Index Manuals Ulaștirma, denizcilik ve haberlesmeșurasi (2013)

Content .. 1 2 ..

Ulaștirma, denizcilik ve haberlesmeșurasi (2013) - 1

T.C.

ULAġTIRMA, DENĠZCĠLĠK ve HABERLEġME BAKANLIĞI

11. ULAġTIRMA, DENĠZCĠLĠK ve HABERLEġME

ġURASI

DEMĠRYOLU

ÇALIġMA GRUBU RAPORU

ANKARA –2013

SUNUġ

Dünya ile entegre, AB ile uyumlu, hızlı, ekonomik, güvenli ve akıllı ulaĢım

çözümlerine ülkemizi taĢıyacak yeni politika ve stratejilerin belirleneceği 11. UlaĢtırma,

Denizcilik ve HaberleĢme ġurası çalıĢmaları 2013 yılı ġubat ayında baĢlatılmıĢtır.

“Demiryolu Sektörü ÇalıĢma Grubu” sorumluluğu, Bakanlığımız bünyesinde

oluĢturulan 11. UlaĢtırma ġurası Yürütme Kurulu tarafından TCDD‟ye verilmiĢ ve ġura

Yürütme Kurulunun söz konusu kararına müteakip, Demiryolu Sektörü ÇalıĢma Grubu‟nun

BaĢkanı, BaĢkan Yardımcısı, Sekreteri, Raportörü ve üyeleri tespit edilmiĢ, gerekli

iĢbölümü yapılmıĢtır. ÇalıĢma grubunda görev alan isimler, kamu kurum ve kuruluĢları,

üniversiteler, meslek odaları, sivil toplum kuruluĢları ve demiryolu özel sektörü

kapsayacak Ģekilde konusunda uzman kiĢilerden seçilmiĢtir.

Ülkemizin 2023 ve 2035 UlaĢtırma vizyonunu Ģekillendirerek, küresel bir aktör

olma yolunda ülkemize yeni vizyonlar kazandıracak 11. UlaĢtırma, Denizcilik ve

HaberleĢme ġurası Demiryolu Sektörü ÇalıĢma Grubu raporlarında; mevcut durum

irdelenerek demiryollarının ihtiyaçları ve Avrupa Birliği (AB) hedefleri doğrultusunda,

ulaĢtırma türlerinin yatırımdan iĢletimine dengelenmesi, demiryollarının etkinleĢtirilmesi,

yolcu ulaĢımı için yüksek hızlı demiryolu ağı ve koridorları oluĢturulması ve geliĢtirilmesi,

mevcut demiryolu ağı ve olanaklarının öncelikle yük taĢımacılığı doğrultusunda

değerlendirilmesi, blok tren benzeri uygulamalarla yük taĢıma sürelerinin kısaltılması ve

kullanıcıya tatmin edici hizmet seviyesinin sunulması, ihtiyaçları gideren yeni

gereksinimlere cevap veren teknolojik ve hızlı yeni ana ve tali hatlar, yüksek hızlı tren

hatları ve iyileĢtirilmiĢ mevcut hatlar ile geliĢmiĢ bir demiryolu ağı oluĢturulması,

uluslararası taĢıma olanakları da gözetilerek demiryolu altyapı ve iĢletmesinin

ayrıĢtırılması, bu amaçla yeniden yapılanmanın ve iĢletimde özel giriĢim ve müteĢebbis

katılımlarının sağlanması, demiryollarında etkin bir yönetim ve yetkin bir kadrolaĢma ile

daha tercih edilir, sürdürülebilir bir geliĢmenin gerçekleĢtirilmesi, kamuya sunulan

hizmetler açısından ortak görevleri üstlenen diğer ulaĢım türleriyle rekabetten ziyade

paylaĢım ve görevlerin daha üst hizmet seviyelerinde yerine getirilmesi açısından

demiryolu yük ve yolcu taĢımacılığında taĢıma oranının sırası ile %15 ve %10

seviyelerine çıkarılarak diğer taĢıma türlerinin de daha verimli ve etkin kılınması için

gerekli önlem ve çalıĢmalar ana baĢlıklar halinde ele alınmıĢtır.

Demiryolu altyapı, mevzuat ve iĢletmeciliğinin potansiyel, talep ve koĢullarına

uyumlu, hizmet odaklı, etkin, sürdürülebilir, sınırlı kaynakların kullanımında yük olma

yerine daha ticari ve kendini çevirebilir bir üretim-hizmet anlayıĢı amaçlanmaktadır.

11. UlaĢtırma, Denizcilik ve HaberleĢme ġurası Demiryolu Sektörü ÇalıĢma Grubu

Raporu; demiryolu sektörüne iliĢkin yürütülen Altyapı, Regülasyon, Üstyapı-Operasyon ve

AR-GE konulu dört alt-çalıĢtay grubu raporlarını bir arada özetlemektedir.

Raporda yer alan hususlara iliĢkin detaylar; alt-çalıĢtay grubu raporlarında (Ekler

Bölümü) etraflıca yer almakta ve açıklanmaktadır.

ġura raporları dikkate alınarak belirlenecek hedeflerin hayırlı olmasını diliyor, emek

veren paydaĢlarımıza teĢekkür ediyorum.

Saygılarımla,

Demiryolu Sektörü ÇalıĢma Grubu Üyeleri Adına

Süleyman KARAMAN

TCDD ĠĢletmesi Genel Müdürü

KATKILAR

Demiryolu ÇalıĢma Grubu Raporu‟nun oluĢturulmasında değerli görüĢ ve önerileri

ile katkıda bulunan kamu kurum ve kuruluĢlarının, üniversitelerin, meslek odaları ve sivil

toplum turuluĢlarının ve demiryolu özel sektör kuruluĢlarının değerli temsilcileri olarak

görev alan ekli listede belirtilen üyelerimiz ile listede yer alamayan üyelerimize

katkılarından dolayı teĢekkürlerimizi sunarız.

