содержание .. 1 2 ..

Национальный доклад «Молодежь Казахстана – 2014» - часть 1

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1-ТАРАУ

Қазақстан Республикасы жастарының демографиялық сипаттамасы

1.1. 14-29 жас аралығындағы жастардың саны

1.2. Жастардың жыныстық-жас ерекшелік құрылымы

1.3. Жастар арасындағы бала туу, отбасын құру және ажырасу

1.4. Жастар арасындағы өлім-жітім

1.5. Жастардың сыртқы және ішкі көші-қоны

2-ТАРАУ

Мемлекеттік жастар саясатын іске асыру

2.1. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік жастар саясатының негізгі тенденциялары

2.2. Әлемдік рейтингтердегі Қазақстан жастары

2.3. Мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асырудағы әлемдік тәжірибе

3-ТАРАУ

Жас ұрпақ денсаулығы

3.1. Жастардың әлеуметтік маңызы бар аурулары

3.2. Салауатты өмір салты және жастар арасындағы спорттық-сауықтыру жұмыстары

3.3. Жастар және денсаулық (әлеуметтік зерттеу қорытындылары бойынша)

4-ТАРАУ

Жастар өміріндегі білім және ғылым

4.1. Жастар үшін білім берудің сапасы және қолжетімділігі

4.2. Жастар және ғылым: даму векторлары

5-ТАРАУ

Жастардың әлеуметтік-экономикалық жағдайы

5.1. Жастар және еңбек нарығы

5.2. Жастар кәсіпкерлігі

5.3. Жастарға әлеуметтік қолдау көрсету

6-ТАРАУ

Жастар арасындағы қылмыс

6.1. Жастар арасындағы қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың жалпы сипаттамасы

6.2. Жастар арасындағы өзіне өзі қол жұмсау мәселелері

6.3. Жастар арасындағы діни экстремизм мәселелері

7-ТАРАУ

Жастар қоғамдық-саяси процестерде

7.1. Жастардың елдің қоғамдық-саяси өміріне қатысу жағдайы және негізгі тенденциялары

7.2. Жастардың наразылық белсенділігінің деңгейі: қазақстандық жастардың пікірі

7.3. Қазақстандық жастардың құндылық бағыттары

8-ТАРАУ

Жастар субмәдениеттері

8.1. Субмәдениет әлеуметтік-мәдени жүйе ретінде

8.2. Әртүрлі және бір-біріне ұқсамайды

8.3. Бос уақыт жастардың әлеуметтік белсенділігінің мәдени кеңістігі ретінде

ҚОРЫТЫНДЫ

ҰСЫНЫСТАР

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

КІРІСПЕ

Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына

арналған «Нұрлы жол - болашаққа бастар жол»

Жолдауында геосаяси дағдарыс, мемлекет

алдындағы жаңа қатерлер мен қауіптер

жағдайында жаңа экономикалық саясатты

жүзеге асыру, индустриалдық, энергетикалық

және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту,

шағын және орта кәсіпкерлікті, халықтың

іскерлік белсендігін қолдау бойынша маңызды

міндеттер белгіленді.

Бұл міндеттердің барлығын тек отансүйгіш,

дені сау, жасампаз, өзіне сенімді, креативті,

еңбекқор және белсенді жастармен қол

жеткізуге болады. Қазақстанның болашағы

кейінгі

толқынның дамуына, олардың

қоғамдағы мәртебесіне байланысты, ал оның

негізі бүгіннен қалыптасады.

Бұл ретте Қазақстанның қазіргі жастары

жайлы мәліметтер үлкен ғылыми және қоғамдық

қызығушылық тудырып отыр.

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым

министрлігінің

тапсырысымен

«Жастар»

ғылыми-зерттеу орталығы (бұдан әрі - «Жастар»

ҒЗО) әзірлеген

«Қазақстан жастары

2014»

ұлттық баяндамасында 2014 жылдың басында

Қазақстан халқының жалпы санынан 4 293 353

адамды немесе 25% құраған жастардың тыныс-

тіршілігі зерделенген.

Бұл

«Жастар» ҒЗО дайындаған екінші

баяндама екенін атап өткен жөн. Өткен жылы

мемлекеттік органдар, ғылыми қауымдастық,

жастар ұйымдары өкілдерінің қатысуымен

сарапшылар алаңдарында қаузалған «Қазақстан

жастары - 2013» ұлттық баяндамасы оң бағаны

иеленді.

Жастар арасындағы ахуалды және үрдістерді

болжау үшін Қазақстандағы жастардың

дамуына жүйелі талдауды жүргізу қажеттігі осы

баяндаманың өміршеңдігін қамтамасыз етіп,

оны жарыққа шығару бастамасын жалғастыруды

талап етеді.

