ды ауру түр-

ле рі нің ал дын-алу жә не ем деуде жас тар ден-

сау лық  ор та лық та ры ның  (ЖДО)  ат қа ра тын 

Жас тар дың  ден сау лы ғы  көп  жағ дайда 

ден сау лық сақ тау ор ган да ры ның қыз мет те рі-

нің үйле сім ді лі гі не де бай ла ныс ты. Әлеу мет-

тік  сау ал на ма  көр сет кен дей,  сұ рас ты рыл ған 

жас тар дың  кө бі сі,  рес пон де нт тер дің  59,3%-

ы, олар дың жұ мыс та рын – «өте жақ сы» жә не 

«жал пы жақ сы» де ген ба ға ға лайық деп тап-

ты,  әр бір  бе сін ші сі  –  24,7%-ы  «ор та ша»  де-

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

40

ген ба ға қой ды; әр бір онын шы жас – 9,6%- ы 

«на шар» жә не «өте на шар» де ген пі кір де. Со-

ны мен  бір ге,  жас тар дың  жа сы  үл кей ген  са-

йын ,  олар дың  ден сау лық  сақ тау  са ла сы ның 

қыз ме ті не сын мен қа райт ын ды ғы анық тал ды 

(3.8-су рет). 

3.2. СА ЛАУАТ ТЫ ӨМІР САЛ ТЫ 

ЖӘ НЕ ЖАС ТАР АРА СЫН ДА ҒЫ 

СПОРТ ТЫҚ-САУЫҚ ТЫ РУ 

ЖҰ МЫС ТА РЫ 

Де не шы нық ты ру жә не спорт пен қар қын-

ды  түр де  айна лы су,  зиян ды  дағ ды лар  мен 

өмір сал ты нан жас тар дың кө ңі лін ауда ра тын, 

әлеу мет тік  ма ңы зы  бар  ауру лар дың  ал дын 

алу дың қуат ты ық па лы бо лып та бы ла ды.

 ҚР МСМ-ның ақ па ра ты бо йын ша, жал пы 

ал ған да  өт кен  жы лы  спорт пен  айна лы су шы 

жас тар  са ны  іл ге рі  орын да  (3.9-су рет).  Бұл 

үр діс, алай да спорт пен айна лы су шы жас тар-

дың са ны айт ар лық тай тө мен деу орын ал ған 

Ал ма ты  об лы сы  (44  5500  адам нан  17  2711 

адам ға де йін ) мен Оң түс тік Қа зақ стан об лы-

сы на (48 8321 – адам бол ған, 17 5692 – адам 

бол ды)  қа тыс ты  емес.  Спорт пен  айна лы су-

шы  жас тар  са ны ның  тө мен деуі,  сон дай-ақ, 

Шы ғыс  Қа зақ стан  (300  000  –  адам  бол ған, 

263  766 – адам бол ды ) жә не Маң ғыс тау об-

лыс та рын да (96 183 – адам бол ған, 88 095 – 

бол ды) орын ал ды.

Жал пы  ал ған да  спорт пен  шұ ғыл да на тын 

жас тар  са ны ның  өсу  үр ді сі  жас тар  ара сын да 

әлеу мет тік ма ңы зы бар ауру лар са ны ның тө-

мен деуі нің бөл шек тік заң ды лы ғы на сәй кес ке-

ле ді. Алай да осы мен бір ге, жас тар ор та сын да 

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

41

та рал ған зиян ды әдет тер ден (ішім дік, те ме кі, 

есірт кі  жә не  пси хот роп тық  пре па рат тар)  жә-

не  са лауат ты  өмір  сал тын  ұстану дан  ау лақ 

бо лып, осын дай қы зы ғу шы лық тар мен дер ке-

зін де айна лыс қан жағ дайда ға на спорт пен бел-

сен ді айна лы су қыз ме тін жү зе ге аса тын ды ғын 

же те ба ға ла мауға бол майды. Сон дық тан, ба ла-

жа сөс пі рім спор ты ның да му жүйе сін, сон дай-

ақ ма ман дан ды рыл ған пе диатор лық кө мек тің 

рес пуб ли ка  дең ге йін де  жан да нуы  өсіп  ке ле 

жат қан ұр пақ тың фи зи ка лық жә не әлеу мет тік 

ден сау лы ғын сақ тау дың ал дын ала ем деу ша-

ра ла ры на се беп бо луы мүм кін. 

Өт кен  жыл да  де не  шы нық ты ру  жә не 

спорт пен  жүйелі  түр де  айна лы са тын,  фи зи-

ка лық  мүм кін дік те рі  шек тел ген  жас тар дың 

са ны арт ты (10817 адам нан 11 739 адам ға өс-

ті) (3.10-су рет).