ĠÇĠNDEKĠLER

10. ULAġTIRMA ġURASI ĠLE ĠLGĠLĠ GELĠġMELERĠN DEĞERLENDĠRĠLMESĠ ........ 1

MEVCUT DURUM VE SEKTÖRDEKĠ GELĠġMELER ...............................................16

2.1.

Demiryolu UlaĢımı 1923‟den Günümüze Tarihsel GeliĢim ....................................16

2.2.

Demiryolu BileĢenleri ............................................................................................19

2.2.1.

Demiryolu Ağı ve Hat Uzunlukları .....................................................................19

2.2.2.

Köprü, Menfez ve Tüneller ...............................................................................20

2.2.3.

Yatay Kurplar ve Boyuna Eğimler .....................................................................20

2.2.4.

Gar, Ġstasyon ve Duraklar .................................................................................21

2.2.5.

Telekomünikasyon, Sinyalizasyon ve Elektrifikasyon........................................21

2.2.6.

Çeken - Çekilen Araçlar ....................................................................................23

2.2.7.

Ġltisak Hatları ....................................................................................................32

2.2.8.

Yük Terminalleri ..............................................................................................32

2.2.9.

Lojistik Merkezler ..............................................................................................34

2.2.10.

Yapım, Bakım ve Onarım Üniteleri ...................................................................36

2.2.11.

Personel ...........................................................................................................37

2.3.

Demiryolu Trafiği ve TaĢımacılık ..........................................................................38

2.3.1.

Araç Trafiği .......................................................................................................38

2.3.2.

Yolcu Trafiği .....................................................................................................40

2.3.3.

Banliyö Yolcu TaĢımaları ..................................................................................42

2.3.4.

Yük Trafiği ........................................................................................................44

2.4.

Demiryolu Kaynak Kullanımı ve Çevresel Etkiler ..................................................47

2.4.1.

Yatırım, Harcama ve Toplam Giderleri .............................................................47

2.4.2.

Demiryolu Maliyetleri ........................................................................................50

2.4.3.

Enerji Kullanımı ................................................................................................51

2.4.4.

Güvenlik ve Çevre ............................................................................................54

2.4.4.1.

Trafik Kazaları ..................................................................................................54

2.4.4.2.

Gürültü Kirliliği ..................................................................................................58

2.4.4.3.

Hava Kirliliği .....................................................................................................59

2.5.

AraĢtırma ve GeliĢtirme ........................................................................................60

SEKTÖREL SORUNLAR VE DARBOĞAZLAR.........................................................62

3.1.

Demiryolu Ağı .......................................................................................................62

3.1.1.

Mevcut Yolun Yenilenmesi, Kurp, Varyant ve Eğimlerin ĠyileĢtirilmesi ..............62

3.1.2.

Sinyalizasyon ve Yeni Saydingler .....................................................................63

3.1.3.

Elektrifikasyon ..................................................................................................65

3.1.4.

Yeni Yollar ........................................................................................................66

3.1.5.

Hemzemin Geçit ĠyileĢtirmeleri .........................................................................67

3.1.6.

Deniz, Boğaz ve Göl GeçiĢleri ile Liman Bağlantıları ........................................68

3.1.7.

HaydarpaĢa-Sirkeci Feribot GeçiĢi ...................................................................68

3.1.8.

Derince/Bandırma-Tekirdağ Feribot GeçiĢi .......................................................68

3.1.9.

Van Gölü Feribot GeçiĢi ...................................................................................68

3.1.10.

Liman Bağlantılı Uluslararası Feribot TaĢımaları ..............................................70

3.2.

Filo .......................................................................................................................71

3.2.1.

Lokomotifler ......................................................................................................71

3.2.2.

Yük Vagonları ...................................................................................................72

3.2.3.

Yolcu Vagonu, Dizi ve Setleri ...........................................................................73

3.2.4.

Yapım, Bakım ve Onarım Üniteleri ...................................................................73

3.3.

Destek Üniteleri ....................................................................................................74

3.3.1.

Ġltisak Hatları ....................................................................................................74

3.3.2.

Yük Terminalleri ve Lojistik Merkezler ..............................................................74

3.3.3.

Manevra Hizmetleri ve Teknik Kontroller ..........................................................75

3.3.4.

Aktarma Olanakları ...........................................................................................75

3.3.5.

Açık ve Kapalı Alan Hizmetleri ..........................................................................76

3.3.6.

Park ve Sosyal Alanlar .....................................................................................76

3.3.7.

Ekipman ...........................................................................................................76

3.3.8.

Vagon SipariĢi ve Diğer Hizmetler ....................................................................77

3.3.9.

Terminaller .......................................................................................................77

3.3.10.

Personel ...........................................................................................................77

3.4.

Demiryolu Yolcu Trafiği ve TaĢımacılık .................................................................78

3.4.1.

Banliyö TaĢımaları ............................................................................................78

3.4.2.

Anahat Yolcu TaĢımacılığı ................................................................................80

3.4.2.1.

Yüksek Hızlı Trenler .........................................................................................80

3.4.2.1.1.

Ankara-EskiĢehir YHT ĠĢletmeciliği ...............................................................80

3.4.2.1.2.

Ankara-Konya YHT ĠĢletmeciliği ...................................................................84

3.4.2.1.3.

Yüksek Hızlı Tren ile Birlikte Gelen Sosyal DeğiĢimler ..................................88

3.4.2.1.4.

Ekonomik Faydalar YHT Ekonomik Fayda Analizi ........................................97

3.4.3.

Süper Ekspresler ............................................................................................ 103

3.4.4.

Mavi Trenler ................................................................................................... 103

3.4.5.

Ekspres Trenler .............................................................................................. 104

3.4.5.1.

Bölgesel Ekspresler Rayotobüsleri ve Mototrenler .......................................... 105

3.4.5.2.

Yolcu Trenleri ................................................................................................. 106

3.4.5.3.

Karma Yolcu Trenleri ...................................................................................... 106

3.4.5.4.

Uluslararası Trenler ........................................................................................ 106

3.4.5.5.