«Қазақстан жастары - 2014» ұлттық баяндамасы

арқасында 2014 жылдағы Қазақстан жастарының

тынысы және олардың арасындағы негізгі

үрдістерді ғылыми тұрғыда қарастыру көзделіп

отыр.

Сегіз тараудан тұратын Ұлттық баяндамада

жастар арасындағы әлеуметтік-демографиялық

үрдістер жан-жақты сипатталады; денсаулық,

білім мен ғылым, әлеуметтік-экономикалық

жағдайы, қоғамдық-саяси үрдістерге қатысуы,

құндылықтар бағыттары іспетті жастар өміріндегі

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

маңызды салаларға терең талдау, тағылымды

БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) және Еуропалық

түйін жасалады.

Одақтың Қазақстандағы өкілдігінің бірлескен

Жастар арасындағы қылмыстың ахуалы мен

бағдарламасының

қолдауымен

«Жастар»

себептері, құқық бұзушылықтар мен қылмыстың

ғылыми-зерттеу орталығы жүргізген ұлттық

алдын алу шаралары да қарастырылған.

онлайн-косультация нәтижелері де енген.

Жастар

арасындағы

субмәдениеттерге

Консультацияларға фокус-топтар арқылы

564

жеке тарау арналды. Онда кейінгі толқынның

адам қатысса, 3616 жас өз пікірлерін онлайн-

бейресми бірлестіктерге тартылуының себеп-

сауалнама арқылы білдірді.

салдарлары арасындағы өзара байланыс

Зерттеу жұмысының нәтижелері мүдделі

зерделеніп,

субмәдениеттің

түрлері

тараптарға

(мемлекеттік

органдар,

сарапталған.

жастар саясаты институттары)

Қазақстан

Мемлекеттік жастар саясатын жүзеге асыру,

Республикасында мемлекеттік жастар саясатын

жастарға қатысты мемлекеттік және салалық

тиімді жүзеге асыруға бағытталған нақты

бағдарламалардың орындалуы жан-жақты

тәжірибелік ұсыныстарды әзірлеуге жол ашты.

таразыланды.

«Қазақстан жастары - 2014» ұлттық баяндамасы

Тұңғыш рет ағылшын тіліндегі әдебиеттердің

мемлекеттік органдарға, ғылыми қауымдастыққа,

түпнұсқасы негізінде жер-жаһанның түрлі

жастар саясатының барлық институттарына,

бұрышында

орналасқан,

әлеуметтік-

халықаралық ұйымдарға, бұқаралық ақпарат

экономикалық даму деңгейі әртүрлі

құралдарына, еліміздің келешегіне бей-жай

мемлекеттің жастар саясатындағы тәжірибесі

қарамайтын және жастар саясаты мәселелерімен

сараланды.

кәсіби түрде айналысатын адамдарға пайдалы.

Баяндамаға Жастардың әл-ауқат индексі (Youth

Wellbeing Index, YWI) және Жастардың жаһандық

даму индексі

(Youth Development Index, YDI)

тәрізді халықаралық индекстердің деректері

енгізілді.

Бұл индекстердің қолданылуы

жастар мәселесінің әлемдік қауымдастықтағы

маңыздылығын көрсетеді. Қазақстан YDI

индексі бойынша 170 елдің арасында 27 орынды

(шетелдік сарапшылардың есеп-қисаптарына

сәйкес), YWI индексі бойынша 31 елдің арасында

10 орынды иеленген.

Бұл Қазақстанның жастар саясаты үздік

әлемдік тәжірибелер көшіне ілескенін және

жастардың дамуы бойынша биік белестерді

бағындырғанын дәлелдейді.

«Қазақстан жастары - 2014» ұлттық баяндамасы

ғылыми дәйектерге, орталық және жергілікті

атқарушы органдардың, ірі кәсіпорындар мен

ұлттық компаниялардың ресми мәліметтеріне,

қолжетімді интернет дереккөздеріне негізделіп

жазылған.

Баяндама нақты статистикалық және басқа

мәліметтер көрсетілген инфографика және кесте

түріндегі материалдармен толықтырылған.

2014

жылы

«Жастар» ҒЗО жүргізген

әлеуметтік

сауалнамалары баяндамадағы

деректердің дәлелдеу қорына айналып отыр.

Әрбір әлеуметтік сауалнамаға еліміздің

14 облысындағы және Астана мен Алматы

қалаларындағы

14-29 жас аралығындағы

2000 респондент қатысты. Сонымен қатар

маңызды құжатқа Қазақстан Республикасы

Парламенті Мәжілісінің бастамасымен және

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1-ТАРАУ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ

ЖАСТАРЫНЫҢ

ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ

СИПАТТАМАСЫ

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

1.1. 14-29 ЖАС АРАЛЫҒЫНДАҒЫ

1.3-сурет

ЖАСТАРДЫҢ САНЫ

Қала/ауыл қимасындағы жастар саны

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика

(адам), 2014 жылдың басы

министрлігі Статистика комитетінің

(әрі

қарай

- Статистика комитеті) деректеріне

сәйкес, Қазақстан Республикасының 14-29 жас

аралығындағы жастардың саны 2014 жылдың

2 358 722

1 934 631

басында 4 293 353 адамды құрады (1.1-сурет).