Рес пуб ли ка ның  жо ға ры  оқу  орын да рын-

да  са лауат ты  өмір  сал тын  ор нық ты ру  ке ле сі 

көр сет кіш тер ге ие: 125 жо ға ры оқу ор ны ның 

116-сын да  спорт тық  клуб тар  қыз мет  ету де, 

бұл  жо ға ры  оқу  орын да ры ның  жал пы  са ны-

ның  90%-ын  құ рай ды.  2014  жы лы  Ал ма ты 

жә не Астана қа ла ла ры ның жо ға ры оқу орын-

да ры нан 16 топ ара сын да фут бол дан Ұлт тық 

сту де нт тік ли га өт кі зіл ді. 2015 жыл дан бас тап 

оған Қа ра ған ды жә не Шым кент қа ла ла ры ның 

жо ға ры оқу орын да ры қо сыл ды (бар лы ғы 31 

топ).  2015  жыл дың  17  қа за нын да  бас кет бол-

дан Ұлт тық сту де нт тік ли га – 2015 бас тал ды. 

Әлеу мет тік  сау ал на ма ға  сәй кес,  жал пы 

ал ған да  Қа зақ стан  жас та ры  спорт пен  айна-

лы су  үшін  мем ле кет  та ра пы нан  жа сал ған 

мүм кін дік тер ту ра лы оң пі кір де: сұх бат бе ру-

ші жас адам дар дың үш тен екі бө лі гі нен ас та-

мы (70,3%)  «өте  жақ сы»  жә не  «жал пы  жақ-

сы»  жауа бын  таң да ған,  бес тен  бір  бө лі гі не 

жуығы ор та ба ға ны бер ген (18%) жә не ел де 

«спорт пен айна лы су ға мүм кін дік жоқ» де ген 

жа уап ты қол дайт ын да ры жас тар дың 1,1%-ын 

құ рай ды (3.12-су рет).

Сон дай-ақ  өт кен  жыл мен  са лыс тыр ған да 

ұлт тық спорт түр ле рі мен шұ ғыл да ну шы жас-

тар са ны өс ті (21 0137 адам нан 26 5786 адам-

ға де йін ) (3.11-су рет).

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

42

Егер 15 жас тан 18 жас қа де йін гі жас тар-

дың үл кен бө лі гі (50,3%) спорт пен айна лы су-

дың ең жақ сы шарт та ры мен мүм кін дік те рін 

құ ру ға қы зы ғу шы лық та ныт са, үл ке ні рек топ 

(25-29 жас) жас тар саяса тын да мы ту, ор та жә-

не кі ші кә сіп кер лік ті қол дау (40,9%) жә не же-

ке тұр ғын үйге ие бо лу мүм кін дік те рін қай да 

ма ңыз ды рақ деп есеп тейді (3.13-су рет). 

Өз ке зе гін де, жас адам дар елі міз де спорт-

пен  айна лы су  мүм кін дік те рін  жү зе ге  асы ру, 

рет теу  жә не  жақ сар ту да  мем ле кет тік  ор ган-

дар мен  бір дей,  же ке  қа ты су шы лық тың  ма-

ңыз ды лы ғын  жо ға ры  ба ға лай ды  (жал пы  ҚР 

бо йын ша – 39,2%), әсі ре се мұн дай жа уап кер-

ші лік ті 25 пен 29 жас ара лы ғын да ғы ере сек 

ұр пақ көр се те ді 48% (3.14-су рет). 

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

43

ның Ғы лым жә не бі лім ми ни ст рлі гі мен әзір-

лен ген 2020 жыл ға де йін гі «Қа зақ стан 2020: 

бо ла шақ қа жол» мем ле кет тік жас тар саяса ты 

Тұ жы рым да ма сын  (екін ші  ке зең  2016-2020 

жыл дар) жү зе ге асы ру бо йын ша ҚР іс-ша ра-

лар Жос па ры на көп мін дет тер жүк тел ген. 

Көр се тіл ген  іс-ша ра лар дың  жү зе ге  асы-

ры луы  Қа зақ стан ның  жас тар  саяса тын  же-

тіл ді ру де қо мақ ты нә ти же лер ге же ту де, жал-

пы жә не же ке лей жас тар дың са лауат ты өмір 

сал тын ұстану да жа ғым ды әсе рін ти гі зе ті нін 

жоқ қа шы ға ру ға бол майды. 

3.3. ЖАС ТАР ДЫҢ БОС УАҚЫ ТЫ 

 Бос уа қыт – жұ мыс тан жә не оқу дан бос 

кез де же ке қа жет ті лік тер мен ұм ты лыс тар ды 

қа на ғат тан ды ру  үшін  пай да ла ны ла тын  уа-

қыт.  Бұл  уа қыт  де ма лу,  шар шауды,  қа жу ды 

ба су,  фи зи ка лық  жә не  пси хи ка лық  ден сау-

лық ты ор ны на кел ті ру үшін қа жет. Бос уа қыт 

жә не бос уа қыт та ғы іс-әре кет – бір жа ғы нан 

мем ле кет пен қо ғам ды, екін ші жа ғы нан тұл-

ға ның мә де ниетін да мы ту да ғы ма ңыз ды көр-

сет кіш ре тін де та ны ла ды. 

Жас тар дың  2013-2015  жыл дар да ғы  бос 

уақы тын  өт кі зу  түр ле рі  3.15-су рет те  көр се-

тіл ген. 

Жас тар дың  50%-дан  ас та мы  ТД,  бей не 

ма те ри ал дар  кө ру ді,  му зы ка  тың дау ды  ұна-

та ды.  Спорт  сек цияла ры на  қа ты су  көр сет-

кіш те рі жақ са ра түс кен – жас тар дың 40%-ы 

спорт пен шұ ғыл да на ды жә не олар дың театр, 

ки но, кон церт,  іс-ша ра лар ды қы зық тау  көр-

сет кіш те рі  38,4%-ке  тең.  Олар дың  35%-дан 

ас та мы  ин тер нет  же лі сін де  қа рым-қа ты нас 

жа сап, ком пью тер лік ойын дар ой най ды. Тал-

дау ба ры сын да спорт тық жә не мә де ни ойын-

сауық тар  бо йын ша  өт кі зі ле тін  бос  уа қыт ты 

жақ сар ту үр ді сі бай қал ды. 

2015­ жыл­да­ өт­кі­зіл­ген­ зерт­теу­лер­ге­

сәй­кес,­әлеу­мет­тік­сая­сат­тың­жү­зе­ге­асы­

рылуын­­ ба­ға­лау.

  Рес пон дент тер  жас тар дың 

бос уақы тын өт кі зу ге жа сал ған мүм кін дік тер-

дің  қа на ғат та нар лық  екен ді гі не  оң  көз қа рас 

та ныт ты.  Атап  айт қан да,  рес пон де нт тер дің 

55,2%-ы  (21,3%-ы  жә не  33,9%-ы  рес пон де-

нт тер) бос уа қыт ты өт кі зу ге «өте жақ сы» не-

Атал ған  жа уап тар дың  үр ді сі  жас тар дың 

бел сен ді лі гін  жә не  оның  мем ле кет тің  әлеу-

мет тік-эко но ми ка лық  жә не  саяси  іс те рі не 

қа тыс уын   арт ты ру да  мем ле кет тің  саяса тын 

бей не лей ді. Тұр ғын дар дың тән жә не діл ден-

сау лы ғын жақ сар ту бо йын ша бағ дар ла ма лар-

ды  әзір леу  мен  жү зе ге  асы ру да  жас тар дың 

қа ты суы де ні сау ұр пақ ты тәр бие леу де гі не-

гіз бо лып та бы ла ды. 

Қа зақ стан жас та ры жа һан дық мә се ле бо-

лып та бы ла тын ауру лар, жа ра қат жә не қа уіп-

қа тер фак тор лар ауырт па лы ғын ба сы нан ке-

ші ру де [6]. Мем ле кет тік ма ңыз ды мін дет тер: 

реп ро дук тив ті ден сау лық пен қо са ден сау лық 

сақ тау дың  шарт та рын  жа сау,  тән  жә не  діл 

ден сау лы ғы на  се беп кер  фак тор лар дың  бар-

лық ке ше нін тар ту, жас тар ден сау лы ғы шарт-

та ры ның ме ди ци на лық жә не пси хо ло гия лық 

шарт та ры ның бай ла ны сын ары қа рай зерт теу 

бо лып та бы ла ды.

2020 жыл ға де йін гі «Қа зақ стан 2020: бо-

ла шақ қа  жол»  мем ле кет тік  жас тар  саяса ты 

Тұ жы рым да ма сын  жү зе ге  асы ру дың  бі рін-

ші ке зе ңі аяқ та лып жат қан ды ғын атап өт кен 

жөн. Бі рін ші ке зең ді жү зе ге асы ру да ғы соң-

ғы үш жыл да Қа зақ стан ның жас тар саяса тын 

же тіл ді ру де,  со ның  ішін де  са лауат ты  өмір 

сал тын құ ру са ла сын да да қо мақ ты нә ти же-

лер ге қол жет кі зіл ді. 

Жас тар дың  са лауат ты  өмір  сал тын  құ ру 

са ла сын  да мы ту да  2020  жылға  дейінгі  «Қа-

зақстан-2020»:  болашаққа  жол  мемлекеттік 

жастар  саясаты  тұжырымдамасын  жүзеге 

асыру  бойынша  ҚР  үкіметінің  іс-шаралар 

жобасы  (2016-2020  жж.  екінші  этапы) 

қызығушылық тудырады, со ның ішін де: бі лім 

бе ру  ұйым да рын да  спорт зал дар ды  ке зең-ке-

зең мен жа ңар ту бо йын ша 2016-2020 жыл дар-

ға іс-ша ра лар Жос па рын бе кі ту, спорт тық құ-

рал-жаб дық тар мен жаб дық тау, со ның ішін де 

мем ле кет тік-же ке се рік тес тік шең бе рін де (25 

т.); бұ қа ра лық спорт түр ле рі бо йын ша мек теп 

жә не сту де нт тік ли га лар ды да мы ту үшін жағ-

дай жа сау (26 т.); құ рыл ған аула лық спорт тық 

алаң дар ды ба ла лар, жа сөс пі рім дер жә не жас-

тар  ара сын да  мін дет ті  пай да ла ну мен  қа тар 

бі лім бе ру ме ке ме ле рін де спорт тық іс-ша ра-

лар ды өт кі зу (27 т.) Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы-

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

44

ме се  «тұ тас тай  ал ған да  жақ сы»  жағ дай лар 

мен  мүм кін дік тер дің  бар  екен ді гін  көр сет ті. 

Рес пон дент тер дің 70,3%-ы таң дауы бо йын ша 

жа уап  бе ріп, спорт пен айна лы су ға жа сал ған 

мүм кін дік тер ге 

қа на ғат та на тын дық та рын, 

(34,9% «өте жақ сы» жағ дай лар 35,4%-ы «тұ-

тас тай  ал ған да  жақ сы»  жағ дай лар  жа сал-

ған ды ғын  (3.16-су рет)  ата ды).  Қа зақ стан-

ның  ай мақ та ры  бо йын ша  мә лі мет тер ді  3.17, 

3.18-су рет терден кө ру ге бо ла ды. 

Сол сияқ ты (бос уа қыт бо йын ша) рес пон-

де нт тер дің  34,3%-ы  –  «мұ ны  ке йін   іс теуге 

бо ла ды»  жә не  32,4%  (спорт пен  айна лы су) 

олар дың бос уа қыт ты өт кі зу ге жә не спорт пен 

шұ ғыл да ну ға  «на шар»,  «өте  на шар»  не ме-

се «олар мүл дем жоқ» деп жа уап  бер ген де рі 

мұн дай мін дет тер ді ба сым дық ре тін де та ны-

май ды. 

Бос­уа­қыт­ты­өт­кі­зу­ба­ғыт­та­ры.­

Жас тар 

кі тап ха на, клуб тар, сая бақ тар, ки но те атр лар, 

театр лар,  кон церт тер ге  ба ра ды  (3.20-су рет) 

[10].

тер 3.19-суретте көр се ті ле ді. Атап айт қан да, 

рес пон де нт тер  бос  уа қыт ты  өт кі зу де гі  жа-

ғым сыз жағ дай лар ды ба ға лай ке ле, мем ле кет 

пен  қо ғам  осы  мә се ле мен  «бі рін ші  ке зек те» 

– 40,5% айна лы суы тиіс, ал спорт пен шұ ғыл-

да ну мүм кін дік те рін – 46,7% жақ сар ту қа жет 

деп са най ды. 

Рес пон дент тер дің  са рап шы  ре тін де гі  пі-

кір ле рін  дәйек тей  оты рып,  бос  уа қыт тың 

мін дет те рін ке зек пен ше шу  ту ра лы мә лі мет-

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(«Жастар»­ҒЗО­мәліметтері­бойынша)­[7-9]

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

45

Бос­уақыт­бағыттарын­дамыту­қажеттілігінің­басымдылықтары­туралы­­

респонденттердің­пікірі­

Жастардың бос уақытына 

байланысты жағдайлар, 

мүмкіндіктер және олардың 

менің ойымша «нашар», «өте 

нашар» немесе «олар мүлдем 

жоқ» деп бағалануы 

 Мүмкін болатын жауаптар 

 Бұл бізде (өте ) нашар деңгейде және оны түзету немесе жасау қажет 

Керек пе, керек 

емес пе, жауап 

бере алмаймын 

Бірінші 

кезекте 

 Мұны кейін 

істеуге болады 

 Бұл бізде өте нашар 

(мұндай жоқ) жасалса, 

дұрыс болар еді 

 Мұндай жоқ 

және қажет 

емес 

Жастардың демалысын, ойын-

сауықтарын ұйымдастыруға 

жасалған мүмкіндіктер 

40,5

34,3

14,4

3,6

6,4

3.19

Қа зақ стан ның  тәуел сіз дік  ал уына  бай ла-

ныс ты бос уа қыт қыз ме ті бел сен ді түр де на-

рық тық  жағ дай лар ға  көш ті.  Қа зір гі  уа қыт та 

Қа зақ стан да бос уа қыт ты өт кі зу ұйым да рын 

жә не  ме ке ме ле рін  же ке ше лен ді ру  бел сен ді 

жү ріп жа тыр. Мы са лы, 2014 жыл ғы мә лі мет-

тер де 119 ойын-сауық жә не де ма лыс орын да-

ры ның  –  51  (42,8%-ы);  116  ки но  көр се ті лім 

ұйым да ры ның  68  (58,6%-ы)  же ке мен шік ке 

өт кен ді гі айтыла ды. 

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

Де­рек­кө­зі:­Жастардың­әлеуметтік­нәтижелері­

(әл-Фараби­атындағы­ҚазҰУ-дың­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мәліметтері­бойынша)

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

46

ғыл да на ды.  Ай мақ тар  бо йын ша  мә лі мет тер 

3.21-су рет те көр се тіл ген. 

 Сол сияқ ты 3180 клуб тар дың жал пы са-

ны нан тек қа на 198 бір лі гі (6,2%-ы) же ке мен-

шік те екен ді гі ай қын дал ған [11-14]. 

Мә де ни  ойын-сауық  қыз мет те рі нің  ком-

мер цияла нуы  әлеу мет тік  жағ дайы  тө мен 

жас тар дың  бос  уақы тын  ұйым дас ты ру да 

тәуе кел ге  ба ру ға,  со ны мен  қа тар  олар дың 

мар ке ти нг тік  мақ сат та рын  да мы ту ға  да  ық-

пал ете ді жә не жас тар дың суб мә де ниетін қа-

лып тас ты ра ды. 

  Мек теп тер де жә не жас тар ға қо сым ша бі-

лім бе ру же лі ле рін де 14-17 жыл ша ма сын да 

фа куль та тив тер мен үйір ме лер жұ мыс іс тей-

ді. Мы са лы, қа зір гі уа қыт та Қа зақ стан да 198 

са рай, үй лер, оқу шы лар ор та лық та ры, 19 жас 

на ту ра лис тер  стан циясы,  25  жас  тех ник тер 

стан циясы,  35  жас  ту рис тер  стан циясы,  51 

ба ла лар аула клуб та ры, 357 өнер жә не көр ке-

мө нер мек теп те рі жұ мыс іс тей ді. 

 Қо сым ша мек теп тік бі лім бе ру де фа куль-

та тив жә не үйір ме жұ мыс та рын ұйым дас ты-

ру ҚР БжҒМ нұс қау ха ты мен рет те ле ді [15]. 

Спорт бос уа қыт ты дұ рыс пай да ла ну дың 

бір  тү рі  бо лып  та бы ла ды.  Рес пуб ли ка да ғы 

жас тар мен мек теп оқу шы ла ры ның ара сын да 

спорт тың  та ны мал ды ғын  арт ты ру  бо йын ша 

соң ғы 5 жыл да көп жұ мыс жүр гі зіл ді. 

ҚР  Мә де ниет  жә не  спорт  ми ни ст рлі гі нің 

мә лі мет те рі  бо йын ша  спорт пен  үне мі  2  152 

115  адам  не ме се  жас тар дың  12,5%-ы  шұ-

3.18-суреттің талдауы бо йын ша көп те ген 

ай мақ тар да ауыл жі гіт те рі мен қыз да ры на қа-

ра ған да қа ла жас та ры ның спорт пен бел сен ді 

қам тыл ға ны жә не олар дың жұ мы сын жақ сар-

ту  үшін  жа ңа  жағ дай лар дың  қа жет  екен ді гі 

көр се ті ле ді.

* * *

Жастар  әлеуметтік  маңызы  бар  аурулар-

дың  түрлі  дерттері  бойынша  қауіп-қатерлі 

топтың  көп  бөлігін  құрайды,  сондықтан 

осы  аурулардың  алдын-алуға  бағытталған 

мақсатты және кешенді жұмысты талап етеді.

Зиянды  әдеттер  мен  әлеуметтік  бейім-

сіздену  қалыптасуының  алдын-алу  мақса-

47

тында  спорт-бұқаралық  немесе  әлеуметтік 

белсенділіктің  өзге  де  түрлерімен  қамтыл-

маған  жастардың  бөлек  топтарымен  әлеу-

меттік  жұмыстар  жүргізу  өте  өзекті  болып 

табылады.

ҚР  Мемлекеттік  жастар  саясатын  жүзеге 

асырудағы  кешенді  іс-шаралар,  мәдени  бос 

уақыт  қызметтерінің  инфрақұрылымын  жақ-

сарту,  мәдени  ойын-сауық  мекемелеріне 

қарасты  жеке  меншік  нысандарының  түрлерін 

өзгерту  жастардың  аталған  салада  қызметке 

қанағаттануын арттырды. Спорттық және жап-

пай  көрсетілім  бойынша  бос  уақыт  қызметін 

бағалауға  жасалған  жағдайларда  біршама 

серпін  байқалды.  Мәдениет  саласында  дарын-

ды  жастарға  мемлекет  тарапынан  жасалған 

мүкіндіктер  оң  бағалануда.  Сол  сияқты  бос 

уақыттың  қала  мен  ауыл  жағдайындағы 

айырмашылықтары  да  айқындалды.  Мәдени 

ойын-сауық  қызметтерінің  сапасын  жақсарту 

маңыздылық танытып отыр. Әлеуметтік жағдайы 

төмен тұрғындардың бос уақыт қажеттіліктерін 

қанағаттандыруда тәуекелге бару байқалады. 

Жастардың  бос  уақытын  ұйымдастыру 

девиантты, деструктивті мінез-құлықтың ал-

дын алу үшін аса қажет. Жастардың суицидтік 

мінез-құлқы,  олардың  діни  ұйымдарға  тар-

тылуы,  аддитивті  мінез-құлық  және  т.б 

Қазақстан  үшін  өзекті  мәселе  болып  сана-

лады.  Бос  уақытты  өткізуді  жақсарту  үшін 

аймақтар және жалпы мемлекеттік деңгейде 

жүйелі, кешенді бағдарламалар дайындалуы 

тиіс, сонымен қатар алдын алудың мәліметтік 

көрсеткіштері  бойынша  аналитикалық  және 

бір-бірімен қиылысқан талдаулар қажет.

Бос уақытты өткізу қызметі арқылы мәдени 

әлеуметтену  жастардың  мінез-құлықтары 

құндылықтарының, үлгілері мен бейнелерінің 

қалыптасуына әсер ететіндіктен, көпшіліктің 

көруіне арналған өнімдердің - кино, концерт-

тер, шоу-бағдарламалар, компьютерлік ойын 

өнімдері,  қазақстандық  сайттар  өнімдерінің 

сапалылығы  мәселесі  өзекті  болып  табы-

лады.  Әлеуметтік  мәдени  парадигмаға  кө-

ше  отырып,  мемлекеттік  жастар  саясатын да 

өзінің  субъектілігін  жүзеге  асыру  шартта-

рын құру үшін, адамға таңдаудың түрлілігін 

қалыптастыра отырып, мәдени-білім парадиг-

масының артықшылықтарын қолдануды жал-

ғастыру қажет.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 

ТІЗІМІ:

1.  «Мемлекеттік  жастар  саясаты  туралы»  2015 

жылы  9  ақпандағы  Қазақстан  Республикасының 

№285-V Заңы //Егемен Қазақстан – 2015. – 11 ақпан. – 

№ 27 (27903). 

2.  «Қазақстан 2020: болашаққа жол» Қазақстан 

Республикасы  мемлекеттік  жастар  саясатының  2020 

жылға  дейінгі  тұжырымдамасы  туралы»  Қазақстан 

Республикасы  Үкіметінің  2013  жылы  27  ақпандағы  

№191  қаулысы  (05.02.2015  ж.  өзгерістерімен)  // 

Дереккөзі: ИС ПАРАГРАФ, 23.09.2015 16:22:30 

3.  «Қазақстан 

Республикасында 

2012-

2016  жылдарға  онкологиялық  көмекті  дамыту 

бағдарламасын  бекіту  туралы»  Қазақстан  Республи-

касы  Үкіметінің  2012  жылы  29  наурыздағы  №  366 

қаулысы [Электронный ресурс]. 

4.  Доклад  ЮНЭЙДС  о  глобальной  эпидемии 

СПИДа,  2013;  UNAIDS:  �he  Joint  United  Nations 

�rogramme on HIV/ AIDS, 2009. [Электронный ресурс] 

5.  Молодежные  центры  здоровья  –  уникаль-

ный метод охраны здоровья подростков и молодежи. 

[Электронный ресурс]. 

6.  Султанбекова  Б.М.,  Аканов  А.А.,  Кошерба-

ева Л.К., Карсакбаева Л.Ж. Глобальное бремя болез-

ней, травм и факторов риска // Журнал «Медицина». 

– 2015. – No 2 (152). – С.  11-13. 

7.  «Қазақстан жастары – 2013» Ұлттық баянда-

масы.  Ж.Қ.  Боқанова,  Ж.К.  Кәрімова,  Г.Т.  Ілиясова, 

Б.Б.  Масатова,  К.М.  Хамчиев,  Е.В.  Варкентин,  Р.А. 

Құдайбергенов, Р.А. Абраева және басқалар. – Астана: 

«Жастар» ҒЗО, 2013. – 156  б.

8.  «Қазақстан жастары – 2014» Ұлттық баянда-

масы.  Ж.Қ.  Боқанова,  Ж.К.  Кәрімова,  Л.М.Амреева, 

Л.Ю.Зайниева,  Г.Т.  Ілиясова,  Н.П.  Калашникова, 

К.С. Калиева, Г.Н. Кенжебалина, Б.Б. Масатова, Э.А. 

Мұхамеджанова, А.Н. Тесленко. – Астана: «Жастар» 

ҒЗО, 2014. – 176 б.

9.  2015  жылдың  2  тоқсанына  Жастардың 

өзекті  мәселелері  бойынша  статистикалық  бюлле-

тень  /  Ж.Қ.  Боқанова,  Е.А.  Жұмашев,  Г.Т.  Ілиясова, 

3 т

ара

у.  

Ж

ас ұрпақ денс

ау

лығы мен бо

с у

ақыты

48

С.Е.  Иманбаева, Б.Б. Масатова. – Астана: «Молодежь» 

ҒЗО, 2015. – 41 б. 

10.  Наличие учреждений культуры // Комитет по 

статистике  Министерства  национальной  экономики 

Республики Казахстан. – Астана, 2014. 

11.  Культура.  Сайт  Агентства  по  статистике 

МНЭ  РК  //http://stat.gov.kz/�aces/wcnav_externa�Id/

homeN�mbersC��t�re?_a�rLoop=14524182018186467

#%40%3F_a�rLoop%3D14524182018186467%26_ad�.

ctr�-state%3Dmgd2j5k�4_58 

12.  О деятельности учреждений культуры клубно-

го типа в Республике Казахстан за 2014 год // Комитет 

по статистике Министерства национальной экономи-

ки Республики Казахстан. – Астана, 2014. Электрон-

ный  ресурс:  http://stat.gov.kz/�aces/wcnav_externa�Id/

homeN�mbersC��t�re?_a�rLoop=18746976822904434

#%40%3F_a�rLoop%3D18746976822904434%26_ad�.

ctr�-state%3Dw73xbi7kb_58. Дата доступа: 20.09.2015. 

13.  О  деятельности  парков  развлечений  и  отды-

ха в Республике Казахстан за 2014 год // Комитет по 

статистике  Министерства  национальной  экономики 

Республики  Казахстан.  –  Астана,  2014.  Электрон-

ный  ресурс:  http://stat.gov.kz/�aces/  wcnav_externa�Id/

homeN�mbersC��t�re?_a�rLoop=18746976822904434

#%40%3F_a�rLoop%3D18746976822904434%26_  ad�.

ctr�-state%3Dw73xbi7kb_58. Дата доступа: 20.09.2015. 

14.  О  деятельности  организаций,  осуществля-

ющих  кинопоказ  и  производство  кинофильмов  в 

Республике Казахстан за 2014 год // Комитет по ста-

тистике  Министерства  национальной  экономики 

Республики  Казахстан.  –  Астана,  2014.  Электрон-

ный  ресурс:  http://stat.gov.kz/�aces/wcnav_  externa�Id/

homeN�mbersC��t�re?_a�rLoop=187469768229044 

34#%40%3F_a�rLoop%3D18746976822904434%26_

ad�.ctr�-state%3Dw73xbi7kb_58. 

Дата 

доступа: 

20.09.2015. 

15.  Статистика системы образования РК. – Аста-

на: АО «Информационно-аналитический центр», 2015. 

– 282 с. – С.174.

4 т

ара

у. 

Ж

аст

ар өміріндегі білім және ғылым 

50

4.1. БІ ЛІМ БЕ РУ КЕ ҢІС ТІ ГІ: 

ҚАМ ТЫ ЛУЫ, МҮМ КІН ДІК ТЕ РІ 

ЖӘ НЕ ҚОЛ ЖЕ ТІМ ДІ ЛІ ГІ 

За ма науи  тұр ғы дан  бі лім  алу  –  ма ңыз ды 

әлеу мет тік  инс ти тут,  қо ғам ның  эко но ми ка-

лық гүл де нуі мен саяси тұ рақ ты лы ғы ның ке-

пі лі бо лып та ны ла ды. «2011 – 2020 жыл дар ға 

ар нал ған бі лім бе ру ді да мы ту дың мем ле кет-

тік  бағ дар ла ма сын да»  оның  не гіз гі  мақ са ты 

«бі лім  алу да ғы  бә се ке лес тік ті  арт ты ру,  эко-

но ми ка ның  тұ рақ ты  өсуі  үшін  қол  же тім ді 

са па лы бі лім алу ды қам та ма сыз ету ар қы лы 

ада ми ка пи тал ды да мы ту» бо лып та бы ла тын-

ды ғы ата ла ды. 

Ор та бі лім. 

ҚР ҰЭМ Ста тис ти ка жө нін-

де гі  Ко ми те ті нің  мә лі ме ті  бо йын ша

 

2014-

2015  оқу  жы лын да  рес пуб ли ка ның  бар лық 

өңір ле рін де 7 562 күн діз гі жал пы бі лім бе ру 

мек теп те рі қыз мет ет ті (2013-2014 оқу жы лы-

мен са лыс тыр ған да – 7 561 мек теп). Жал пы 

кон тин гент – 2 685,1 мың адам [1] (4.1-су рет). 

Ал дың ғы  жыл дар да ғы дай  2015  жы лы 

ауыл дық жер лер де гі мек теп тер са ны қа ла лық 

жер лер де гі мек теп тер ден 3,3 есе көп. Ауыл-

дар да мек теп тер са ны ның азаю үр ді сі жал ға-

су да,  оның  бас ты  се бе бі  оқу шы лар  са ны  аз. 

ҚР БжҒМ мә лі ме ті не сәй кес, ал дың ғы жыл да 

ауыл дық жер лер де мек теп тер 133-ке азай ды, 

яғ ни 5 702-ден 5 569-ға де йін . Осы рет те қа ла-

лық мек теп тер де оқи тын дар дың үле сі ауыл-

дық мек теп тер үле сі нен (тиі сін ше 51,22% жә-

не 48,77%) әл де қай да көп (4.2-су рет). 

Мек теп те гі  бі лім  алу дың  тиім ді лі гі нің 

бір ден  бір  көр сет кі ші  11  сы нып  бі ті ру ші ле-

рі нің Ұлт тық бі рың ғай тес ті леу (ҰБТ) нә ти-

же ле рі бо лып та бы ла ды. Ор та бі лім са па сын 

ба ға лаудың  дәс тү рі не  ай нал ған  Ұлт тық  бі-

рың ғай тес ті леуде 2015 жы лы 42 522 оқу шы 

қа тыс ты, ол мек теп бі ті ру ші лер дің жал пы са-

ны ның – 66,9% бо лып та бы ла ды. 

ҚР Бі лім жә не ғы лым ми ни ст рлі гі нің мә-

лі ме ті  бо йын ша  [2],  2015  жы лы  ҰБТ  ор та 

көр сет кі ші қа ла лық мек теп тер де 67,74 бал ды 

құ ра ды (оның ішін де 68,82 қа зақ ті лін де оқи-

тын оқу шы лар ара сын да жә не 66 балл орыс 

ті лін де оқи тын оқу шы лар ара сын да). Жыл дар 

бо йын ша  ди на ми ка  4.3-су рет те  көр се тіл ген. 

2015 жы лы қа ла лық мек теп тер мен са лыс тыр-

ған да  ауыл дық  мек теп тер де гі  оқу шы лар дың 

көр сет кіш те рі  аса  тө мен  бол ған  жоқ,  62,93 

2014  жыл дың  қо ры тын ды сы  бо йын ша 

ор та  бі лім  бе ру  көр сет кі ші нің  (11-17  жас та-

ғы жал пы ха лық са ны на қа тыс ты не гіз гі ор та 

жә не  жал пы  ор та  бі лім  бе ру дің  бі рін ші  са-

ты сын да жә не тех ни ка лық жә не кә сі би бі лім 

бе ру  ме ке ме ле рін де  оқи тын  оқу шы лар дың 

са ны на, оның жас мөл ше рін есеп ке ал ма ған-

да,  қа тыс ты)  қам ты луы  103,55%  (2012  ж.  – 

102,4%, 2013 ж. – 103,47%) құ ра ды.