Yemekli-Yataklı Vagon Hizmetleri ................................................................... 107

3.4.6.

Demiryolu Yük Trafiği ve TaĢımaları ............................................................... 108

3.4.6.1.

Ulusal TaĢımalar ............................................................................................ 108

3.4.6.2.

Uluslararası TaĢımacılık ................................................................................. 111

3.4.6.3.

Kombine TaĢımacılık ...................................................................................... 116

3.5.

AraĢtırma ve GeliĢtirme açısından Darboğaz, Yetersizlik ve Zorluklar ................ 121

3.6.

Demiryollarında Maliyet, Güvenlik ve Çevre ....................................................... 122

3.6.1.

BaĢa-BaĢ Noktası ........................................................................................... 122

3.6.2.

Demiryolu TaĢıma Maliyetleri ......................................................................... 123

3.6.2.1.

Yük TaĢımacılığında Maliyet ........................................................................... 130

3.6.2.2.

YHT TaĢımalarında Maliyet ............................................................................ 133

3.6.3.

Bakım Onarım ve ĠĢletme Maliyetlerinin Azaltılması ....................................... 133

3.6.4.

Alternatif Bakım Hizmeti Alım Ġmkanının Sağlanması ..................................... 133

3.6.5.

Enerji .............................................................................................................. 134

3.6.6.

Güvenlik ve Çevre .......................................................................................... 134

3.6.7.

Demiryolu ĠĢletimi ........................................................................................... 136

3.6.8.

Sınır GeçiĢleri, Gümrük ve Interoperability ..................................................... 136

3.6.9.

Rekabet OluĢturma ve Kalite .......................................................................... 137

3.6.10.

Reklam ve Tanıtım ......................................................................................... 139

3.6.11.

Ġzleme, Bilgilendirme ve Tam Zamanında Teslim ........................................... 140

3.6.12.

Ġstasyon Yönetimi ........................................................................................... 141

3.6.13.

Personel ve Kariyer Yönetimi ......................................................................... 142

3.6.14.

Ücretlendirme ................................................................................................. 147

3.6.15.

Hizmet Seviyesi .............................................................................................. 149

3.6.16.

Sürdürülebilirlik ............................................................................................... 150

3.6.17.

Hizmet Birim Maliyetleri .................................................................................. 151

3.6.18.

Demiryolu Ağına EriĢim .................................................................................. 154

3.6.19.

Altyapı EriĢim Ücretlendirmeleri ...................................................................... 155

3.6.20.

ĠĢletmeciler için Altyapısal Ġhtiyaçları .............................................................. 156

3.6.21.

Kalite ve Hizmet Nitelikleri .............................................................................. 158

3.6.22.

TeĢvik ve Destek Sistemi ............................................................................... 161

3.6.23.

Verimlilik ve Etkililik ........................................................................................ 162

3.6.24.

Teknik Gereksinimler ...................................................................................... 168

3.6.25.

Emniyet ve Güvenlik ....................................................................................... 168

3.7.

Yasal Düzenleme ve Mevzuat Önerileri .............................................................. 170

SEKTÖRÜN GELECEK BEKLENTĠLERĠ VE DÜNYADAKĠ GELĠġMELER ............. 172

4.1.

Ülkemiz KomĢularında Demiryolları ve GeliĢmeler ............................................. 176

4.1.1.

Ġran Demiryolları ............................................................................................. 176

4.1.2.

Gürcistan Demiryollarındaki GeliĢmeler .......................................................... 176

4.1.3.

Suriye Demiryollarındaki GeliĢmeler ............................................................... 177

4.1.4.

Ermenistan Demiryollarındaki GeliĢmeler ....................................................... 177

4.1.5.

Bulgaristan Demiryollarındaki GeliĢmeler ....................................................... 177

4.1.6.

Irak Demiryollarındaki GeliĢmeler ................................................................... 178

4.1.7.

Azerbaycan Demiryolları ................................................................................ 178

4.1.8.

Yunanistan Demiryolları ................................................................................. 179

4.2.

UlaĢım Koridorları ve GeliĢmeler ........................................................................ 179

4.2.1.

Pan-Avrupa 4. Koridoru .................................................................................. 179

4.2.2.

Pan-Avrupa 10. Koridoru ................................................................................ 180

4.2.3.

BM Avrupa Ekonomik Komisyonu (AEK) ........................................................ 180

4.2.4.

BM Asya-Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (ESCAP) ........................... 181

4.2.5.

Karadeniz Ekonomik ĠĢbirliği Örgütü ............................................................... 181

4.2.6.

TRACECA ...................................................................................................... 182

4.3.

Dünya ve AB‟de GeliĢmeler ................................................................................ 183

4.3.1.

AB Direktifleri.................................................................................................. 188

4.3.1.1.

Birinci Demiryolu Paketi .................................................................................. 188

4.3.1.2.

Ġkinci Demiryolu Paketi ................................................................................... 188

4.3.1.3.

Üçüncü Demiryolu Paketi ............................................................................... 188

4.3.1.4.

AB UlaĢtırma ve Demiryolu Politikaları ........................................................... 189

4.3.2.

AB açısından TCDD için Darboğaz, Yetersizlik ve Zorluklar ........................... 193

4.3.2.1.

Birliğe Entegrasyona Kadar TCDD‟ nin Sağlaması Gerekenler ....................... 193

4.3.2.2.

Avrupa Birliğince Mecbur Bırakılacak Hususlar .............................................. 194

4.3.2.3.

Entegrasyona Kadar Dikkat Edilecek Hususlar ............................................... 195

HEDEFLER, POLĠTĠKALAR VE PROJELER .......................................................... 196

5.1.

Devam Eden ve Yakın Gelecekte GerçekleĢtirilecek Projeler ............................. 196

5.1.1.

Yüksek Hızlı ve Hızlı Demiryolu Projeleri ........................................................ 196

5.1.1.1.

Ankara-Ġstanbul Yüksek Hızlı Demiryolu Projesi ............................................. 196

5.1.1.2.

Ankara-Konya Yüksek Hızlı Demiryolu Projesi ............................................... 197

5.1.1.3.

Ankara-Sivas Yüksek Hızlı Demiryolu Projesi ................................................. 197

5.1.1.4.

Ankara-Ġzmir Yüksek Hızlı Demiryolu Projesi .................................................. 198

5.1.1.5.

Halkalı-Edirne-Kapıkule Hızlı Demiryolu Projesi ............................................. 198

5.1.1.6.

Bandırma-Bursa-Ayazma-Osmaneli Hızlı Demiryolu Projesi ........................... 199

5.1.1.7.

Sivas-Erzincan Hızlı Demiryolu Projesi ........................................................... 199

5.1.2.

Demiryolu Ağ ve Bağlantılarına ĠliĢkin Projeler ............................................... 199

5.1.2.1.

Marmaray Projesi ........................................................................................... 200

5.1.2.2.

Kars-Tiflis Projesi ........................................................................................... 201

5.1.2.3.

Türkiye-Rusya Tren Feri Hattıyla Kombine Yük TaĢımacılığı .......................... 201

5.1.2.4.

Muratlı-Tekirdağ Yeni Demiryolu Hattının Yapımı ........................................... 202

5.1.2.5.

KemalpaĢa OSB-Turgutlu Demiryolu Projesi .................................................. 202

5.1.2.6.

Samsun-Kavkaz Tren Feri Bağlantısı ............................................................. 202

5.1.3.

Altyapının ĠyileĢtirilmesine ĠliĢkin Projeler ....................................................... 203

5.1.3.1.

Boğazköprü- Yenice, Mersin-Yenice, Adana-Toprakkale Projesi .................... 203

5.1.3.2.

Sinyalizasyon Projeleri ................................................................................... 203

5.1.3.3.

Elektrifikasyon Projeleri .................................................................................. 204

5.1.3.4.

Ġkinci Hat Elektrifikasyon, Sinyalizasyon ve Telekomünikasyon Projeleri ........ 205

5.1.4.

Demiryolu Araçlarına ĠliĢkin Projeler ............................................................... 206

5.1.4.1.

Yüksek Hızlı / Çok Yüksek Hızlı Tren Setleri Temin Projeleri .......................... 207

5.1.4.2.

Elektrikli Lokomotif Projeleri ............................................................................ 208

5.1.4.3.

Dizel Elektrikli Lokomotif Projeleri ................................................................... 210

5.1.4.4.

EMU /DMU Temini Projeleri: ........................................................................... 212

5.1.4.5.

Yatar Gövdeli Yataklı Tren Setleri Temin Projesi ............................................ 214

5.1.4.6.

Yük Vagonu Temin Projesi ............................................................................. 214

5.1.4.7.

50 Adet Manevra Lokomotif Projesi ................................................................ 218

5.1.4.8.

Hibrid Lokomotif Projesi .................................................................................. 219

5.1.4.9.

Vakumlu Tuvalet Montajı Projesi .................................................................... 219

5.1.4.10.

R22 Klima Gazının R407C Gazına DönüĢtürülmesi Projesi ........................ 220

5.1.4.11.

2500 AD. Yük Vagonuna GPS Cihazı Temini Ve Montajı Projesi ................ 220

5.1.4.12.

20 Adet Dizel Anahat Lokomotifinin Mikro ĠĢlemci Donanımı Projesi ........... 220

5.1.4.13.

TDS Sistemi Projesi .................................................................................... 221

5.1.4.14.

Çeken Araçlardaki Emisyonların ve Gürültünün Azaltılmasına Projesi ........ 221

5.1.4.15.

APU(YGÜ) Montajı Projesi ......................................................................... 222

5.1.4.16.

YHT Ana Bakım Atölyesi Yapımı Projesi .................................................... 222

5.1.4.17.

Konvansiyonel Ana Bakım Atölyesi Yapımı Projesi ..................................... 222

5.1.5.

Destek Ünitelerine ĠliĢkin Projeler ................................................................... 222

5.1.5.1.

Lojistik Merkezler Kurulması ........................................................................... 222

5.1.5.2.

Yük Tesislerinin Kent DıĢına TaĢınması Projesi ............................................. 223

5.1.5.3.

Türkiye-Suriye 3. Demiryolu Sınır Kapısının (Çobanbey) AçılıĢı ..................... 223

5.1.5.4.

Ġltisak Hatlarının YaygınlaĢtırılması ................................................................. 223

5.1.6.

ĠĢletmeye ĠliĢkin Projeler ................................................................................. 224

5.1.6.1.

Blok Tren TaĢımacılığının GeliĢtirilmesi .......................................................... 224

5.1.6.2.

Marmara Denizinde Kombine TaĢımacılık ...................................................... 224

5.1.6.3.

Özel Sektör Vagonlarının TeĢvik Edilmesi ...................................................... 225

5.1.6.4.

Yük TaĢımacılığında Çoklu Ödeme Sistemlerine Geçilmesi ........................... 225

5.1.6.5.

Hızlı Tren Hatlarında Yük TaĢımacılığı Yapılması .......................................... 225

5.2.

Yasal ve Yapısal Mevzuat .................................................................................. 227

5.3.

Eğitim ve AraĢtırma - GeliĢtirme ......................................................................... 228

5.4.

Hedefler ve Projeler ............................................................................................ 228

5.4.1.

Yük TaĢımacılığı ve Hedefleri ......................................................................... 228

5.4.1.1.

2013 Yılı Sonu Ġtibariyle GerçekleĢme ve Hedeflere Etkiler ............................ 228

5.4.1.2.

Ġlk BeĢ Yıllık Dönem (2014-2018) Hedefleri .................................................... 231

5.4.1.3.

Ġkinci BeĢ Yıllık Dönem (2019-2023) ............................................................... 233

5.4.2.

Yolcu TaĢımaları ............................................................................................ 233

5.4.2.1.

2013 Yılı Sonu Ġtibariyle Sonuçlanması Hedeflenen Projeler .......................... 233

5.4.2.2.

Ġlk BeĢ Yıllık Dönem (2014 – 2018) ................................................................ 234

5.4.2.3.

Ġkinci BeĢ Yıllık Dönem (2019-2023) ............................................................... 235

5.4.2.4.

Üçüncü ve Dördüncü BeĢ Yıllık Dönem (2024-2035) ...................................... 238

5.4.3.

Demiryolu Altyapı Hedefleri ve Projelendirme Prensipleri ............................... 239

5.4.4.

2023 Hedefleri ................................................................................................ 240

5.4.5.

2035 Vizyonu ................................................................................................. 241

SONUÇ VE ÖNERĠLER .......................................................................................... 242

KAYNAKLAR .................................................................................................................... 1

EKLER .............................................................................................................................. 4

TABLOLAR LĠSTESĠ

Tablo 2.2.3.1 Mevcut demiryolu ağındaki kurp yarıçapları ve eğim değerleri ............20

Tablo 2.2.4.1 Yıllara göre Gar ve Ġstasyon sayıları.......................................................21

Tablo 2.2.6.1 TCDD’nin Konvansiyonel Araç Parkı ......................................................25

Tablo 2.2.6.2 Araçların YaĢ Gruplarına Göre Dağılımı .................................................31

Tablo 2.2.11.1 Yıllara göre personel sayıları ................................................................38

Tablo 2.3.2.1 Yolcu TaĢımalarının UlaĢtırma türlerine dağılımı (Milyon Yolcu Km) ...41

Tablo 2.3.2.2Türkiye’de ulaĢtırma sistemlerine göre yolcu taĢımaları .......................41

Tablo 2.3.3.1 Banliyö yolcu taĢımaları (Bin) .................................................................42

Tablo 2.3.3.2 Yıllara göre anahat yolcu sayıları (Bin) ..................................................42

Tablo 2.3.3.3 Yıllara göre anahat yolcu km (Milyon) ....................................................43

Tablo 2.3.4.1 Türkiye’de ulaĢtırma sistemlerine göre yük taĢımaları .........................44

Tablo 2.3.4.2 Yıllara göre demiryolu netton ve netton-km değerleri...........................45

Tablo 2.3.4.3 2012 yılı eĢya türlerine göre taĢımalar ...................................................46

Tablo 2.4.1.1 Yıllara göre TCDD bünyesinde demiryollarına yatırım ve harcamalar .47

Tablo 2.4.2.1 Genel ortalama maliyetler ve sübvansiyon oranları ..............................50

Tablo 2.4.3.1 Dizel Lokomotif tiplerine göre yakıt tüketim değerleri ..........................52

Tablo 2.4.3.2Yıllara göre demiryollarında enerji tüketim değerleri .............................53

Tablo 2.4.3.3 Yıllara göre kilometre baĢına düĢen yakıt miktarı .................................54

Tablo 2.4.4.1.1 Ülkelere göre ölümlü ve yaralanmalı trafik kazaları ...........................54

Tablo 2.4.4.1.2 Ülkelerin nufus ve trafik kazaları değerleri .........................................55

Tablo 2.4.4.1.3 2011 yılı milyar yolcu km’ye düĢen ölümlü-yaralı kaza oranı ............55

Tablo 2.4.4.1.4 Türkiye’de 2011 yılı Karayolu ve Demiryolu kazaları ..........................55

Tablo 2.4.4.1.5Yıllara göre demiryolu iĢletme kazaları ................................................57

Tablo 2.4.4.1.6Yıllara Hemzemin geçitlerde meydana gelen kaza sayıları .................58

Tablo 3.3.1.1Ġltisak Hattı Uzunlukları ............................................................................74

Tablo 3.3.3.1 Rampa Türü ve Adedi ..............................................................................75

Tablo 3.4.2.1.1.1 Ankara-EskiĢehir arası günlük yolcu sayıları ve ulaĢım tercihleri .80

Tablo 3.4.2.1.1.2 Ankara-EskiĢehir YHT iĢletmeciliği doluluk oranları .......................82

Tablo 3.4.2.1.1.3 Ankara-EskiĢehir arası kombine taĢımacılık oranları ......................84

Tablo 3.4.2.1.4.1 2023 Yılı plananlanan YHT hatları ve beklenen yolcu değerleri ......98

Tablo 3.4.2.1.4.2 2012 Yılı Ankara-EskiĢehir ve Ankara-Konya YHT yolcu sayıları ...98

Tablo 3.4.2.1.4.3 2012 yılı Ankara-EskiĢehir ve Ankara-Konya YHT yolcu profili ......99

Tablo 3.4.2.1.4.4 2012 YHT iĢletmeciliği trafikten çıkan araç taĢıt km değerleri ........99

Tablo 3.4.2.1.4.5 Karayolu araçlarının enerji maliyetleri..............................................99

Tablo 3.4.2.1.4.6 YHT iĢletmeciliği 2015 -2023 yılları beklenen verimlilik değerleri . 100

Tablo 3.4.2.1.4.7 YHT ĠĢletmeciliği ile kaçınılan trafik kazaları maliyeti ................... 101

Tablo 3.4.2.1.4.8 2023’e kadar YHT ĠĢletmeciliği ile beklenen trafik kazaları maliyeti

...................................................................................................................................... 101

Tablo 3.4.2.1.4.9 Karayolu araçları emisyon değerleri .............................................. 102

Tablo 3.4.2.1.4.10 2015-2023 Yılları trafikten çekilecek taĢıtların emisyon değerleri

...................................................................................................................................... 102

Tablo 3.4.6.1.1 Madde cinlerine göre 2023 beklentileri ............................................. 110

Tablo 3.4.6.1.2 Yük taĢımacılığı memnuniyet anketi sonuçları ................................. 111

Tablo 3.4.6.2.1 KomĢu ülkelerle çift taraflı demiryolu taĢımacılığı (ton) .................. 113

Tablo 3.4.6.2.2 Türkiye’nin komĢu ülkelerle dıĢ ticareti (ton) ................................... 113

Tablo 3.4.6.2.3 Rusya ve Türk Cumhuriyetleri ile DıĢ Ticaret (Ton).......................... 115

Tablo 3.4.6.2.4 Rusya ve Türk Cumhuriyetleri ile demiryolu taĢımacılığı (Ton)....... 115

Tablo 3.4.6.3.1 Yıllara göre konteyner taĢıma oranları (netton) ................................ 119

Tablo 3.6.2.1.1 Yük taĢımacılığında maliyet (Bin TL) ................................................. 132

Tablo 3.6.2.2.1 Yüksek Hızlı Tren birim maliyetleri .................................................... 133

Tablo 3.6.2.2.2 Yüksek Hızlı Tren ortalama birim maliyetleri .................................... 133

Tablo 3.6.14.1 Ülkelere göre trenle yolculuğun saatlik ortalama ücretleri ............... 149

Tablo 3.6.23.1 Yıllara göre tren Km verimliliği ........................................................... 163

Tablo 3.6.23.2 Yıllara göre lokomotif ve tren verimliliği ........................................... 164

Tablo 3.6.23.3 Yıllara göre verimliliğe dair diğer oranlar ........................................... 165

Tablo 3.6.23.4 Yıllara göre yük taĢıma verimliliği ...................................................... 166

Tablo 3.6.23.5 Yıllara göre yolcu taĢıma verimliliği ................................................... 167

Tablo 4.1 Demiryolu Yoğunluğu: SeçilmiĢ Ülkeler .................................................... 173

Tablo 4.2 UlaĢtırma Türlerine Göre KiĢi BaĢına Seyahat: SeçilmiĢ Ülkeler ............. 173

Tablo 4.3 Yolcu TaĢımacılığı: SeçilmiĢ Ülkeler .......................................................... 174

Tablo 4.3.1 AB 27 Ülkelerinin 2010 yılı dıĢ ticaret hacmi (Milyar €) .......................... 185

Tablo 4.3.2 AB 27 Ülkelerinin 2010 yılı dıĢ ticaret hacmi (Milyon Ton) .................... 186

Tablo 4.3.3 AB ve Dünyada modlara göre yük taĢımacılığı ....................................... 186

Tablo 4.3.4 AB 27 Ülkelerinde modlara göre performans ......................................... 186

Tablo 4.3.5 AB 27 –Dünya ve Türkiye mukayesesi (Altyapı ve Araçlar) ................... 187

Tablo 4.3.6 Bazı Avrupa Ülkelerinin demiryolu taĢımacılığı bilgileri ........................ 187

Tablo 5.4.2.3.1 2015-2023 beklenen yüksek hızlı tren yolcu sayıları ve gelirleri ...... 236

Tablo 5.4.2.3.2 2015-2023 beklenen konvansiyonel tren yolcu sayıları ve gelirleri . 236

Tablo 5.4.2.3.3 2015-2023 beklenen kentiçi yolcu sayıları ve gelirleri ..................... 237

Tablo 5.4.2.3.4 2015-2023 beklenen yolcu sayıları ve gelirleri .................................. 237

Tablo 5.4.2.3.5 2023 yılı beklenen yolcu sayıları ........................................................ 237

Tablo 5.4.2.4.1 2015-2018-2023-2035 yolcu projeksiyonlar ....................................... 238

ġEKĠLLER LĠSTESĠ

ġekil 2.3.3.1 Demiryolu yolcu yoğunluk haritası ..........................................................43

ġekil 2.3.4.1 Demiryolu hatlarına göre yük yoğunluk haritası.....................................46

ġekil 3.1.2.1Sinyalizasyon ve Elektrifikasyon Sistemleri ............................................64

ġekil 3.1.2.2 Fiberoptik Kablo Altyapısı ........................................................................64

ġekil 3.1.3.1Elektrikli Hat Altyapısı ...............................................................................66

ġekil 5.1.2.1.1 Marmaray Projesi haritası ................................................................... 200

ġekil 5.1.6.5.1 Hızlı tren hatlarında yük yolcu birlikteliği modelleri .......................... 226

ġekil 5.4.2.3.1 2023 yılı beklenen demiryolu yolcu yoğunluk haritası ...................... 238

ġekil 5.4.3.1 2023 Yüksek Hızlı Demiryolu Hatları ...................................................... 239

GRAFĠKLER LĠSTESĠ

Grafik 1.2 Yıllar Ġtibariyle Yapılan Ġltisak Hatları ...........................................................12

Grafik 2.2.6.1 TCDD’nin Çeken Araç Parkı ...................................................................25

Grafik 2.3.3.1 Anahat Yolcu TaĢımaları ........................................................................42

Grafik 2.3.3.2 Anahat yolcu sayıları (Bin) .....................................................................43

Grafik 2.4.1.2 10 yıllık dönemde yatırımların ulaĢtırma türlerine göre dağılımı ........50

Grafik 3.4.2.1.1.3 Ankara-EskiĢehir arası YHT iĢletmeciliği yıllara göre yolcu sayıları

........................................................................................................................................82

Grafik 3.4.2.1.1.4 Ankara-EskiĢehir YHT iĢletmeciliği doluluk oranları ......................83

Grafik 3.4.2.1.1.5 Ankara-EskiĢehir YHT iĢletmeciliği 2012 yılı dakiklik oranları .......83

Grafik 3.4.2.1.2.1 Ankara-Konya YHT iĢletmeciliği yıllara göre yolcu sayıları ...........84

Grafik 3.4.2.1.2.2 Ankara-Konya YHT iĢletmeciliği dolulıuk oranları ..........................85

Grafik 3.4.2.1.2.3 Ankara-Konya YHT iĢletmeciliği yolcu taĢıma payları ....................86

Grafik 3.4.2.1.2.6 Ankara-Konya YHT iĢletmeciliği doluluk oranları ...........................87

Grafik 3.4.2.1.2.7 Ankara-Konya YHT iĢletmeciliği kapasite ve doluluk oranları .......87

Grafik 3.4.2.1.2.8 Konya-Karaman kombine yolcu sayıları ..........................................88

ÖZET

UlaĢtırma sistemleri bir bütün ve tektir. Tüm ulaĢtırma alt sistemleri veya türleri, bu

bütünün bir parçasıdır. Bir alt sistem; tek baĢına ve diğerlerinden bağımsız olarak

düĢünülemez. Yolcu ve yük hareketlerini sağlamak üzere kamuya sunulan hizmetler

açısından alt sistemlerin tamamı, ortak görevleri üstlenen diğer ulaĢım türleriyle

rekabetten ziyade paylaĢım ve görevlerin daha üst hizmet seviyelerinde yerine getirilmesi,

tüm sistemin ve taĢıma türlerinin daha verimli ve etkin kılınması esastır.

UlaĢtırma alt sistem veya türlerinin birbiri ile iliĢkileri, çapraz etkileĢim veya

duyarlılıkları nedeniyle; yük trafiği yoğunluğunun demiryoluna kaydırılmasıyla özellikle

karayolu ulaĢımı daha hızlı, güvenli, verimli ve uzun ömürlü-sürdürülebilir bir duruma

kavuĢacaktır. Bu, aynı zamanda, yurtdıĢı taĢımalarında oldukça büyük ve önemli bir görev

üstlenen denizyolu ulaĢımını da, hızlı ve sürekli taĢımalarla talebi besleyerek ve düzenli

geliĢtirerek liman olanaklarına iliĢkin eksiklik ve darboğazları gidererek güçlendirecektir.

Demiryolunda yolcu trafiğinin artıĢıyla; yine karayolunda araç tür ve tekerrürünün

azalacağı, hava ulaĢımının özellikle yolcu ve sefer yoğunluğu yaĢanan koridorlarını

rahatlatacağı ve demiryolunun aktarma-besleme kabiliyetiyle sefer nokta ve sayıları ile

doluluk oranını artıracağı bir gerçektir.

Dolayısıyla, Demiryolu öncelikli geliĢtirilecek ulaĢtırma politikaları sonucu,

yatırımların sadece demiryoluna özel olduğu ve diğer ulaĢım alt türlerinin göz ardı edildiği

gibi bir izlenim yaratması da mümkün değildir. Karayolu, deniz ve hava ulaĢımının daha

etkin, verimli, güvenli ve yüksek hizmet seviyelerinde hizmet sunması ve görevini

sürdürmesi ancak demiryolu ulaĢımının geliĢtirilerek yeterli ve arzu edilir düzeyde hizmet

sunar duruma getirilmesi yoluyla sağlanır. Bu ise; talebin düzenleme-yaptırım-zorlama

yoluyla da olsa artırılması ya da demiryolunun geliĢtirilerek daha tercih edilir kılınması

yoluyla sağlanabilir. Her iki durumda da demiryolu ulaĢım sistemine yönelik yapılan

yatırımların sürdürülmesi ve bu değiĢim-geliĢimin sürekli hale getirilmesi gerekmektedir.

Yarım yüzyılı aĢan bir süredir yürütülen politikalar nedeniyle oluĢan mevcut

durumun ortadan kaldırılması ve daha adil, etkin ve verimli bir duruma getirilmesi için

demiryolu alt türüne yaklaĢımın daha bilinçli bir politika ve eyleme kavuĢturulması,

ihtiyaçlarının giderilmesi ve geliĢtirilmesi bir zorunluluk halindedir. Son on yıldır

demiryoluna yönelik yapılan yatırımların daha da artırılarak sürekli hale dönüĢtürülmesi bir

ihtiyaçtır. Böylece; yük taĢımacılığında karayolu ve denizyolu, yolcu taĢımacılığında

karayolu ve havayolu üzerindeki yoğunluk veya aĢırılık aktarılarak/paylaĢtırılarak bu

türlerin rahatlatılması ve sunulan hizmetlerde daha üst seviyelere ulaĢılması, türlerin etkili

ve verimli kullanımıyla her bir alt türün performanslarının ve taĢıma miktarlarının

artırılması da sağlanacaktır.

11.UlaĢtırma, Denizcilik ve HaberleĢme ġurası, Demiryolu Sektörü Raporunda,

mevcut durum irdelenerek demiryollarının etkinleĢtirilmesi ve Avrupa Birliği hedefleri

doğrultusunda,



Demiryolu altyapı ve iĢletmeciliğinin ayrıĢtırılarak daha etkin ve izlenebilir bir

yapıya kavuĢturulması ve özel sektör giriĢimlerinin artırılması



Yolcu ulaĢımı için yüksek hızlı ve hızlı demiryolu ağının yaygınlaĢtırılması,



Mevcut

demiryolu

ağının

öncelikle

yük

taĢımacılığı

doğrultusunda

değerlendirilmesi ve çift hat yapılacak hatların belirlenmesi



Elektrifikasyon- sinyalizasyon sistemlerinin yaygınlaĢtırılması ve mevcut altyapının

modernizasyonu,



Blok tren benzeri uygulamalarla yük taĢıma sürelerinin kısaltılması ve uluslararası

taĢımacılığın geliĢtirilmesi için koridorlar boyunca darboğazların giderilmesine yönelik

önlemlerin belirlenmesi,



Demiryolu yük taĢımacılığının tüm ulaĢtırma türleri içerisindeki payının %15 yolcu

taĢımacılığı payının ise %10‟ a çıkarılması,

için gerekli önlem ve çalıĢmalar ana baĢlık halinde ele alınmıĢtır.

Demiryolu sektöründe 2003 yılına kadar iĢletme ve yatırım faaliyetleri kısıtlı

finansman kaynakları ile sürdürülürken 58., 59. ve 60. Hükümetler döneminde ulaĢtırma

politikaları içerisinde Demiryolları, yeniden Devlet Politikası haline gelmiĢtir. Bunun

sonucu olarak demiryollarının yatırım ödeneği büyük oranda artmıĢ ve 2003 yılından

baĢlayıp, 2012 yılı sonuna kadar 2013 fiyatları ile demiryolu sektörüne yaklaĢık 25,4

Milyar TL yatırım yapılmıĢtır.

SerbestleĢtirilmiĢ demiryolu pazarında emniyetli iĢletmeciliğin sağlanması ile

altyapıya rekabetçi ve adil eriĢimin sağlanması için önümüzdeki dönemde

gerçekleĢtirilmesi gereken yasal ve yapısal düzenlemelerin belirlenmesi amaçlanmaktadır.

Bunun yanında Dünyada ve Ülkemizde demiryolu sektörünün geleceği öngörüleri

değerlendirilerek buna uygun strateji ve politikaları destekleyecek vizyoner öneriler de

tanımlanmıĢtır.

Demiryollarının sektör içinde yeterli ilgiyi görmesi ve hak ettiği yere gelmesi veya

diğer türler üzerindeki yükün bir kısmını üstlenmesi ve üzerine düĢen görevi yerine

getirmesi için daha arzu edilir seviyelerde kaliteli ve etkin bir alan kullanımı, altyapı, tesis

veya olanaklar ile araçlar ve iĢletim sağlanmalıdır. Bu amaçla, mevcut darboğaz, eksiklik

ve yetersizlikler talep ve teknolojik geliĢmelere uygun biçimde giderilerek talebin

ihtiyaçlarını karĢılayan bir hizmet seviyesi sağlanması için gerekli tüm altyapı, araç ve

tesis yatırımlarının hızla gerçekleĢtirilmesine bağımlıdır.

Anahtar Kelimeler:

Demiryolu, Yüksek Hızlı Tren, TaĢımacılık, Politika, Hedef,

Sinyalizasyon, Elektrifikasyon, Çevre, Emniyet, Güvenlik, Eğitim, Ar-Ge, Lokomotif.

KISALTMALAR

:Avrupa Birliği

ADF

:Ankara Demiryolu Fabrikası

AEK

:Avrupa Ekonomik Komisyonu

AGC

:Uluslararası Ana Demiryolu Hatları Avrupa AnlaĢması

AGTC :Uluslararası Kombine TaĢımacılık Hatları ve Bağlı Tesisleri Avrupa AnlaĢması

AĠM

:Ana Ġzleme Merkezine

Ar-Ge :AraĢtırma GeliĢtirme

ATC

:Otomatik Tren Kontrolü

ATS

:Otomatik tren durdurma Sistemi

ATP

:Otomatik Tren Koruma

AYB

:Avrupa Yatırım Bankası

BSEC :Karadeniz Ekonomik ĠĢbirliği Örgütü

CIM

:Demiryolu ile Uluslararası Yük TaĢıma SözleĢmesi

COTIF :Uluslararası Demiryolu TaĢımalarına iliĢkin SözleĢme

:Alman Demiryolları

DDGM :Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğü

ECM

:Bakımdan Sorumlu Birim

ECO

:Ekonomik ĠĢbirliği TeĢkilatı

EĠT

:Ekonomik ĠĢbirliği TeĢkilatı

EDISY :Demiryolu Altyapısı Yönetim ġirketi

ERA

:Avrupa Demiryolu Ajansı

ERTMS :Avrupa Demiryolu Trafik Yönetim Sistemi

ETCS :Avrupa Tren Kontrol Sistemi

EYBĠS :Elektronik Yolcu Bilet ĠĢlemleri Sistemi Projesi

GSYH :Gayri Safi Yurtiçi Hasıla

GSMR :Demiryolu radyo tabanlı haberleĢme sistemi

IEA

:Uluslararası Enerji Ajansı

:Altyapı Yöneticisi

KEĠ

:Karadeniz Ekonomik ĠĢbirliği

KOSBĠ :KemalpaĢa Organize Sanayi Bölgesi

MDAÜ :Doğu Avrupa Ülkelerinin

MLA

:Çok-Taraflı Temel AnlaĢma

OSJD :Demiryolu ĠĢbirliği Örgütü

PAN

:Avrupa UlaĢtırma Koridoru

:Demiryolu ĠĢletmesi

SCR

:Güney Kafkas Demiryolları

TAR

:Trans Asya Demiryolu

TCDD :Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları ĠĢletmesi Genel Müdürlüğü

TDUS :Türkiye Demiryolu UlaĢtırmasının SerbestleĢtirilmesi Hakkında Kanun

TER :Trans-Avrupa Demiryolu Koridoru

TEN

:Trans-Avrupa Koridorunu

TMĠ

:Trafiğin Merkezden Ġdaresi

TRACECA :Avrupa-Kafkasya-Asya UlaĢtırma Koridoru

TSI

: Avrupa Birliği KarĢılıklı ĠĢletilebilirlik Standartları

TÜLOMSAġ :Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii A.ġ. EskiĢehir

TÜDEMSAġ :Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii A.ġ. Sivas

TÜVASAġ

:Türkiye Vagon Sanayii A.ġ. Adapazarı

UIC

:Uluslararası Demiryolu Birliği

UKK

:UlaĢtırma Karma Komisyonu

URAYSĠM :Ulusal Raylı Sistemler Mükemmeliyet Merkezi

USG

:UlaĢtırma Sistem GeliĢimi

USĠ

:UlaĢtırma Sistem ĠĢletimi

OTIF :Demiryolu ile Uluslararası TaĢıma için Hükümetler Arası Organizasyon

ECM :Bakımdan Sorumlu Birim

TDS

:Tren Denetim Sistemi

YGÜ :Yardımcı Güç Ünitesi

1. 10. ULAġTIRMA ġURASI ĠLE ĠLGĠLĠ GELĠġMELERĠN

DEĞERLENDĠRĠLMESĠ

27 Eylül-1 Ekim 2009 tarihleri arasında Ġstanbul‟da gerçekleĢtirilen 10.UlaĢtırma ġurası,

ulaĢtırma sektörünün bütüncül bir yaklaĢımla planlanmasına ve mevcut ulaĢım

altyapısının entegrasyona hizmet edecek projelerin belirlenmesine zemin hazırlamıