Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2015» - часть 8

115

йын  ҚР Бі лім жә не ғы лым ми ни ст рлі гі нің қол-

дауы мен өт кі зі ле тін «Мен жас тар ға се не мін!» 

ат ты  рес пуб ли ка лық  сту де нт тік  фес ти валь 

та ны мал дық  та ны ту да.  Оның  бас ты  мақ са ты 

әлеу мет тік ма ңыз ды топ ре тін де сту дент жас-

тар дың отан сүй гіш тік дең гейі мен аза мат тық 

жа уап кер ші лік те рін  арт ты ру  бо лып  та бы ла-

ды. Фес ти валь дың мін дет те рі не сту де нт тер дің 

бел сен ді лі гін қол дау, қа рым-қа ты нас жә не тә-

жі ри бе мен  ал ма су ға  жа ңа  жағ дай лар  ту ғы зу, 

да рын ды  жас тар ды,  әлеу мет тік-бел сен ді  сту-

де нт тер ді таң дау жә не ма ра пат тау, жас тар дың 

мем ле кет тік құ ры лым ның өкіл де рі мен, қо ғам-

дық жә не биз нес ұйым да ры мен тиім ді диа лог 

ұйым дас ты руы кі ре ді.

ҚР  ҚМ-мен  «Ер жү рек»  ат ты  қа зақ тың 

ұлы ба тыр ла ры жә не Отан қор ғаушы ұлт тық 

ба тыр лар дың өмі рін, та ри хи үлес те рін баян-

дайт ын 10 том дық жи нақ шы ға рыл ды. 

Тұ тас тай ал ған да, жү зе ге асы ры лып отыр-

ған жо ба лар ды тал дау қа зір гі жағ дайда жас-

тар дың  әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр биесі нің 

жер гі лік ті орын дар да ғы ма ңы зы мен маз мұ-

ны ның ар тып отыр ған ды ғын біл ді ре ді. 

Қа зақ стан дық  пат риотизм ді  қа лып тас ты-

ру ға ба ғыт та ла тын жә не Қа ру лы күш тер ту-

ра лы жа ғым ды пі кір қал ды ра тын ақ па рат тық 

жұ мыс тар дың  ішін де  ра дио,  әлеу мет тік  ха-

бар лар, уәж де ме лік жә не жар на ма лық бей не 

клип тер  оның  ма ңыз ды  құ рам дас  бө лік те рі 

деп та ны ла ды. 

«Ха бар»  жә не  «Қа зақ стан»  те ле ар на ла-

рын да  «Ай бын»  жә не  «Ақ сауыт»  әс ке ри-

отан сүй гіш тік  бағ дар ла ма ла ры  көр се ті ле ді. 

Әс ке ри  ән дер дің  «Жас  Ұлан»  фес ти ва лі не 

Қа зақ стан ның бар лық 14 об лы сын да ғы, Аста-

на жә не Ал ма ты қа ла ла рын да ғы әс ке ри-отан-

сүй гіш тік клуб тар дың тәр биеле ну ші ле рі, ҚР 

ҚК бар лық түр ле рі нің әс ке ри қыз мет кер ле рі, 

әс ке ри  оқу  орын да ры ның  кур сант та ры  мен 

сту де нт те рі, сон дай-ақ да рын ды ор та мек теп 

оқу шы ла ры нан  құ рал ған  300-ге  жуық  во ка-

лис тер  қа тыс ты.  Қор ға ныс  Ми ни ст рлі гі  ая-

сын да әс ке ри-отан сүй гіш тік ән дер ді дә ріп теу 

үшін өт кен жы лы Қа зақ ра диосын да кең кө-

лем де  та ра тыл ған  «Әс ке ри  ән дер»  ат ты  му-

зы ка лық жо ба ұйым дас ты рыл ды. 

Ор та мек теп тер де ал ғаш қы әс ке ри да йын-

дық ты (әрі қа рай АӘД) ұйым дас ты ру жұ мыс-

та ры  үне мі  ба қы лауда  бо лып  отыр.  Қа зір гі 

уа қыт та  АӘД  455  579  жа сөс пі рім ді,  со ның 

ішін де 230 241 боз ба ла қа тыс ты рыл ған, 5966 

бі лім бе ру ұйым да рын да жүр гі зі ле ді. 

Әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр бие  бо йын ша 

жер гі лік ті  рес пон де нт тер дің  бер ген  ба ға сын 

мы сал ға кел ті рейік. Сұ рал ған дар дың

 

29,2%-

ы  олар да  жұ мыс тың  өте  жақ сы  жү ре ті нін, 

32,7%-ы  жал пы  ал ған да  жақ сы  ұйым дас ты-

рыл ған ды ғын, ал 22,9%-ы ор та ша ба ға бе ре-

ді. Әс ке ри-отан сүй гіш тік тәр бие нің жағ дайы 

ту ра лы то лық мә лі мет тер 8.2-су рет те көр се-

ті ле ді. 

Жас­тар­дың­әс­ке­ри-отансүйгіштік­тәр­бие­жұ­мыс­та­рын­ба­ға­лауы,%

­Бұл­біз­де­бар­жә­не­мұн­дай­жұ­мыс­тар­жүр­гі­зі­ле­ді­ ­Біз­де­

мұн­дай­

жоқ­

­Мен­бұл­ту­ра-

лы­біл­мей­мін­

Өте­жақ-

сы­

­Тұ­тас­тай­ал-

ған­да­жақ­сы­

Ор­та-

ша­

­На-

шар­

Өте­на-

шар­

Әс ке ри­пат риот тық тәр бие жұ­

мыс та ры 

29,2

32,7

22,9

4,2

1,9

1,8

7,3

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­нә­ти­же­ле­рі­(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

8.2

Сауал на ма  сұ рақ та ры ның  ке ле сі  бло гы 

жас тар  саяса ты ның  кей бір  ба ғыт та ры ның 

ше ші лу  өзек ті лі гін  жер гі лік ті  орын дар да 

анық тау  дең ге йіне  бай ла ныс ты  бол ды.  Сұ-

рал ған дар дың  39,5%-ы  олар ды  бі рін ші  ке-

зек те  ше шу  қа жет ті гін,  30,3%-ы  мұ ны  ке-

йін   де  іс теуге  бо ла ты нын  атап  көр сет ті  

(8.3-су рет). 

8 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

мен жүргізілетін әск

ери-о

тансүйгіштік жұмыст

ар

116

Сол  сияқ ты  рес пон де нт тер дің  35,6%-ы 

әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр биені  мем ле кет тік 

дең гейде жас тар мен бір ге ше шу мә се ле сі нің 

ма ңыз ды лы ғын атай ды (8.4-су рет). 

–  жүйе лік  жұ мыс тар ды  рес пуб ли ка лық 

дең гейде кү шейту;

–  ақ па рат тық тү сін ді ру лер ді қам та ма сыз-

дан ды ру  (БАҚ  бел сен ді  қол да ну,  әс ке ри  ба-

сы лым дар ды да мы ту, жа ғым сыз не га тив тер ді 

жою жә не т.б.); 

–  әс ке ри-отан сүй гіш тік  тәр биені  жү зе ге 

асы ру  жә не  бас қа ру да  әр түр лі  құ ры лым дар 

мен  ор ган дар ды  ғы лы ми-теория лық  жә не 

әдіс на ма лық қам та ма сыз дан ды ру; 

–  әс ке ри  бө лім дер  мен  бө лім ше лер дің 

әс ке ри  мек теп тер мен  өза ра  бай ла ны сы ның 

прак ти ка лық ба ғы тын ны ғайту; 

–  мек теп тер де гі 

әс ке ри-отан сүй гіш тік 

іс-ша ра лар ды  (ойын   әдіс те рі,  та ри хи  жағ-

дай лар ды  қайтадан  құ рас ты ру,  ба ғыт ты лық 

бо йын ша іс-ша ра лар жә не т.б.) са па лық қам-

та ма сыз дан ды ру; 

–  жас тар  ара сын да  әс ке ри-та ри хи  өт кен-

дер ді  дә ріп теу  мақ са тын да  жы лы на  бір  рет 

«Жыл жа уын ге рі» (но ми на ция лар бо йын ша) 

ат ты БАҚ-та (ра дио, те ле ха бар лар да) ау қым-

ды жа рияла на тын жал пы рес пуб ли ка лық ин-

те рак тив тік кон курс өт кі зу. 

Қо ры та  айт қан да,  жүр гі зіл ген  сау ал на ма-

лар  нә ти же сі  рес пон де нт тер дің  көп ші лі гі нің 

әс ке ри-отан сүй гіш тік тәр биені жү зе ге асы ру-

ды,  осы  ба ғыт та  жүр гі зі ле тін  жұ мыс тар дың 

ма ңыз ды лы ғын  тү сі не тін дік те рін  жә не  жа-

ғым ды көз қа рас та екен дік те рін көр се те ді.  

8.2. ҚА ЗАҚ СТАНДЫҚ

ОТАН СҮЙ ГІШ ТІК ЖӘНЕ ҚА ЗІР ГІ 

ЖАС ТАР ДЫҢ АЗА МАТ ТЫҚ 

БО РЫШ ТЫ ТҮСІНУІ

Қа зақ стан  жас та ры ның  отан сүй гіш тік 

мә се ле сін  зерт теу  нә ти же ле рі  бо йын ша  рес-

пон де нт тер дің  көп ші лі гі нің  өз де рін  Қа зақ-

стан ның пат риот та ры мыз деп са найт ын да ры 

бай қал ды. 

ҚР БжҒМ мә лі мет те рі не сүйене тін бол сақ, 

сұ рал ған дар дың  36,5%-ы  өз де рін  өз  ел де рі-

нің пат риот та ры, 34,2% жас тар дың жар ты сы-

на жуығы өз де рін Қа зақ стан ның пат риот та ры 

деп  са найтынын  біл дір ді.  16,1%-ының  айт-

уын ша, отан сүй гіш бо лу ға бейім дел ген жас-

тар  аз,  11,8%-ы  Қа зақ стан ның  жас та рын 

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­нә­ти­же­ле­рі­­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­сау­ал­на­ма­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­Мем­ле­кет­жә­не­құ­қық­инс­ти­ту­ты­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

Әс ке ри-отан сүй гіш тік 

іс-ша ра лар дың 

маз мұ ны  мен  қам ты луы  ту ра лы  фо кус-топ-

тық зерт теу ге қа ты су шы лар бұл іс тер дің тө-

мен де гі дей қа жет ті лік те рін бө ліп көр се те ді: 

117

«Жай дар ман»  жә не  «Жай дар лы  Жас  ұлан» 

КТК ойын да ры өтіп тұ ра ды [6].

Ұсы ныл ған мә лі мет тер қа зір гі за ман жас-

та ры ның  ру ха ни  құн ды лық та ры  жә не  дү-

ниета ным да ры мен үйле се ді. 

Бұл зерт теу дің нә ти же сі бо йын ша Қа зақ-

стан жас та ры ның 57,8%-ы өз де рі нің Ота нын 

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы деп са най ды.

8.6-су рет те «Сіз өзі ңіз ді өз елі ңіз дің пат-

риоты мын деп са най сыз ба?» сұ ра ғы ның жа-

уап та ры бе ріл ген. 

отан сүй гіш  деп  айтуға  қи на ла тын дар  деп 

атап көр сет ті [4]. 

Әлеу мет тік  зерт теу лер дің  нә ти же сі  жас-

тар дың отан сүй гіш ту ра лы тү сі нік те рі нің өз-

гер ге нін ай қын дайды [5, 53-54 с.]. Бұл сұ рақ-

тар  бар лық  қа ты су шы лар ға  қойыл ды  жә не 

он да Отан ға де ген сүйіс пен ші лік пен адал дық 

не гіз гі  мә се ле лер дің  бі рі  ре тін де  са на ла ты-

нын рес пон де нт тер дің 52,6%-ы; мем ле кет тің 

та ри хы  мен  ата-ба ба ла ры мыз ға  де ген  құр-

мет ті 27,6%-ы; өз ұл ты ның мә де ниеті не қам-

қор лық пен қа рау ту ра лы 13,1%-ы дәйек те ді. 

Оның құ ры лы мын да та рих пен салт-дәс түр-

лер ге құр мет пен мә де ниеті не де ген қам қор-

лық қам тыл ды (8.5-су рет).

Та ри хи  мә тін нен  тыс  отан сүй гіш тік  тәр-

бие мүм кін емес. Фо кус топ зерт теу нә ти же-

ле рі қа зір гі жас тар дың өз де рі нің ата-ба ба ла-

ры ның  ер лік те рін  бі ле тін ді гін,  бі рақ  өт кен 

та ри хи оқи ға лар ға аз қы зы ғу шы лық та ны та-

тын ды ғын  көр се те ді.  Сауал на ма  сұ рақ та ры-

ның нә ти же ле рі бо йын ша ми рас кер лік өт кен 

дәс түр ді  бі лу ге  сау ал на ма ға  қа ты су шы лар-

дың 23,8%-ы қы зы ғу шы лық та ны та ды. 

Рес пон дент тер дің  көп ші лі гі,  нақ ты рақ 

айт қан да,  32,2%-ы  мұ ны  бі лу дің  мін дет ті 

емес  еке нін  айтады.  « Жа уап   бе ру ге  қи на ла-

мын» жауа бын кө бі не се қа ла рес пон де нт те рі 

бе ре ді.  Рес пон дент тер  со ғыс  қа һар ман да ры 

ту ра лы  ақ па рат тар ды,  отан сүй гіш тік  оқи ға-

лар ды «Қа зақ стан та ри хы» кур сы ның маз мұ-

ны нан, ки но фильм дер, ин тер нет, БАҚ ар қы-

лы бі ле ті нін көр се те ді. Де мек, отан сүй гіш тік 

тәр биені да мы ту да та рих пен өт кен ді ұғы ну 

ар қы лы жо ға ры да бел гі лен ген ре су рс тар дың 

әлеуе тін бел сен ді қол да ну қа жет. 

Жас тар  са на сын да  елі міз дің  аза мат тық 

бо ры шы заң ға ба ғы ну, өз хал қы мен Ота ны-

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­жә­не­әлеу­мет­тік­ин­жи­ни­ринг­

ор­та­лы­ғы­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

Бұ ған  ұлт тық  дең гейде  жү зе ге  асы ры ла-

тын іс-ша ра лар ық пал ете ді.

Осы лай ша,  ҚР  мем ле кет тік  сим вол да-

ры ның  та ны мал ды ғын  на си хат тау  бо йын-

ша  рес пуб ли ка лық  жас тар  фо ру мы,  «Үз дік 

ерік ті лер-2015»  рес пуб ли ка лық  кон кур сы, 

ха лы қа ра лық  жә не  қа зақ стан дық  жас тар 

ұйым да ры ның  өкіл де рі нің  қа ты суымен  Қа-

зақ стан да ғы ше тел дік сту де нт тік ұйым да ры-

ның сле ті өт кі зіл ді. 

«Жас тар  –  Отан ға!»  ат ты  жас тар  ла ге рі 

бел сен ді  жұ мыс  іс тей ді,  мем ле кет тік  тіл де 

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­жә­не­әлеу­мет­тік­ин­жи­ни­ринг­

ор­та­лы­ғы­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

8 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

мен жүргізілетін әск

ери-о

тансүйгіштік жұмыст

ар

118

мыз ға құр мет пен мақ та ныш, өз елі нің игі лі гі 

үшін ең бек пен қыз мет ету мен бай ла ныс ты.

Олай  бол са,  елі міз дің  жас та ры  үшін  аза-

мат тық  бо рыш  –  бі рін ші ден,  елі міз дің  заң-

да рын  сақ тау,  со ны мен  қа тар  заң ға  ба ғы ну 

(43,4%).

Са рап шы лар дың  пі кі рін ше,  фо кус  топ-

қа қа тыс қан зерт теу де за ма науи жас тар үшін 

ден сау лық пен от ба сы құн ды лық та ры нан өз-

ге, олар дың бі лі мі мен кә сі бі, аза мат тық, со-

дан ке йін  ұлт тық тиесі лі лік ма ңыз ды. Са рап-

шы лар көп те ген жас тар дың кә сі би ман сап қа 

же ту жол да рын бі лім бе ру са па сы мен, ең бек-

қор лық пен, мақ сат қа же ту үшін көп ең бек те-

ну ге  да йын   бо лу мен  бай ла ныс ты  деп  есеп-

тейді.

Бұл  жүр гі зіл ген  сау ал на ма  де рек те рі мен 

рас та ла ды.  «Кә сі би  та быс ты  ман сап тың  қо-

сын ды ла рын ата ңыз» сұ ра ғы на бе ріл ген жа-

уап тар дың  мә ні  бо йын ша  (8.8-су рет),  көш-

бас шы лық  ұстаным ның  үш ті гі не  жас тар 

бі лім мен бі лік ті лік, ең бек қор лық пен қа рым-

қа ты нас ты жат қы за ды.

Қа зақ стан дық  отан сүй гіш тік ті  қа лып тас-

ты ру бо йын ша тұ тас жұ мыс ты ба ға лау ке зін-

де  рес пон де нт тер дің  93,9%-ы  жұ мыс  жүр гі-

зі ліп жа тыр деп есеп тейді. Рес пон дент тер дің 

бұл жұ мыс ты ба ға лауы бо йын ша жа уап та ры 

ке ле сі  түр лер ге  бө лін ген:  өте  жақ сы  жүр гі-

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­жә­не­әлеу­мет­тік­ин­жи­ни­ринг­

ор­та­лы­ғы­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

Дереккөзі:­Әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­әлеу­мет­тік­зерт­теу­лер­жә­не­әлеу­мет­тік­ин­жи­ни­ринг­

ор­та­лы­ғы­ның­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

Дереккөзі:­Жастардың­әлеуметтік­сауалнама­нәтижелері­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

119

зі лу де  –  30,5%;  тұ та сы мен  жақ сы  –  36,7%; 

ор та ша  –  19,5%;  жа ман  –  19,5%;  өте  жа ман 

2,2%; мұн дай біз де жоқ – 1,7%; мен бұл ту ра-

лы біл мей мін – 4,3%.

* * *

Со ны мен, жүр гі зіл ген зерт теу лер дің нә ти-

же сі ҚР жас тар саяса тын іс ке асы ру да отан-

сүй гіш тік  тәр бие нің  ор ны  ерек ше  екен ді гін 

көр се те ді. 

Әс ке ри-отан сүй гіш тік тәр биені мем ле кет-

тік дең гейде іс ке асы ру да үне мі жа ңар ту жә не 

отан сүй гіш тік  тәр бие нің  маз мұ нын  байыту, 

оның әдіс те рін, фор ма ла ры мен құ рал да рын, 

қо ғам дық  ұйым дар дың  өза ра  бай ла ны сы, 

мем ле кет тік  ор ган дар мен  жә не  құ жат тар ға 

қы зы ғу шы лық  та ны та тын  бас қа  әлеу мет тік 

инс ти тут тар;  мем ле кет тік  са на ны  қа лып тас-

ты ру жиын ты ғы мен өз Ота ны ның пат риоты 

бо лу мә се ле сін кө те ру қам тыл ған.  Қа зақ стан 

жас та ры әс ке ри-отан сүй гіш тік тәр биеге бел-

сен ді қа ты са ды, оның ерек ше ба ғы ты Отан ға 

қыз мет ету ді тү сі не ді.