Қала жастары

Ауыл жастары

1.1-сурет

Дереккөзі: Статистика комитеті

Қазақстан Республикасындағы жастар

саны (1992-2013 жж., адам), жылдың соңы

Республиканың өңірлер қимасында халықтың

қоныстануы біркелкі емес. Жастардың басым

бөлігі Оңтүстік Қазақстан

(729

251) және Алматы

4 376 178

4 293 353

облыстарында

(486

710) тұрады. Жастардың үлесі

ең аз облыстардың қатарына Солтүстік Қазақстан

4 089 539

(120 677) және Атырау (146 263) кірген (1.4а-сурет).

4 101 281

Сонымен қатар өңірлер қимасында 2014 жылдың

басында аймақтағы халықтың жалпы санынан

жастардың ең үлкен үлес салмағы Алматы

қаласында - 27,8%, Актөбе облысында - 27,1%, Астана

қаласында - 26,8%. Жастар санының ең аз көрсеткіші

Солтүстік Қазақстан

(21,0%) және Павлодар (22,6%)

1992

2002

2012

2013

1.4а-сурет

Дереккөзі: Статистика комитеті

Өңірлер қимасында

Жиырма екі жылдың ішінде жастар саны

Қазақстан Республикасындағы жастар

286 639 адамға артқан (4,75%).

саны (адам), 2014 жылдың басы

Ал

қазіргі

қазақстандық

қоғамның

729 251

құрылымында жастар 25,01% құрайды (1.2-сурет).

Оңтүстік Қазақстан облысы

486 710

Ауыл

жастарына

(45,1%)

қарағанда

Алматы облысы

419 664

қала (54,9%) жастарының үлесі басым (1.3-сурет).

Алматы қаласы

322 431

Қарағанды облысы

316 595

1.2-сурет

Шығыс Қазақстан облысы

265 921

Жамбыл облысы

Елдегі халықтың жалпы санына шаққанда

219 333

жастардың саны (адам), 2014 жылдың басы

Ақтөбе облысы

218 589

Астана қаласы

208 279

Қостанай облысы

191 797

Қызылорда облысы

4 293 353

170 439

ҚР жастары

Павлодар облысы

169 558

Ақмола облысы

17 160 774

153 916

Маңғыстау облысы

ҚР халқы

153 930

Батыс Қазақстан облысы

146 263

Атырау облысы

120 677

Солтүстік Қазақстан облысы

Дереккөзі: Статистика комитеті

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

1.4б-сурет

1.5а-сурет

Өңірлердегі халықтың жалпы

Жастардың жалпы санына шаққанда

санындағы жастардың үлес салмағы (%),

жастардың жас ерекшелік топтары

2014 жылдың басы

бойынша саны (адам және %-бен),

27,8%

Алматы қаласы

27,1%

Ақтөбе облысы

2014 жылдың басы

26,8%

Астана қаласы

26,7%

Оңтүстік Қазақстан облысы

26,2%

Маңғыстау облысы

27,2%

34,9%

37,9%

25,9%

Қызылорда облысы

25,8%

Атырау облысы

1 169 415

1 497 595

1 626 343

24,7%

Батыс Қазақстан облысы

24,5%

Алматы облысы

24,5%

Жамбыл облысы

14-18 жас

19-23 жас

24-28 жас

23,6%

Қостанай облысы

23,5%

Қарағанды облысы

Дереккөзі: Статистика комитеті

23,1%

Ақмола облысы

22,7%

Шығыс Қазақстан облысы

облыстарында байқалады (1.4б-сурет).

22,6%

Павлодар облысы

Әлемдік тәжірибеде жастарды әлеуметтік-

21,0% Солтүстік Қазақстан облысы

экономикалық қатынастарға тарту деңгейіне және

Дереккөзі: Статистика комитеті

психологиялық-физиологиялық

ерекшеліктеріне

1.5б-сурет

Қазақстан халқының жыныстық-жас ерекшелігі бойынша құрылымы, 1992, 2002 жж. соңы

1992 жылдың соңында

2002 жылдың соңында

100+

200

150

100

150

200

150

100

150

200

Халық саны, мың

Ерлер

Әйелдер

Ерлер

Әйелдер

Дереккөзі: Статистика комитеті

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

байланысты жас ерекшеліктерін анықтаудың түрлі құрамы ерлердің аздап басым түскенін көрсетеді.

тәсілдері бар. Соңғы тәсіл кең таралған болып Еліміздің жастары

156

754 ерлер мен 2 136 599

саналады. Оған сәйкес жастар жас ерекшелігі әйелдерден құралған (1.6-сурет).

бойынша шартты түрде 3 топқа бөлінеді: 14-18 жас

Жастар қатарына кіретін қыздар мен ұлдардың

– ювеналдық; 19-23 жас - постювеналдық және 24-28 саны 24-28 жас аралығындағы жас ерекшелік тобында

жас - ересек тобы.

басым екені байқалады - сәйкесінше 19,2% және 18,7%

Қазіргі таңда Қазақстан жастары құрылымында

(1.7-сурет).

санының көптігі бойынша үлкен ересектер тобы көш

2014 жылдың басындағы мәліметтерге сәйкес

бастап келеді (1.5а-сурет).

Жас

ерекшелік топтары қимасында жастар

санындағы елеулі айырмашылықтар

1980-ші

1.6-сурет

жылдардың екінші жартысындағы демографиялық

толқынның артуына және ХХ ғасырдың

90-

Қазақстан Республикасы жастарының

шы жылдарындағы әлеуметтік-экономикалық

гендерлік құрамы, жастардың жалпы

дағдарыстың кесірінен оның біртіндеп төмендеуіне

санындағы %, 2014 жылдың басы

байланысты орын алған (1.5б-сурет, 1.5в-сурет).

50,23%

49,77%

1.2. ЖАСТАРДЫҢ ЖЫНЫСТЫҚ-ЖАС

Ерлер

Әйелдер

ЕРЕКШЕЛІК ҚҰРЫЛЫМЫ

Дереккөзі: Статистика комитеті

14-29 жас аралығындағы халықтың гендерлік

1.5в-сурет

Қазақстан халқының жыныстық-жас ерекшелігі бойынша құрылымы, 2012, 2013 жж. соңы

2012 жылдың соңында

2013 жылдың соңында

100+

200

150

100

150

200

150

100

150

200

Халық саны, мың

Ерлер

Әйелдер

Ерлер

Әйелдер

Дереккөзі: Статистика комитеті

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

1.7-сурет

1.8б-сурет

Жастардың жас ерекшелік топтары

Жастардың жыныстық-жас ерекшелік

бойынша туу коэффициенті (1000 әйелге

құрылымы (адам), 2014 жылдың басы

шаққандағы туғандардың саны), 2013 жыл

804214

822129

754956

742639

597584571831

19,01

15-18 жас

19-23 жас

24-28 жас

164,28

141,03

14-18 жас

19-23 жас

24-28 жас

Дереккөзі:

Статистика комитеті

Ерлер

Әйелдер

Дереккөзі: Статистика комитеті

еліміздің қалаларында

14-29 жас аралығындағы

1 149 757 ұл бала және 1 208 965 қыз бала тұрады, бұл

1.9-сурет

қазақстандық жастардың жалпы санының сәйкесінше

Жастардың жас ерекшелік топтары және

26,8% және 28,2% құрайды.

өңірлер бойынша туу коэффициенті

Мектеп, колледж және жоғары оқу орындары

(1000 әйелге шаққанда туғандардың саны),

түлектерінің білім мен еңбек стратегияларына

2013 жыл

байланысты қалалық жерлерде жастардың көбею

үрдісі байқалып отыр.

19,85

122,74

147,32

Ақмола облысы

1.3. ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ БАЛА ТУУ,

17,81

118,99

163,10

Ақтөбе облысы

ОТБАСЫН ҚҰРУ ЖӘНЕ АЖЫРАСУ

21,94

161,88

179,05

Алматы облысы

Қазақстандағы

туудың

жалпы көрінісінде

31,41

193,27

196,80

репродуктивті жастағы өзге топтарға кіретін

Атырау облысы

әйелдерге қарағанда 15-29 жастағы жастар арасында

16,87

130,64

157,58

бала туу көрсеткіші айтарлықтай жоғары (1.8а-сурет).

Батыс Қазақстан облысы

Саны бойынша ең үлкен саналатын 24-28 жастағы

26,99

195,93

209,86

әйелдер арасында бала туу көрсеткіші жоғары

Жамбыл облысы

екендігі (1 000 әйелге шаққанда 164,28 бала туған)

19,53

115,40

136,63

байқалады (1.8б-сурет).

Қарағанды облысы

Өңірлер қимасында 24-28 жас ерекшелік тобындағы

17,29

96,14

106,53

аналардан туылған балалардың үлес салмағы

Қостанай облысы

Оңтүстік Қазақстан (230,45), Қызылорда (216,57) және

13,76

167,82

216,57

Жамбыл (209,86) облыстарында басым.

Қызылорда облысы

Осы жас ерекшелік тобындағы әйелдерден туған

30,27

205,90

209,99

Маңғыстау облысы

17,93

217,97

230,45

1.8а-сурет

Оңтүстік Қазақстан

Жалпы жас ерекшелік топтары бойынша туу

19,15

113,72

131,84

Павлодар облысы

коэффициенті (1000 әйелге шаққандағы

16,64

118,24

133,86

туғандардың саны), 2013 жыл

Солтүстік Қазақстан облысы

Туу коэффициенті

15,53

104,38

130,15

158,13157,12

Шығыс Қазақстан облысы

15,91

109,37

153,62

108,13

Астана қаласы

61,02

8,51

53,60

104,27

33,64

14,97

Алматы қаласы

0,77

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

15-18 жас

19-23 жас

Аналардың жас ерекшелік топтары

24-28 жас

Дереккөзі: Статистика комитеті

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

балалардың саны бойынша ең төменгі көрсеткіш

Алматы қ.

(104,27), Қостанай

(106,53) және Шығыс

1.11-сурет

Қазақстан (130,15) облыстарына тән (1.9-сурет).

Неке қию (адам), 2013 жыл

Жастардың барлық жас ерекшелік топтарына

жүргізілген сараптамаға сәйкес қаладағы жас

Некеге тұрғандар

аналарға қарағанда ауылдағылардың туу көрсеткіші

Ешқашан некеге тұрмағандар

жоғары (1.10-сурет).

Жесір әйелдер/тұл ерлер

Ажырасқандар

Некелік жағдайын көрсетпегендер

1.10-сурет

Күйеу жігіттер

Жастардың қала-ауыл қимасында туудың

жас ерекшелік топтары бойынша

<18

101

коэффициенті (1000 әйелге шаққанда

18-19

3612

3592

туғандардың саны), 2013 жыл

185,09

20-24

57563

56705

117

704

176,04

151,02

25-28

52986

49847

142

2953

116,55

Қалыңдықтар

17,93 20,00

<18

1392

1 390

15-18 жас

19-23 жас

24-28 жас

18-19

19707

19 545

Қала халқы

20-24

79862

78 087

200

1 471

104

Ауыл халқы

25-28

33151

29 617

195

3 308

Дереккөзі: Статистика комитеті

2013 жылдың мәліметтеріне сүйенсек, ауылдық

елді мекендердегі туу көрсеткіші бойынша өңірлер

1.12а-сурет

қимасында Оңтүстік Қазақстан облысы

(24-28 жас

Жас ерекшелік топтары бойынша

аралығындағы жас ерекшелік тобында 1 000 әйелге

ажырасқан ерлі-зайыптылар (адам),

шаққанда бала туу саны - 241,44, 19-23 жас аралығында

2013 жыл

- 237,43) көш бастап келеді.

Ерлер

8661

НЕКЕГЕ ТҰРУ

Некеге тұрғандардың ең жоғары пайызы 20-24 және

3427

25-28 жас аралығындағы жас ерекшелігі топтарына

тиесілі (1.11-сурет).

2013 жылы елімізде отбасылық өмірге қадам басқан

жастар арасында 20-24 жас ерекшелігі тобындағы

18-19

20-24

25-28

бозбалалар мен бойжеткендердің белсенділігі (79862

<18 жас

жас

әйелдер және 57563 ерлер) жоғары болып табылады.

Әйелдер

10839

АЖЫРАСУ

2013

жылы елімізде некесін заңды түрде

7455

бұзғандардың ең жоғары пайыздық көрсеткіші 25-

28 жас аралығындағы ерлермен қатар әйелдердің

еншісінде (1.12а-сурет).

370

Өңірлер қимасында ажырасқандардың саны

бойынша Алматы қаласы, Алматы және Қарағанды

18-19

20-24

25-28

облыстары тізімнің басында тұр (1.12б-сурет).

<18 жас

жас

Дереккөзі: Статистика комитеті

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

1.12б-сурет

Өңірлер қимасында жынысы бойынша ажырасқандар (адам), 2013 жыл

Ерлер

Әйелдер

Ақмола облысы

581

889

Ақтөбе облысы

636

914

Алматы облысы

1235

1949

Атырау облысы

520

714

Батыс Қазақстан облысы

470

729

Жамбыл облысы

586

976

Қарағанды облысы

1254

1946

Қостанай облысы

827

1209

Қызылорда облысы

382

635

Маңғыстау облысы

458

635

Оңтүстік Қазақстан облысы

1006

1693

Павлодар облысы

710

1110

Солтүстік Қазақстан облысы

439

669

Шығыс Қазақстан облысы

1081

1664

Астана қаласы

653

1062

Алматы қаласы

1285

1883

Дереккөзі: Статистика комитеті

1.4. ЖАСТАР АРАСЫНДАҒЫ ӨЛІМ-ЖІТІМ

1.13а-сурет

Жастар өлім-жітімінің жас ерекшелігі коэффициенті

Жынысы бойынша жастар өлім-жітімінің

- промилле түрінде (‰) көрсетіледі, яғни 1000 адамға

жас ерекшелігі коэффициенті (промилле)

шаққандағы бір жылдың ішінде қайтыс болғандардың

(14-28 жас аралығындағы) жалпы санының ара-

Барлығы:

қатынасы.

Ерлер

2013 жылы қазақстандық жастар арасындағы өлім-

1,70

0,65

Әйелдер

жітімнің ең жоғары жас ерекшелігі коэффициенті

ерлерде

1,70

‰ промиллеге жеткен. Өлім-жітім

коэффициентінің ең жоғары көрсеткіші жастардың

0,79

14-18

0,44

ересек тобында

(24-28 жас) байқалады

2,47

‰

(1.13а-сурет).

1,63

19-23

0,64

Жынысы және тұрғылықты мекені бойынша

2,47

24-28

0,83

ауылдағы ерлер арасындағы өлім-жітім жоғары

Дереккөзі: Статистика комитеті

(1.13б-сурет).

Өңірлер қимасында өлім-жітімнің жас ерекшелігі

коэффициентінің ең жоғары көрсеткіштері Ақмола

1.5. ЖАСТАРДЫҢ СЫРТҚЫ

(1,75‰), Солтүстік Қазақстан

(1,73‰) және Шығыс

Қазақстан (1,56 ‰) облыстарына тиесілі (13в-сурет).

ЖӘНЕ ІШКІ КӨШІ-ҚОНЫ

2013 жылы жастар арасындағы өлім-жітімнің

негізгі себептері: жазатайым оқиғалар, улану және

Еліміздегі

жастардың сыртқы көші-қонына

жарақаттану, қан айналымы жүйесінің аурулары,

жүргізілген талдау жұмылғыштық қасиетінің жоғарғы

ісіктердің пайда болуы (1.13г-сурет).

шегі көбінесе бөйжеткендер арасында, 24-28 жасқа

тән екенін алға тартып отыр (1.14-сурет).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

1.13б-сурет

1.13г-сурет

Жастардың өлім-жітім көрсеткіштері

Жас ерекшелік топтары қимасында

(өлім себептерінің негізгі топтары

өлім-жітімінің коэффициенті (промилле),

бойынша, адам), 2013 жыл

2013 жыл

Қан айналымы жүйесінің

ауруларынан

Ерлер

Әйелдер

қала

ауыл

14-18 жас

0,61

0,95

3402

331

271

0,41

0,46

1,47

1,82

19-23 жас

0,54

0,78

Жазатайым

Ісіктердің пайда

2,37

оқиғалардан,

2,61

болуынан

24-28 жас

0,82

0,84

уланудан жəне

жарақаттанудан

Дереккөзі: Статистика комитеті

1.14-сурет

1.13в-сурет

Жастар арасындағы иммигранттар

Жас ерекшелік топтары және өңірлер

мен эмигранттар, 2013 жыл, %

қимасында өлім-жітімінің коэффициенті

Ерлер

Әйелдер

(промилле), 2013 жыл

Иммигранттар

38,4

44,1

17,5

0,78

1,81

2,51

1,75

14-18 жас

Ақмола облысы

19-23 жас

15,4

41,1

45,0

0,45

1,10

1,63

1,13

24-28 жас

Ақтөбе облысы

Барлығы

0,58

1,34

1,78

1,30

14-18 жас

19-23 жас

24-28 жас

Алматы облысы

0,56

1,28

1,33

1,09

42,0

36,5

Атырау облысы

22,0

0,75

0,96

2,03

1,30

Эмигранттар

19,3

35,5

45,1

Батыс Қазақстан облысы

0,74

1,09

1,85

1,23

Жамбыл облысы

Дереккөзі: Статистика комитеті

0,60

1,32

2,04

1,39

Қарағанды облысы

0,80

1,40

1,96

1,46

2013 жылы жастар арасында сыртқы көші-қонның

Қостанай облысы

оң сальдосы Манғыстау (1286 адам) және Алматы (1119

0,52

1,22

1,55

1,09

адам) облыстарында тіркелген. Шығыс Қазақстан

Қызылорда облысы

(-574) және Солтүстік Қазақстан (-555) облыстарында

0,85

1,16

1,32

1,13

Маңғыстау облысы

байқалған теріс сальдоға еліміздің шекаралас

0,61

1,10

1,34

1,01

аудандарындағы тұрғындардың Ресейге қоныс

Оңтүстік Қазақстан облысы

аударуы ықпалын тигізді (1.15-сурет).

0,42

1,22

2,11

1,36

2014 жылдың басында Қазақстан мен ТМД елдері

Павлодар облысы

арасындағы көші-қон барысында елімізге ағылған

0,57

1,59

2,81

1,73

жастардың көбі Маңғыстау

(1223) және Оңтүстік

Солтүстік Қазақстан облысы

0,83

1,35

2,26

1,56

Қазақстан (780) облыстарына қоныс аударған. Сыртқы

Шығыс Қазақстан облысы

көші-қонның теріс сальдосы Шығыс Қазақстан

0,60

0,62

0,83

0,72

(-665) және Солтүстік Қазақстан (-520) облыстарында

Астана қаласы

анықталып отыр (1.16-сурет).

0,31

0,47

0,75

0,56

Қазақстанның басқа елдермен көші-қон белсенділігі

Алматы қаласы

төмен.

16 өңірдің

9-да сыртқы көші-қонның оң

Дереккөзі: Статистика комитеті

сальдосы байқалады (1.17-сурет).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

1.15-сурет

1.17-сурет

Сыртқы көші-қон сальдосы (барлығы),

Сыртқы көші-қон сальдосы (басқа елдер),

2013 жыл

оң сальдо

теріс сальдо

Ақмола облысы

-333

Ақтөбе облысы

-6

Ақтөбе облысы

475

Алматы облысы

735

Алматы облысы

1119

Атырау облысы

106

Атырау облысы

106

Батыс Қазақстан облысы

-99

Жамбыл облысы

-12

Жамбыл облысы

230

Қарағанды облысы

-14

Қарағанды облысы

-259

Қостанай облысы

-47

Қостанай облысы

-396

Қызылорда облысы

Маңғыстау облысы

1286

Оңтүстік Қазақстан облысы

784

Павлодар облысы

-35

Павлодар облысы

-448

Солтүстік Қазақстан облысы

-35

Солтүстік Қазақстан облысы

-555

Шығыс Қазақстан облысы

-574

Астана қаласы

125

Астана қаласы

587

Алматы қаласы

211

Дереккөзі: Статистика комитеті

1.18-сурет

1.16-сурет

Жастардың көші-қон ниеті, %

Сыртқы көші-қон сальдосы (ТМД елдері),

5,42,3

2013 жыл

оң сальдо

18,7

теріс сальдо

34,3

Ақмола облысы

587

Ақтөбе облысы

481

Алматы облысы

735

Атырау облысы

103

21,4

Батыс Қазақстан облысы

-107

17,9

Жамбыл облысы

242

Қарағанды облысы

-245

Қостанай облысы

-349

Жоқ, ешқайда қоныс аудармаймын

Қызылорда облысы

Әзірге жоспарда жоқ, бірақ белгілі бір

Маңғыстау облысы

1223

себептер туындаса, қоныс аударамын

Оңтүстік Қазақстан облысы

780

Бұл жайлы ойланған жоқпын

Павлодар облысы

-413

Қоныс аударғым келеді, бірақ әзірге

Солтүстік Қазақстан облысы

-520

мүмкіндік жоқ

Шығыс Қазақстан облысы

-665

Иә, алдағы екі жылдың ішінде

Астана қаласы

462

қоныс аударамын

Алматы қаласы

126

Жауап беруге қиналамын

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

Дереккөзі: Статистика комитеті

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша),

респонденттер бірнеше жауапты таңдады

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

1.19-сурет

1.20а-сурет

Жастардың көші-қон ниеті

(өңірлік қимада), %

(этносы бойынша), %

59%

Жамбыл облысы

17,7

39%

2,6

5,6

Павлодар облысы

38%

Қызылорда облысы

23,3

22,0

17,2

28%

Қазақ

Ақмола облысы

27%

56,9

Шығыс Қазақстан облысы

27%

Қарағанды облысы

34,9

26%

Оңтүстік Қазақстан облысы

26%

Қостанай облысы

22,8

20%

Алматы облысы

4,0

18%

Батыс Қазақстан облысы

26,8

20,1

18%

Орыс

Астана қаласы

25,4

17%

47,8

Алматы қаласы

16%

Солтүстік Қазақстан облысы

27,7

Атырау облысы

Ақтөбе облысы

23,4

Маңғыстау облысы

3,2

4,3

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

27,7

13,8

14,9

Басқа этнос

Жастардың көші-қон ниеті

54,2

Әлеуметтік зерттеудің нәтижелері бойынша

қазақстандық жастардың дені (55,7 %) қоныс аударуды

40,4

жоспарламайды (1.18-сурет).

Әлеуметтік зерттеудің қорытындысына сәйкес

тұрғылықты жерінен қоныс аудару ниеті көбіне қала

Қоныс аударғым келеді,

жастарына тән (26,7%).

бірақ әзірге мүмкіндік жоқ

Өңірлер қимасында көші-қон қозғалысының әлеуеті

Жамбыл (59%), Павлодар (39%) және Қызылорда (38%)

Иә, алдағы екі жылдың ішінде

облыстарының жастары арасында жиі байқалады

қоныс аударамын

(1.19-сурет).

Әзірге жоспарда жоқ, бірақ белгілі бір

Тұрғылықты мекенін ауыстыру жайлы ұлты қазақ

себептер туындаса, қоныс аударамын

жас буын сирек ойлайды. Сауалнама кезінде тек

Жоқ, ешқайда қоныс аудармаймын

белгілі бір себептер туындаған жағдайда өздерінің

Бұл жайлы ойланған жоқпын

қоныс аударуға дайындығын орыс ұлтының өкілдері

жиі білдірген. Этносы бойынша қоныс аударуға

Жауап беруге қиналамын

дайын және ниетті жастарды салыстырсақ, олардың

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

саны басқа этникалық топтардың арасында басым

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

(1.20а-сурет).

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

«Қазақстан жастары - 2014»

“Жастар”

ұлттық баяндамасы

ғылыми-зерттеу орталығы

1.20б-сурет

Жастардың көші-қон ниеті (жас ерекшелігі бойынша), %

14-17

18-20

21-23

24-26

27-29

жас

Қоныс аударуды жоспарламайды

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

Қоныс аударуға ниетті

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

1.20в-сурет

1.20г-сурет

Жастардың жоспардағы қоныс

Жастардың ішкі көші-қон бойынша ниеті, %

аударуының себептері, %

34,5

40,9

Жеке себептер

24,3

Болашақ жоқ

4,6

21,3

Экологиялық жағдай нашар

20,0

20,9

Жұмыс таба алмай жүрмін/басқа қалада

жұмысқа орналастым

18,1

33,6

Білім алғым келеді

10,6

Менің этникалық тобымның

Астана қаласына

болашағын көрмеймін

Алматы қаласына

8,3

ҚР басқа қаласына

Мектептер/ауруханалар/жолдар/

ҚР басқа ауылына

балабақшалар және т.б. тапшы

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

7,7

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

Аудан/облыс орталығы шалғай

орналасқан

4,2

Қоныс аударуға ниетті

жастардың жас

Қылмыс деңгейі жоғары

ерекшеліктеріне жүргізілген талдау жұмыстары нақты

заңдылықтың қалыптасқанын анықтады: жастардың

3,6

жасы ұлғайған сайын олардың тұрғылықты жерлерін

Тарихи Отаныма оралғым келеді

ауыстыруға ниеттері де бәсеңдейді (1.20б-сурет).

13,2

Сауалнама кезінде қоныс аударуды қалайтын жастар

Жауап беруге қиналамын

арасында нақты аумақты көрсеткен респондеттердің

Жастардың әлеуметтік сауалнама нәтижелері

% ішкі көші-қонды таңдаған. Олардың дені

(«Жастар» ҒЗО деректері бойынша)

қалаларға, әсіресе Астана мен Алматыға қоныс

аударуға ниетті (1.20в-сурет).

Зерттеу нәтижелерін сараптасақ, көбіне-көп жеке

***

себептер жастарды қоныс аударуға итермелейді

(1.20г-сурет).

Статистикалық мәліметтер бойынша еліміздің

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

“Жастар”

«Қазақстан жастары - 2013»

ғылыми-зерттеу орталығы

ұлттық баяндамасы

әрбір төртінші тұрғыны халықтың

14 пен

29 жас

аралығындағы өкілі болып табылады.

Қазақстан жастары құрылымында

24-28 жас

аралығындағы топтың үлесі басым. Дәл осы жас

ерекшелік тобындағы нәзік жандар арасында туу

көрсеткіші жоғары екендігі байқалып отыр.

Қала жастарымен салыстырғанда ауылдағы жас

буынның үлес салмағы біршама төмен.

Заңды түрде некесін қиғандардың ең жоғары

пайызы 20-28 жас аралығындағы жастарға тиесілі. Ал

ажырасқан жастардың ең үлкен көрсеткіші жастардың

ересек тобына тән.

2013 жылы барлық жас ерекшелік топтарындағы

жастардың өлім-жітіміне негізінен жазатайым

оқиғалар, улану және жарақаттану себеп болған.

Жынысы бойынша жастардың көші

- қонына

байланысты жұмылғыштығына жүргізілген талдау

өзге жас ерекшелік топтармен салыстырғанда қыз

балалардың ересек жас ерекшелік тобында көрсеткіш

жоғары екені байқалады.

Еліміздегі жалпы халықтың

25% құрайтын

жастардың саны және оның алдағы 10 жылда азаю

үдерісі мемлекет тарапынан халықтың осы санатына

бағытталған әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеу

бойынша пәрменді шараларды қабылдауды қажет

етеді.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

2-ТАРАУ

МЕМЛЕКЕТТІК ЖАСТАР

САЯСАТЫН ІСКЕ АСЫРУ

содержание .. 1 2 ..

///////////////////////////////////////