Ұйым дас ты ру шы  же тек ші лер дің  жә не 

отан сүй гіш тік

  тәр бие мен  айна лы са тын  ма-

ман дар дың  ғы лы ми-әдіс те ме лік  даяр лы ғы-

ның  жо ға ры  дә ре же де гі  да йын ды ғын  атап 

көр се ту ге бо ла ды.

Отан сүй гіш тік тәр бие бо йын ша жер гі лік-

ті  мем ле кет тік  ор ган дар дың  қыз ме ті нің  ба-

ғыт та рын тал дау бұл қыз мет тің мық ты жә не 

әл сіз жақ та рын анық тау ға мүм кін дік бе ре ді. 

Бұл қыз мет те жас тар дың отан сүй гіш тік құн-

ды лық тар дың мә нін тү сі нуі, олар дың аза мат-

тық  ұстаным да ры ның  бел сен ді  да муы  жә-

не  құ қық тық  тәр бие нің,  саяси  мә де ниет тің, 

әлеу мет тік бел сен ді лік тің қо ғам дық-ма ңыз ды 

жұ мыс тар ар қы лы дам уына на зар ауда ры ла-

ды. Жас тар дың әс ке ри қыз мет ке мо раль дық-

пси хо ло гия лық даяр лы ғы ның қа лып тас уына, 

мақ сат ты  түр де  Отан ға  қыз мет  ет уіне  кө ңіл 

бө лі не ді. 

Бе ріл ген ба ғыт та жұ мыс ты жақ сар ту жә не 

оны одан әрі жү зе ге асы ру мақ са тын да ЖОО 

әс ке ри ка фед ра ла ры мен, жер гі лік ті ат қа ру шы 

не ме се бас қа ру ор ган да ры мен бір ле сіп бе йін-

дік іс кер лік ке ба ғыт тал ған іс-ша ра лар ды, ел-

дің  қор ғаушы сы кә сі бін  на си хат тау да тиім ді 

жұ мыс тар  жүр гі зу;  ҚР  ҚМ  мен  ҚР  БжҒМ-

не  жа ңа  бі лім ді лік  жә не  әлеу мет тік-мә де ни 

тех но ло гияла рын  әс ке ри  отан сүй гіш тік  тәр-

биеле ну ші лер дің  нұс қа ла ры  мен  ке ңес те рін 

іс ке асы ру.

Ай мақ тар дың отан сүй гіш тік тәр бие ба ғы-

ты әр түр лі. Ай мақ тар бо йын ша бір не ше бір-

лес тік ке ңе сі қыз мет ете ді. Ай қын жан да нуы 

мен бел сен ді лі гін біз Пав ло дар (50,6%), Ал-

ма ты (43,5%), Ба тыс Қа зақ стан (39,5%), Қы-

зы лор да  (38,8%)  жә не  Сол түс тік  Қа зақ стан 

(37,9%)  об лыс та ры нан  кө ре міз  (8.9-су рет). 

Ұсы ныл ған  құ жат тар  мен  есеп тер ді  тал дау 

жас тар ара сын да нақ ты ак циялар мен нақ ты 

жо ба лар ды өт кі зу ге, жұ мыс тың оң сәт те рі нің 

са ны на  жат қы зу ға  мүм кін дік  бе ре ді:  Қы зы-

лор да да  «Жас тар  саяса ты мен  отан сүй гіш тік 

тәр бие  бе ру  жө нін де гі»,  Маң ғыс тау да  «Ме-

нің  Қа зақ станым»  жас тар ға  ар нал ған  отан-

сүй гіш тік  фес ти ва лі,  «Мәң гі лік  ел»,  «Қа зақ 

хан ды ғы ның та ри хы» (Астана), Қо станай об-

лы сын да жыл са йын  «Жас отан сүй гіш» әс ке-

ри-отан сүй гіш тік клу бы слет өт кі зіп тұ ра ды, 

2016 жыл да ол 10 рет өте тін бо ла ды. 

Дереккөзі:­Фокус-топтық­зерттеу­нә­ти­же­ле­рі­­

(әл-Фа­ра­би­атын­да­ғы­ҚазҰУ­­Мемлекет­және­­

құқық­институтының­мә­лі­мет­те­рі­бо­йын­ша)­

8 т

ара

у. 

Ж

аст

ар

мен жүргізілетін әск

ери-о

тансүйгіштік жұмыст

ар

120

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ ТЕР 

ТІЗІМІ:

1.  http://asker.kz/b�og/army_news/armiya-kazaxstana-

podnya�as-na-14-strochek-v-mirovom-rejtinge.htm�  же лі сі нің 

ма те ри ал да ры

2. 

«

ҚР  әс ке ри  қыз мет  жә не  әс ке ри  қыз мет ші лер дің 

мәр те бе сі» ту ра лы за ңы. 16.02.2012 ж. http://www.mod.gov.kz.

3. ҚР ҚМ 06.08.2015 ж. №01-3-06-6/2639-И (құ пия емес) 

8 бет тік ста тис ти ка лық мә лі мет те рі.

4.  Со ци оло гиялық  зерт теу  нә ти же сі  бо йын ша  тал дау-

шы лық есеп. «Жас тар ор та сын да ғы қо ғам дық-саяси жағ дай-

лар ды оқы ту». – Астана, 2015.

5. Жүр гі зіл ген әлеу мет тік зерт теу нә ти же ле рі нің қо ры-

тын ды сы  бо йын ша  тал дау шы лық  есе бі.  «Жас тар дың  за ма-

науи  ке зе ңін де гі  дү ниета ным дық  жә не  ру ха ни  құн ды лық-

та ры:  жағ дайды  ба ға лау,  мә се ле лер,  ше шу  жол да ры»  Фи-

ло со фия  жә не  сая сат та ну  инс ти ту ты ның  та қы рып тық  жос-

па ры бо йын ша ар найы тап сы ры сы ҚР Пре зи дент әкім ші лі гі 

/  Г.С.  Аб ды райымо ва,  Г.Т.  Алим бе ко ва,  А.Б.  Шаб де но ва, 

С.Е.  Сағ де нов, Г.А. Кен жа ки мо ва. – Ал ма ты, 2015. – 78 б.

6.  «Жас тар  жә не  жас тар  ұйым да ры мен  жұ мыс  жа-

саудың жүйелі лік тұр ғы ла ры» ат ты се ми нар дың әдіс те ме лік 

ма те ри ал да ры. Же ке ка те го рияда ғы жас тар ға ар нал ған тех-

но ло гиялық па кет. Мем ле кет тік жас тар саяса ты ның тиім ді-

лі гін  арт ты ру,  тал дау,  мо ни то ринг  жа сау  жә не  рейт инг тер 

жүйесі. – Та раз: ҚР БжҒМ, ҒЗО «Жас тар», 2015. – 88 б.

121

ҚО РЫ ТЫН ДЫ 

«Қа зақ стан жас та ры – 2015» Ұлт тық баян-

да ма сын да жас тар мүм кін дік те рі нің да му үр-

ді сі  мен  жай-кү йіне  қа тыс ты  мә се ле лер  ке-

ше нін  қа рас ты ру  бір қа тар  тұ жы рым да ма лар 

жа сауға мүм кін дік бе ре ді.

Жал пы ха лық са нын да ғы жас тар дың үле-

сі са лыс тыр ма лы түр де жо ға ры бо лып та бы-

ла ды.  Ста тис ти ка  ко ми те ті нің  ақ па рат та ры 

бо йын ша,  елі міз дің  әр бір  төр тін ші  тұр ғы ны 

зерт те ліп  отыр ған  жас  то бы на  –  14-28  жас-

қа (қо са са на ған да) жа та ды. Жас тар құ ры лы-

мын да ғы ең үл кен сан ға ие 24-28 жас та ғы лар-

дың то бы құ рай ды, алай да, жа қын жыл дар да 

бұл жас та ғы лар са ны ның тө мен деуі бай қа ла-

ды. Ауыл жас та ры ның үлес тік сал ма ғы қа ла 

жас та ры ның үле сі нен тө мен бо лып қа ла бер-

ген жә не оның тө мен деу үр ді сі соң ғы 2 жыл 

бо йына сақ та лып ке ле ді. 

Соң ғы бес жыл да бар лық жас топ та рын да 

туы лым  көр сет кіш те рі  өс ті.  От ба сы  жас тар 

үшін бас ты өмір лік құн ды лық тар қа та рын да 

сақ та лып қа лып отыр. 

Ай мақ тар дың эко но ми ка лық дам уын да ғы 

әр кел кі лі гі  іш кі  миг ра цияның  өс уіне  сеп ті-

гін  ти гі зе ді.  Ауыл дар  мен  кі ші  қа ла лар да ғы 

әлеу мет тік инф ра құ ры лым дам уын ың тө мен 

дең гейі мен жұ мыс сыз дық – ауыл хал қы ның 

қа ла ға қа рай ағы луы мен іш кі миг ра цияның 

не гіз гі қоз ғаушы ла ры бо ла ды. Іш кі миг ра ция 

бо йын ша  ерек ше  үл кен  оң  саль до ға  Астана 

мен Ал ма ты қа ла ла ры ие бо лып отыр.

  Соң ғы  жыл да ры,  ер лер  мен  әйел дер дің 

не ке тұ ру жа сы бір тін деп өсіп ке ле ді. Жас тар 

ара сын да ғы  ажы ра су  дең гейі  айт ар лық тай 

жо ға ры.  Жас тар дың  пі кі рін ше,  ажы ра су дың 

не гі зі  се беп те рі не:  жұ мыс сыз дық,  жұ мыс қа 

ор на ла су, ма те ри ал дық қиын шы лық тар, жас 

от ба сы ның өз тұр ғын үйіне қол жет кі зуі мүм-

кін ді гі нің тө мен ді гі, жас жұп тар дың от ба сы-

лық  өмір ге  пси хо ло гия лық  тұр ғы дан  да йын  

бол мауы мә се ле ле рі жа та ды. 

Миг ра циялық  әлеует тің  үр ді сі  те ріс  саль-

до мен  бел гі лен ген,  жас тар  Қа зақ стан  қа ла ла-

ла ры на жұ мыс қа ор на ла су мақ са ты мен кө ше ді, 

ал ше тел ге эмиг ра ция, не гі зі нен, бі лім алу мен 

өмір сү ру жағ да йын  жақ сар ту мен бай ла ныс ты.

Жас тар  әлеу мет тік  тұр ғы да  елеу лі  мән ге 

ие  ауру лар  бо йын ша  қа уіп-қа тер  то бы ның 

айт ар лық тай үле сін құ рай ды, сон дық тан осы 

ауру лар дың  ал дын-алу  ша ра ла ры на  ба ғыт-

тал ған мақ сат ты жә не ке шен ді жұ мыс ты та-

лап  ете ді.  Зиян ды  әдет тер дің  қа лып та суы 

мен  әлеу мет тік  икем сіз де нуі нің  ал дын-алу 

мақ са тын да ғы  спорт тық-көп ші лік  жә не  т.б. 

әлеу мет тік бел сен ді лік тер мен қам тыл майт ын 

жас тар дың  же ке ле ген  топ та ры мен  әлеу мет-

тік жұ мыс тар ды жүр гі зу қа жет ті лі гі аса өт кір 

мә се ле бо лып тұр.

Бі лім бе ру мен жұ мыс пен қам ты лу едәуір 

жо ға ры  дең гейде  жә не  да мы ған  ел дер де гі 

за ман дас та ры ның  көр сет кіш те рі мен  са лыс-

ты ру ға  әб ден  бо ла ды.  Алай да,  бі лім  бе ру, 

жұ мыс қа  ор на ла су  ая сын да  Қа зақ стан  об-

лыс та ры ның  әлеу мет тік-эко но ми ка лық  да-

муы  дең гейі нің  тең сіз ді гін  көр се те тін  айма-

қа ра лық айыр ма шы лық тар бай қа ла ды, оның 

нә ти же сін де са па лы бі лім алу ға қол же тім ді-

лік тең сіз ді гі, ақы рын да, адам ка пи та лы мен 

өңір лер дің  бә се ке ге  қа бі лет ті лі гі  дең гейі нің 

тө мен де уіне алып ке ле ді.

Жас тар са на сын да бо ла шақ өмір үшін бі-

лім  алу дың  ма ғыз ды лы ғы  жо ға ры  дә ре же де 

зер де лен ген жә не де бұл көп те ген әлеу мет тік 

сұ раулар мен  дә лел ден ген.  Жас тар дың  жо ға-

ры  дең гейде гі  жә не  қо сым ша  бі лім  алу  қа-

жет ті лі гі де өсіп ке ле ді. 

Жас тар дың ор та сын да қыл мыс ты лық ди-

на ми ка сы тө мен де ге ні де бай қа ла ды. Ай мақ 

қи ма сын да  бар лық  дер лік  жас  топ та рын-

да  қыл мыс  жа са ған дар  бо йын ша  ең  жо ға ры 

қыл мыс ты лық – Қо станай, Шы ғыс-Қа зақ стан 

жә не Ал ма ты об лыс та рын да бай қал ған. 2015 

жы лы 2014 жыл мен са лыс тыр ған да еліт кіш, 

пси хот роп ты зат тар мен пре кур сор лар ды те-

ріс пай да ла ну шы кә ме лет тік жас қа тол ма ған-

дар са ны 2,5 есе ге тө мен де ген. 

Өз  өмі рі не  қол  жұм сау мен  кү рес  жүр гі-

зу де  «шұ ғыл»  си пат та ғы  ке шен ді  ша ра лар-

ды қол да ну 2014 жы лы жас тар дың өзі не-өзі 

қол са лу жағ дайла ры ның са нын тө мен де ту ге 

жә не 2015 жыл дың бі рін ші жар ты жы лын да 

осы  үр діс ті  сақ тап  қа лу ға  мүм кін дік  бер ді. 

Ай мақ тар да ғы  өзі не-өзі  қол  са лу  әре кет те рі 

са нын да үл кен айыр ма шы лық тар бар. Ең жо-

Ұлттық баяндам

а

122

ғар ғы әре кет тер жа сау коэф фи циен ті Шы ғыс 

Қа зақ стан об лы сы на жә не ең тө мен гі сі – Ба-

тыс Қа зақ стан об лы сы на тиесі лі. Осы лай ша, 

қо ғам ға  қар сы  құ бы лыс тар дың  ай мақ тық 

не гіз де рі  әлеу мет тік  қа уіп-қа тер  то бын да ғы 

жас тар мен же ке-же ке жұ мыс жүр гі зу ді  жер-

гі лік ті жер лер де ат қа ру ды та лап ете ді. 

Қа зақ стан  Рес пуб ли ка сы ның  Мем ле кет-

тік  жас тар  саяса тын  іс ке  асы руы,  мә де ни-

бо суақыт тық  әре кет  инф ра құ ры лы мы ның 

жақ са руы,  мә де ни-ойын-сауық  ме ке ме ле рі 

объек ті ле рі нің мен шік тік құ ры лы мын өз гер ту 

бо йын ша ша ра лар ке ше ні жас тар дың атал мыш 

аяда ғы  іс-ша ра лар ға  ри за лы ғын  жо ға ры лат-

ты.  Спорт тық  жә не  көп ші лік тік  ойын-сауық-

тық қыз мет те гі жағ дай лар ды ба ға лау ди на ми-

ка сы  ма ңыз ды.  Мә де ниет  са ла сын да  өнер лі 

жас тар ды  қол дау ға  қа тыс ты  мем ле кет  жа сап 

отыр ған  жағ дай лар  оң  көз қа рас та  ба ға ла нып 

отыр. Со ны мен қа тар, қа ла мен ауыл дың бос 

уақы ты ның  жағ дайла ры на  қа тыс ты  айыр ма-

шы лық бар. Ұсы ны лып отыр ған бос уа қыт та-

ғы мә де ни қыз мет тер дің са па сы ның жо ға ры-

лауы ма ңыз ды бо ла ды. Ха лық тың әлеу мет тік 

тұр ғы да ғы  әл сіз  топ та ры ның  бос  уа қыт та ғы 

қа жет ті лік те рін қа на ғат тан ды ру мүм кін дік те-

рі нің на шар лау қаупі бар. 

Жас тар дың  бос  уақы тын  ұйым дас ты ру 

– олар дың де ви ант ты, те ріс тәр тіп те рі нің ал-

дын-алу үшін қа жет. Қа зақ стан үшін жас тар-

дың өзі не-өзі қол жұм сау, 

ад ди тив 

тік тәр тіп те-

рі нің  ал дын-алу  мә се ле ле рі  өзек ті.  Атал мыш 

құ бы лыс тар дың  ста тис ти ка лық  тір ке лу ле рі-

нің жүйе сін жа ңар ту, со ны мен қа тар, осы ақ-

па рат тар дың  ай мақ тар,  мем ле кет  дең ге йін де 

жүйелі,  ана ли ти ка лық  жә не  то ғыс па лы  тал-

дауы, бос уа қыт тық ша ра лар ды жақ сар ту мақ-

са тын да ғы  ке шен ді  ал дын-алу  бағ дар ла ма ла-

рын жа сау қа жет бо лып та бы ла ды. 

Жас тар жо ға ры сай лау шы лық мә де ниет ті 

көр се тіп,  қо ғам дық-саяси  қоз ға лыс тар ға  қа-

ты са ды, 2015 ж. Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы ның 

Пре зи ден ті  сай ла уын да  бел се не  қа тыс ты. 

Жал пы,  қа зақ стан дық  жас тар  те ріс  әре кет-

тер дің нақ ты түр ле рі не әуес тен бе ген. Со лай 

бо ла тұ ра, қа зақ стан дық қо ғам да на ра зы лық-

тың  ақыр ғы  ша ра ла ры на  жү гін уін   бол дыр-

мау мақ са тын да, ең ал ды мен әлеу мет тік-эко-

но ми ка лық мә се ле лер ді ше шу ге ба ғыт тал ған 

ша ра лар қа жет.

Жас тар дың  көп  бө лі гі  ел дің  ді ни  жағ да-

йына  алаң дап,  ра ди кал ды  ді ни  ағым дар ға 

де ген алаң дау шы лық та рын біл ді ре ді. Де ген-

мен,  жас тар дың  ба сым  бө лі гі  түр лі  кон фес-

сия  өкіл де рі не  қа тыс ты  шы дам ды лық  қа-

ты нас  көр се те ді.  Қа зір гі  таң да ғы  жағ дайды 

ес ке ре оты рып, өсіп ке ле жат қан жас ұр пақ та 

зайыр лы  мем ле кет  қа ғи да ла рын  үгіт теу  жә-

не  қа зақ стан дық  қо ғам ның  дәс түр лі  құн ды-

лық та ры ше гін де тәр бие леу ке рек. Тер ро риз 

мен  экс тре ми зм нің  ал дын-алу  ба ғы тын да ғы 

нә ти же лі  жұ мыс тар ды  жүр гі зе  оты рып,    қа-

зір гі  таң да ғы  қа уіп-қа тер ле рі не  орай  ға лам-

тор-ке ңіс ті гін де жұ мыс жа саудың жа ңа тех-

но ло гияла рын құ рас ты ру қа жет. Же тек ші лік 

ету ші мем ле кет тік ор ган дар жас тар дың бар-

лық  са нат та ры ның  әлеу мет тік  мә се ле ле рін: 

бі лім алу, жұ мыс қа ор на ла су, жұ мыс сыз дық, 

тұр ғын  үй  мә се ле ле рі,  бос  уа қыт  жә не  т.б. 

шешуіне на зар ауда ра ды. 

Рес пуб ли ка да ғы  пат риот тық  са на ны  тәр-

бие леу  қо ғам ның  әлеу мет тік  құ ры лым да ры 

– бі лім бе ру жүйесі, әс кер, мем ле кет тік жә не 

қо ғам дық ұйым дар мен жә не т.б. өза ра қа ты-

нас ар қы лы жү зе ге асы ры ла ды. Отан шыл дық 

си пат та жү зе ге асы ры лып отыр ған тәр бие лік 

іс-ша ра лар  отан сүй гіш тік  тү сі нік тер мен  қа-

тар,  адам гер ші лік  қы зы ғу шы лық тар  мен  ар-

ман-мұ рат тар дың қа лып тас уына сеп ті гін ти-

гі зе ді.

Қа зір гі  таң да,  Қа зақ стан да  мем ле кет-

тік  жас тар  саяса ты ның  тұ рақ ты  нор ма тив-

тік-құ қық тық жә не инс ти ту ционал дық не гі зі 

қа лан ды.  Жүйелі  не гіз де  әлеу мет тік-эко но-

ми ка лық,  құ қық тық,  ұйым дас ты ру шы лық 

жағ дай лар ды  жа сауға  ба ғыт тал ған  жә не 

жас  аза мат тар ды  да мы ту ға,  қо ғам  мүд де сі-

не орай жас тар дың шы ғар ма шы лық әлеуе тін 

жан-жақ ты да мы ту ша ра ла ры іс ке асы ры лып 

отыр. 

 2015 жы лы – «Қа зақ стан 2020: бо ла шақ-

қа  жол»  Қа зақ стан  Рес пуб ли ка сы  мем ле кет-

тік  жас тар  саяса ты ның  2020  жыл ға  де йін гі 

тұ жы рым да ма сын  жү зе ге  асы ру дың  бі рін ші 

жә не екін ші ке зе ңі аяқ та луы ның ара лық жы-

лы. Мем ле кет тік жас тар саяса ты ның (МЖС) 

123

тұ жы рым да ма сын  жү зе ге  асы ру дың  бі рін ші 

ке зе ңін де  жұ мыс тың  жүйелі лі гі  мен  тиім ді-

лі гін  қам та ма сыз  ету  үшін  бар лық  қа жет ті 

инс ти тут тар ды  құ ру  бо йын ша  үл кен  жұ мыс 

ат қа рыл ды.  Жас тар дың  ел дің  дам уына  бел-

сен ді  жә не  жа сам паз  қа тыс уын   қа рас ты ра-

тын  «Мем ле кет тік  жас тар  саяса ты  ту ра лы» 

ҚР За ңы (9.02.2015 ж. №285-V ЗРК) қа был-

дан ды.  Жас тар дың  бі лім  бе ру  жүйе сін де гі 

жас тар ұйым да ры на, кон сульта тив тік-ке ңес-

тік ор ган дар мен жас тар дың өзін-өзі бас қа ру 

ор ган да ры на  жә не  ең бек  ұжым да ры на  бел-

сен ді тар ты луы заң на ма лық тұр ғы да бе кі тіл-

ді. Жас тар дың мүд де сі мен қа жет ті лік те рі не 

қа тыс ты бюд жет тік бағ дар ла ма лар әкім ші ле-

рі нің құ зы рет те рі мен жа уап кер ші лі гі анық-

тал ды.  Жас тар  саяса ты ның  ба сым ды  ба ғыт-

та ры  бір қа тар  мем ле кет тік  жә не  са ла лық 

бағ дар ла ма лар ға  бі рік ті ріл ді.  Же ті  ор та лық 

мем ле кет тік ор ган дар дың ст ра те гиялық жос-

па ры на жас тар мен жұ мыс тың 19 ин ди ка то ры 

мен көр сет кіш те рі ен гі зіл ді. Жас тар саяса ты 

дам уын ың қа зір гі за ман ғы ке зе ңі – бұл жас-

тар  саяса ты ның  бар лық  қа ты су шы ла ры ның 

жүйелі  жә не  ке лі сіл ген  жұ мыс қа  өтуі,  жас-

тар мен  жұ мыс  жо ба ла ры,  бағ дар ла ма ла ры, 

ша ра ла ры, кә сі би лі гі нің тиім ді лі гін арт ты ру. 

Ол, бә рі нен бұ рын, жас тар саяса ты са ла сын-

да ғы  ве до мс твоара лық  жә не  сек то ра ра лық 

өза ра әре кет ету те тік те рін рет ке кел ті ру мен, 

рейт инг жүйе сін, жо ба лар дың, ұйым дар дың, 

ба ғыт тар дың,  ау мақ тар дың  тиім ді лі гін  ба-

ға лауды  ен гі зу мен  бай ла ныс ты.  2020  жыл ға 

қа рай МЖС жас тар ара сын да өзін-өзі ұйым-

дас ты ру  үр діс те рін  бас қа ру ға,  жас тар дың 

қо ғам ның  ең  пас сио нар лы,  жа сам паз,  ин но-

ва циялық  ниет тен ген  бө лі гі  ре тін де  әлеуе-

тін  то лық тай  қол да ну ға  қа бі ле ті  бар  тиім ді 

рет тел ген те тік ке айна луы тиіс. Мем ле кет тік 

жас тар  саяса тын  жү зе ге  асы ру  Қа зақ стан ға 

ха лы қа ра лық  рейт инг тер де,  атап  айт қан да, 

Жас тар дың сау лы ғы ин дек сі жә не жа һан дық 

Жас тар  дам уын ың  ин дек сі  бо йын ша  жо ға-

ры орын дар иеле ну ге мүм кін дік бе ре ді. 2015 

жы лы Қа зақ стан 2015 жыл дың адам ка пи та-

лы ның да му дең гейі бо йын ша (H�man Capita� 

Index  2015)  37  орын ды  ие лен ді.  Рес пуб ли ка 

бі лім  бе ру  көр сет кіш те рі  бо йын ша  жо ға ры 

нә ти же көр сет ті: жас тар дың сау ат ты лық дең-

гейі (33 орын), мек теп тік бі лім мен ха лық тың 

үле сі  (10),  мек теп тен  шық қан дар дың  үле сі 

(6).  Қа зақ стан ның  2  жыл  ішін де  бі лім  бе ру 

жүйесі са па сы ның көр сет кі ші бо йын ша сер-

пін ді ал ға жыл жуы атап көр се тіл ді (+ 9 по зи-

ция). Осы лай ша, жас тар дың қа зір гі за ман ғы 

жағ дайы  мен  жас тар  саяса ты  са ла сын да ғы 

жұ мыс тар  жай-күйі нің  тал дауы  по зи тив ті 

үр діс тер мен,  сон дай-ақ  күр де лі  мә се ле лер ді 

анық тау ға,  бел гі лі  қо ры тын ды лар  жа сауға, 

со ны мен қа тар мем ле кет тік жас тар саяса тын 

жү зе ге  асы ру  үде рі сі нің  қа ты су шы ла ры на 

ұсы ныс тар жа сауға мүм кін дік бер ді.

Ұлттық баяндам

а

124

ҰСЫ НЫС ТАР

Кел ті ріл ген  тал дау  жас тар дың  мем ле кет 

пен қо ғам өмі рі не бел сен ді қа тыс уын , оның 

әлеу мет тік инф ра құ ры лым ға қол же тім ді лі гі 

мен жас тар саяса тын жү зе ге асы ру да ғы мем-

ле кет тік  ор ган дар дың  жа уап кер ші лі гін  арт-

ты ру ды  қам та ма сыз  ету  бо йын ша  бір қа тар 

ша ра лар жүр гі зу қа жет ті лі гін көр се те ді. 

1. Жас тар дың суб ъект ті құ ры лы мын заң-

на ма лық түр де қайта қа рас ты ру қа жет. 2015 

жы лы  9  ақ пан да ғы  «Мем ле кет тік  жас тар 

саяса ты  ту ра лы»  Қа зақ стан  Рес пуб ли ка сы-

ның За ңы бұл құ ры лым нан Қа зақ стан Рес пуб-

ли ка сы ның аума ғын да тұ рақ ты тұ рып жат қан 

ше тел дік тер мен аза мат ты ғы жоқ тұл ға лар ды 

ға на емес, сон дай-ақ Қа зақ стан ға сәй кес жас 

бел гі ле рі бо йын ша заң ды не гіз де ке ліп жат-

қан  орал ман дар  мен  эт ни ка лық  қа зақ тар ды, 

олар дың  от ба сы  мү ше ле рін  де  шы ға ра ды. 

Құ қық  қол да ну шы лар ды  Қа зақ стан  Рес пуб-

ли ка сы мен ра ти фи ка циялан ған ха лы қа ра лық 

шарт тар ға сіл те ме жа сайт ын 2 бап тың 2 тар-

ма ғы жас тар мен заң ды жас тар бағ дар ла ма ла-

ры қа ты су шы ла ры ның құ ра мы нан жо ға ры да 

атал ған әлеу мет тік топ тар іші нен он төрт тен 

жиыр ма то ғыз жас қа де йін гі жас тар ды шы ға-

рып тас тау мә се ле сін шеш пейді. 

2. «Мем ле кет тік жас тар саяса ты ту ра лы» Қа-

зақ стан Рес пуб ли ка сы За ңы ның тү сі нік те ме лік 

ап па ра тын  «жас тар дың  әлеу мет тік  қор ға луы» 

са на ты мен  то лық ты ру.  Жас тар ды  әлеу мет тік 

қол дау дың не гіз гі ба ғыт та рын анық тайт ын құ-

қық тық нор ма лар ды қа рас ты ру. 

3.  Жас тар дың  құ қық та рын,  бос тан дық-

та рын,  мін дет те рін  нақ ты лау  мен  бі рың ғай-

лан ды ру  үшін,  со ның  ішін де  мем ле кет тік 

бағ дар ла ма лар  шең бе рін де  жас тар  әлеуе тін 

есеп ке алу үшін жас тар дың құ қық суб ъек ті сі 

ре тін де  жас  ерек ше лік  сы нып талуын   заң на-

ма лық тәр тіп те анық та ған жөн. 

4. «Мем ле кет тік жас тар саяса ты ту ра лы» 

Заң ға  өз ге ріс тер  мен  то лық ты ру лар  ен гі зу 

қа жет  деп  есеп тей міз.  Әре кет  ету ші  ре дак-

ция ең бек бо йын ша мем ле кет тік ор ган жә не 

кә сіп кер лік бо йын ша уәкі лет ті ор ган өкі лет-

тік те рі нің  екі  бі лік ті лік  бел гі ле рін  көр се те-

ді.  Со ны мен  бір ге  бұл  екі  ба ғыт  жас тар дың 

жұ мыс пен қам тылуына, ең бек на ры ғын да ғы 

жас тар дың  мәр те бе лік  по зи цияла рын  жақ-

сар ту ға  жәр дем  ету дің  қос бір лік ті  мін де тін 

қа рас ты ра ды.  Жас тар дың  ең бек  шар ты,  аза-

мат тық-құ қық тық шарт тық қа ты нас тар шең-

бе рін де  не ме се  кә сіп кер лік  қыз мет,  өзін-өзі 

жұ мыс пен қам ту ны са нын да жұ мыс пен қам-

ты луы  бі рың ғай  ке шен ді  құ зы рет ті-функ-

цио нал ды  үл гі сін де  үй лес ті рі луі  қа жет. 

Жұ мыс пен қам ты лу дың мем ле кет тік бағ дар-

ла ма ла рын  осын дай  үл гі де  құ рас ты ру  жә не 

жү зе ге асы ру қа жет. Тек жас тар ды жұ мыс пен 

қам ту дың бар лық ба ғыт та ры ның, ны сан да ры 

мен тә сіл де рі нің, жас ерек ше лік, жы ныс тық, 

ай мақ тық, бі лім бе ру, өн ді ріс тік жә не бас қа 

да  ерек ше лік те рі не  бай ла ныс ты  жас тар ды 

жұ мыс пен қам ту түр ле рі нің ке лі сіл ген үй лес-

ті ру  жо лы мен  көп те ген  мә се ле лер  ше ші луі 

мүм кін. Атал ған Заң ның «Мем ле кет тік жас-

тар саяса тын қа лып тас ты ру дың жә не жү зе ге 

асы ру дың  те тік те рі»  3  та ра уын   ең бек  жә не 

жұ мыс пен қам ту са ла сын да мем ле кет тік жас-

тар саяса тын қа лып тас ты ру жә не жү зе ге асы-

ру ерек ше лік те рін көр се те тін құ қық тық нор-

ма мен то лық ты ру ды ұсы на мыз. 

5. «Қа зақ стан Рес пуб ли ка сын да мү ге дек-

тер ді  әлеу мет тік  қор ғау  ту ра лы»  Қа зақ стан 

Рес пуб ли ка сы ның За ңы на өз ге ріс тер мен то-

лық ты ру лар  ен гі зу  қа жет.  Бұл  заң на ма лық 

ак ті нің құ қық тық ке піл дік те рі са ны ның бір-

та лайы  сіл те ме лік  нор ма  үл гі сін де  ұсы ныл-

ған.  Со ны мен  қа тар,  жас  мү ге дек тер ді  жұ-

мыс пен қам ту са ла сын да бе кі тіл ген ере же лер 

жұ мыс  бе ру ші лер ді  қы зық тыр май ды  жә не 

осы сы нып та ғы аза мат тар дың жұ мыс қа тұр-

уына  жа ғым сыз  әсер  ете ді.  Бұл  заң на ма лық 

ак ті де  кә сі би  да йын дық тың  ке лі сіл ген  бір-

лес кен  құ зы рет те рі не,  әре кет те рі не,  бі рың-

ғай  бағ дар ла ма ла ры на  не гіз дел ген,  жұ мыс 

бе ру ші лер мен мін дет ті жұ мыс пен қам ты лу-

дың қа ты суымен, жұ мыс пен қам ты лу ту ра лы 

заң на ма ға сіл те ме лік үл гі де рә сім дік-про цес-

суал ды  ере же лер ді  ұсы ну  ар қы лы  мү ге дек-

тер ді  жұ мыс қа  тұр ғы зу дың  қа ғи да ла ры  мен 

те тік те рін ұсы ну қа жет. Со ны мен қа тар, жас-

тар іші нен мү ге дек тер дің ең бе гін пай да ла ну-

да жұ мыс бе ру ші лер ді қы зық ты ру бел гі ле рін 

қайта қа ра ған жөн. 

125

6.  Жүр гі зіл ген  ста тис ти ка лық  мә лі мет-

тер дің тұ жы рым да ма сы ал ды мен, жы ныс тық 

жә не жас тық си па ты бо йын ша ба сым ды лық-

ты көр се те ді. Атал ған жағ дайды ке шен ді бағ-

дар ла ма лар ды  әзір леу  ке зін де  ес ке ру  қа жет. 

Бел гі лі бір жас топ та ры үшін әдет те гі бо лып 

та бы ла тын жас тар дың жұ мыс бас ты лы ғы ның 

тү бе гей лі уәж ді лі гін, сө ре лік мүм кін дік те рін, 

ең бек ті  ба сым ды лық та ры ның  әр түр лі лі гін 

ес ке ру  қа жет.  Осы ған  бай ла ныс ты,  жас тық 

жік теуіш ті ор нат қан жөн. Мақ сат ты бағ дар-

ла ма лар ды  әзір леу  ке зін де  ген дер лік,  бі лім 

жә не ай мақ тық ерек ше лік тер ді ес ке ру қа жет. 

Мұн дай  құ рам  ве до мс твоара лық  тұр пат та 

жа са лы нуы  мүм кін.  Сон дай-ақ,  ста тис ти ка-

лық мә лі мет тер дің тұ жы рым да ма лық шо луы 

Қа зақ стан Рес пуб ли ка сын да ғы жас тар саяса-

тын ның ерек ше лік те рін бар лық кез де ес ке ре 

бер мейт ін  ста тис ти ка лық  есеп ті лік тің  суб-

ъек ті лік  жә не  пән дік  жік теуіш те рін  құ ру да 

бел гі лі бір кем ші лік тер ді шы ғар ды. Бұл мем-

ле кет тік  ста тис ти ка лық  есеп ті лі гі нің  құ қық-

тық  рег ла ме нт телуін ің  тү зелуін   та лап  ете ді. 

Ста тис ти ка лық  есеп ті лік ті  жүр гі зу  ке зін де 

ҚР рес ми есеп ті лі гін де жоқ же ке агент тік тер-

дің көр сет кіш те рін ес ке ру қа жет. 

7. Санк цион дық әре ке ті айма ғы мен қо са, 

олар дың  құ қық тық  рег ла ме нт телуіне  қа жет-

ті  тү зе ту лер ді  ен гі зе  оты рып,  жү зе ге  асы-

рылуын ың  тиім ді лік  пә ні не  жә не  қыз мет 

жа са уын да ғы  мә се ле лер ді  шы ға ру  бо йын-

ша, Қа зақ стан Рес пуб ли ка сы ның әлеу мет тік-

эко но ми ка лық дам уын да ғы жас тар дың рө лін 

кү шейтуге ба ғыт тал ған, мем ле кет тік бағ дар-

ла ма лар дың  тұ рақ ты  не гіз де гі  ба қы ла уын  

жүр гі зу  қа жет.  Жер гі лік ті  ат қа ру шы  ор ган-

дар ға тұр ғын дар дың ар наулы топ та рын: жас 

мү ге дек тер,  оның  ішін де  әлеу мет тік  жә не 

ең бек тік оңал ту бө лі гін де ба ла ла ры бар мү ге-

дек тер ге әлеу мет тік кө мек көр се ту бо йын ша 

мақ сат ты бағ дар ла ма лар ды әзір леу қа жет. 

8. Тұр ғын дар мен әлеу мет тік-пси хо ло гия-

лық кө рі ніс тер де гі жұ мыс қа бай ла ныс ты, бі-

лім  бе ру  бағ дар ла ма ла рын да ғы  са бақ тар ға 

дін та ну шы лық  кадр лер ді  да йын даудың  ұлт-

тық  жүйе сін  ұйым дас ты рып,  қайта  қа рас-

ты ру  қа жет.  Бі лім  бе ру  ме ке ме ле рін де  ді ни 

экс тре ми зм ді  жоюға  ба ғы тт ла ған  ақ па рат-

тық-идеоло гиялық  жұ мыс тар ды  жан дан ды-

ру қа жет. Сон дай-ақ, дін са ла сын да ғы бі лік-

ті  ма ман дар ды  тар ту  жо лы мен  экс тре миз ді 

жою мен одан сақ тан ды ру ға ба ғыт тал ған ин-

тер нет-сайт тар дың құ ра мын же тіл ді ру қа жет. 

9.  Тиіс ті  та рауда  бел гі лен ген  қо ғам дық-

саяси үр діс тер де жас тар дың мә се ле сін ше шу, 

қо ғам дық ұйым дар, үкі мет тік емес ұйым дар 

жә не  саяси  пар тия лар дың  өкіл де рін  бұл  үр-

діс ке тар ту жо лы мен ке шен ді тә сіл де ме ні қа-

жет ете ді. Қойыл ған мін дет тер ге қол жет кі зу 

үшін:  жас тар  ара сын да ғы  қар сы лық ты  тү сі-

ру дің  жа ңа  ме ха ни зм де рін  әзір леу;  экс тре-

миз ді жою мен одан сақ тан ды ру ға ба ғыт тал-

ған ин тер нет-сайт тар дың құ ра мы на ба қы лау 

жүр гі зу;  қор лар ды  бө лі  ке зін де  әді лет ті лік 

пен  қол же тім ді лік ті  қам та ма сыз  ету,  жас-

тар ға  ар нал ған  әлеу мет тік  бағ дар ла ма лар ды 

қар қын ды  түр де  жү зе ге  асы ру;  ді ни  экс тре-

ми зм ді  жоюға  ба ғыт тал ған  ҚР  БҒМ-нің  бі-

лім  бе ру  ме ке ме ле рін де  ақ па рат тық-идеоло-

гиялық  жұ мыс тар ды  жан дан ды ру.  Ке шен ді 

дін та ну шы лық  зерт теу лер мен  айна лы са тын 

ұйым дар дың  грант тық  қар жы лан ды рылуын  

үл кейту; ауыл дық жә не алыс та ғы ау дан дар да 

бос уа қыт ты дұ рыс ұйым дас ты ру, сон дай-ақ 

кә сі би-ба ғыт тал ған оқы ту ор та лық та рын құ-

ру;  мем ле кет тік  ор ган дар,  БАҚ,  бі лім  бе ру 

ме ке ме ле рі нің өкіл де рін жә не бас қа да мүд-

де лі  тұл ға лар дың  (ҚР  БҒМ)  дін та ну шы лық 

мә се ле ле рі не қа тыс ты бі лік ті лік те рін кө те ру; 

тер ро ризм  мен  ді ни  фа на ти зм ге  қар сы  тұ ру 

идеоло гиясы бар ақ па рат тық-тұ жы рым да ма-

лық кі тап ша лар ды жә не бас қа да көр нек ті құ-

рал дар ды дай дын дау.

10.  Әс ке ри-пат риот тық  құ ры лым дар дың 

бі ре гей  рес пуб ли ка лық  элект рон ды  ті зі мін 

ен гі зу ді  қам та ма сыз  ету  қа жет.  Бұл  жұ мыс-

ты жа сау ба ры сын да, олар дың құ ра мын, құ-

ры лы мын, мақ са ты мен мін дет те рін, қыз мет 

жа сау  тәр тіп те рін,  тір келуін   жә не  бас қа  да 

си пат тау шы  мә лі мет те рін  анық тау  қа жет. 

Олар да төл құ жат тар, сер ти фи кат тар, жар ғы-

лар, ло го тип тер, әнұ ран дар, жас әс кер дің ан-

ты ның жә не т.б. ба рын ес ке ру ұсы ны ла ды. 

11.  Жас тар  қыл мыс ты лы ғы  са ла сы ның 

ерек ше  ма ңыз ды лы ғын  ес ке ре  оты рып,  Қа-

зақ стан  Рес пуб ли ка сын да  жас тар  қыл мыс-

Ұлттық баяндам

а

126

ты лы ғы ның жағ дайы, шарт та ры жә не се беп-

те рі  ту ра лы  тұ жы рым да ма лық  есеп ті лік ті 

да йын дау  тә жі ри бе сі  ұсы ны ла ды.  Жал пы 

қыл мыс тық  қыл мыс  жа са ған  жас  тұл ға лар-

дың  са ны  бо йын ша  үш  об лыс тар да  30-40 

пайыз дық  ба сым ды лы ғы ның  се бе бін,  тек 

ар найы  зерт теу  не гі зін де  ға на  ор на ту ға  бо-

ла ды. Ді ни экс тре ми зм мен бай ла ныс ты қыл-

мыс тар дың  өсу  ди на ми ка сы,  сон дай-ақ  бө-

лек ке шен ді зерт теу ді қа жет ете ді (ҰҚК мен 

Дін іс те рі бо йын ша ко ми тет тің өза ра әре кет-

тес ті гі не гі зін де). 

12.  Ай мақ тар да  во лон тер лік  қыз мет тің 

дам уын   ын та лан ды ру,  БАҚ  ар қы лы  во лон-

тер лік  инс ти тут ты  ке ңі нен  на си хат тау,  во-

лон тер лер  қыз ме ті не  жәр дем де су  жә не  ын-

та лан ды ру  қа жет.  Мем ле кет тің  қа ты суымен 

жас тар  әлеу мет тік  жо ба лар дың  са ның  кө-

бейту,  адам гер ші лік,  ми рас қор лық,  ұлт тық 

дәс түр ді есеп ке алу, мер зім ді лік қа ғи да ла ры 

не гі зін де гі өтеу сіз жұ мыс қа жас тар дың уәж-

ді лік жүйе сін әзір леу. 

13.  Қо ғам ға  қар сы  мі нез-құлық тың  ал-

дын-алу мақ са тын да жас тар дың пси хи ка лық, 

пси хо ло гия лық  жә не  әлеу мет тік  ден сау лы-

ғы ның ба ға сы бо йын ша, пси хо лог тар, ем ха на 

жә не мек теп тер дің әлеу мет тік қыз мет кер ле рі 

үшін үл гі лік ұсы ныс тар ды әзір леу.

14.  Жас тар дың  бос  уа қыт та рын  ұйым-

дас ты ру  жұ мыс та рын  же тіл ді ру  мақ са тын да 

ұсы ны ла тын  қыз мет тер,  үйір ме лер дің  түр-

ле рі  бар,  ақы лы  жә не  ақы сыз  ба ғыт тар да ғы 

үйір ме лер дің же тек ші ле рі бар, Қа зақ стан ның 

бос  уақы ты лық  ме ке ме ле рі  мен  ұйым да ры-

ның ор тақ элект рон ды кар та сын жа сау ұсы-

ны ла ды.  Клуб тар  мен  мә де ниет  үйле рі нің 

жұ мыс та ры ның са па сын же тіл ді ру бо йын ша 

ша ра лар ды ен гі зу ма ңыз ды. Тұр ғы лық ты же-

рі бо йын ша мә де ни-қол бос ты лық инф ра құ-

ры лым ды  да мы ту ды  ары  қа рай  жал ғас ты ру 

қа жет  (аула  клуб та ры  жә не  жас тар дың  қы-

зы ғу шы лы ғы бо йын ша клуб тар); жас тар қо-

ры  ор та лық та ры ның,  жас тар дың  әлеу мет тік 

қыз мет те рі нің жұ мыс та рын же тіл ді ру қа жет. 

Национа

льный доклад

128

ОГЛАВЛЕНИЕ 

ВВЕДЕНИЕ

 ..................................................................................................................................................................129

ГЛАВА 1. Демографическая характеристика молодёжи Республики Казахстан  .........................................

131

1.1. Численность молодежи в возрасте от 14 до 29 лет..

 ...................................................................................132

1.2. Половозрастная структура молодежи.

 .........................................................................................................

134

1.3. Рождаемость, брачность, разводимость и смертность среди молодежи 

 ..................................................136

1.4. Внешняя и внутренняя миграция.

 ................................................................................................................1

42

Глава 2. Законодательство Республики Казахстан, регулирующее правовой статус молодёжи  ...............

147

2.1.

 

Анализ Законодательства Республики Казахстан по вопросам правового положения молодёжи 

и основам молодёжной политики

 ........................................................................................................................

148

2.2. Международно-правовые нормы и зарубежное законодательство в сфере молодёжной политики..

 ....151

2.3. Реализация государственной молодежной политики в Республике Казахстан..

 ......................................156

Глава 3. Здоровье и досуг молодого поколения  ...................................................................................................

163

3.1. Социально-значимые болезни молодёжи 

 ...................................................................................................

164

3.2. Здоровый образ жизни и спортивно-оздоровительная работа среди молодежи 

 .....................................167

3.3. Досуг молодежи..................................................................................................................

 ...........................170

Глава 4. Образование и наука в жизни молодежи  ...............................................................................................

175

4.1. Образовательное пространство: охват, возможности и доступность

 ........................................................176

4.2. Качество образования и реализация профессиональных стратегий молодежи. 

 .....................................

184

4.3. Молодежь в науке: потенциал и стратегии развития.

 .................................................................................

185

4.4. Международная стипендиальная программа «Болашақ» в формировании нового поколения 

профессионалов 

 ....................................................................................................................................................

189

Глава 5. Социально-экономическое положение молодежи  ...............................................................................

191

5.1. Участие молодёжи в социально-экономическом развитии страны и в процессе принятия решений

 ...192

5.2. Молодежь и рынок труда ..

 ............................................................................................................................196

5.3. Социальная поддержка молодежи

 ................................................................................................................206

Глава 6. Преступность и иные антиобщественные явления в молодежной среде ........................................

213

6.1. Молодежная преступность: состояние и профилактика правонарушений..

 ............................................

214

6.2. Антиобщественные явления в молодежной среде..

 ....................................................................................219

6.3. Суицид среди молодежи

 ................................................................................................................................222

 

Глава 7. Молодежь в общественно-политических процессах  ...........................................................................

226

7.1. Молодежь в общественно-политической жизни страны 

 ...........................................................................227

7.2. Электоральное участие молодежи .

 ..............................................................................................................

228

7.3. Уровень протестной активности молодежи

 .................................................................................................231

7.4. Религия и молодежь.

 ......................................................................................................................................233

 

Глава 8. Военно-патриотическая работа с молодежью .......................................................................................

239

8.1. Государственное регулирование военно-патриотического воспитания молодежи..

 ...............................

240

8.2. Казахстанский патриотизм и гражданский долг в понимании современной молодежи.

 ........................

243

ЗАКЛЮЧЕНИЕ

 ............................................................................................................................................................

248

РЕКОМЕНДАЦИИ

 ......................................................................................................................................................251

129

ВВЕДЕНИЕ

Современная молодежь – активная часть 

населения Казахстана. Ее развитие заслужи-

вает особого внимания казахстанского обще-

ства и государства. Она представляет собой 

поколение, родившееся и выросшее в новом, 

независимом  Казахстане,  и  в  значительной 

степени являет собой своеобразный «первый 

итог»  тех  социально-политических  и  эконо-

мических преобразований, которые произош-

ли в стране на протяжении более двух десяти-

летий  становления  независимости.  Уровень 

развития  молодежи  (физического,  умствен-

ного),  ее  образованность,  ценностные  уста-

новки, мотивы поведения, социальная актив-

ность  составляют  фундамент  человеческого 

капитала будущего Казахстана. От интенсив-

ности  и  интеграции  молодого  поколения  во 

все сферы общественной жизни зависят как 

темпы  качественного роста молодежи, так и 

общества  в  целом.  Поэтому  вопросы  о  том, 

что  представляет  собой  молодежь  сегод-

няшнего  дня,  каков  ее  потенциал,  особенно 

актуальны  для  перспективного  роста  Казах-

стана. Как убедительно доказывает мировая 

практика, в стремительно меняющемся мире 

стратегическими преимуществами обладают 

те  страны,  которые  интенсивно  развивают, 

эффективно  аккумулируют  и  продуктивно 

реализовывают  инновационный  потенциал 

молодежи.

2015 год – год принятия нового Закона РК 

«О государственной молодежной политике», 

год начала реализации второго этапа Концеп-

ции Государственной молодежной политики 

Республики Казахстан до 2020 г. «Казахстан 

– 2020: путь в будущее». Ежегодный нацио-

нальный  доклад  является,  с  одной  стороны, 

итогом предыдущего этапа, с другой – ступе-

нью, новой точкой отсчета системы коорди-

нат для дальнейшего развития.     

Его  основной  целью  является  объектив-

ная  оценка  положения  молодежи  с  позиций 

государственных  интересов,  выявление  ос-

новных  тенденций  в  молодежной  среде  и 

определение  оптимальных  путей  решения 

перспективных задач государственной моло-

дежной политики. 

Национальный доклад «Молодежь Казах-

стана – 2015» подготовлен по заказу Мини-

стерства  образования  и  науки  Республики 

Казахстан в соответствии со статьей 6 Закона 

РК «О молодежной политике Республики Ка-

захстан» и является третьим по счету подоб-

ным докладом. 

Доклад состоит из 8 глав, в которых рас-

сматриваются  социально-демографические 

характеристики молодежи в Республике Ка-

захстан, в том числе динамика численности и 

возрастная  структура,  изучаются  тенденции 

смертности  и  рождаемости  среди  молоде-

жи.  Известно,  что  важнейшими  элементами 

человеческого  потенциала  выступают  обра-

зование и наука, поэтому  внимание авторов 

сосредоточено на анализе охвата различных 

групп молодежи образованием, определении 

уровня  и  доступа    к  качественному  образо-

ванию и степени вовлеченности молодежи в 

науку. 

Отдельная  глава  традиционно  посвяще-

на  ключевым  вопросам  состояния  здоровья 

молодежи  и  его  особенностей,    формирова-

нию  здорового  образа  жизни  в  молодежной 

среде  и  спортивно-оздоровительной  работе. 

Также  особое  внимание  уделяется  анализу 

участия  молодежи  в  социально-экономиче-

ском развитии страны и в процессе принятия 

решений, ее положению на рынке труда, мас-

штабам молодежной занятости и безработи-

цы, трудоустройству выпускников.  Впервые 

представлен  анализ  молодежного  профсо-

юзного  движения  в  Казахстане,  социальной 

поддержки и защиты молодежи в сфере труда 

и занятости с учетом его тяжести, вредности 

и опасности.

В  главе,  посвященной  участию  моло-

дежи  в  социально-политических  процес-

сах,  рассмотрены  политическая  активность, 

гражданская  позиция  молодежи,  условия, 

создаваемые  для  проявления  ею  граждан-

ской  активности,    уровень  ее  протестной 

активности, участие в общественной жизни, 

Национа

льный доклад

130

принятии  решений.  Большой  интерес  пред-

ставляют данные о реализации военно-патри-

отического воспитания молодежи, процессах 

формирования у молодежи готовности к вы-

полнению  гражданского  и  воинского  долга 

по защите  Отечества, особенностях понима-

ния молодежью казахстанского патриотизма 

и гражданственности. 

Другой стороной взаимоотношений моло-

дых людей и общества выступает девиантное 

(отклоняющееся от социальных норм) пове-

дение.  В  докладе  анализируются  основные 

тенденции, складывающиеся в преступности 

молодежи, охват молодого поколения асоци-

альными проявлениями. 

Необходимо  отметить,  что  имеющаяся 

информация не всегда позволяла решить за-

дачу сопоставительного и, в частности, меж-

регионального анализа в полной мере. Имеет 

место  также  несовпадение возрастных груп-

пировок  в  статистике  различных    секторов, 

что  затруднило  проведение  сопоставления 

по  отдельным  показателям.  По  этим  причи-

нам разделы доклада имеют разную степень 

детализации. В целом же, проведенный ком-

плексный анализ позволил выявить позитив-

ные и негативные аспекты развития молоде-

жи, ее потенциальные возможности и вклад 

в  развитие  страны,  выработать  некоторые 

практические  рекомендации  по  повышению 

эффективности  государственной  молодеж-

ной  политики,  принятию  необходимых  мер 

по  своевременному  решению  возникших 

проблемных вопросов и определению прио-

ритетных направлений работы с молодежью.

В  ходе  подготовки  доклада  были  ис-

пользованы научные сведения, данные офи-

циальной  государственной  статистики,  ин-

формационно-аналитических 

материалов 

министерств и ведомств, молодежных общес-

твенных    объединений  Республики  Казах-

стан, крупных предприятий и национальных 

компаний, контент-анализа средств массовой 

информации  и  сведения  из  интернет-ресур-

сов в открытом доступе. 

Национальный  доклад  снабжен  материа-

лами в инфографическом виде, иллюстриру-

ющими  количественные  и  качественные  ха-

рактеристики молодежной среды; в рисунках 

и  таблицах  приводятся  достоверные  стати-

стические и иные данные.  

Также в докладе обобщаются данные со-

циологических  исследований,  проведенных 

по заказу МОН РК и в рамках тематического 

плана Администрации Президента:

-  массового  социологического  опроса, 

проведенного Институтом государства и пра-

ва КазНУ им. аль-Фараби в рамках подготов-

ки Национального доклада 2015 года. В 2015 

году было опрошено 2085 молодых респон-

дентов  в  14  областях  Казахстана  и  городах 

республиканского  значения  –  Астане  и  Ал-

маты.  Для  усиления  содержательной  интер-

претации процесса осуществления молодёж-

ной политики на местах были проведены 20 

фокус-групповых  исследований  с  участием 

114 экспертов из числа ответственных лиц за 

реализацию  молодёжной  политики  местных 

акиматов,  общественных  объединений,  цен-

тров, молодежных организаций, волонтеров;

-  массовых  социологических  опросов 

Научно-исследовательского  центра  «Моло-

дежь»,  которые  были  выполнены  по  заказу 

МОН РК в 2013-2015 гг. и в каждом из кото-

рых приняли участие по 2000 респондентов;

- социологического опроса 1000 молодых 

респондентов, проведенного Центром социо-

логических исследований и социального ин-

жиниринга КазНУ им. аль-Фараби по заказу 

Института  философии  и  политологии  МОН 

РК  в  рамках  тематического  плана  Админи-

страции Президента РК в 2015 году. 

Национальный  доклад  «Молодежь  Ка-

захстана  –  2015»  может  быть  использован 

в  работе  министерств,  ведомств,  государ-

ственных  органов  по  работе  с  молодежью 

республиканского и регионального уровней, 

учебных заведений, общественных организа-

ций,  молодежных  ресурсных  центров,  СМИ 

и других заинтересованных в вопросах моло-

дежной политики организаций и лиц.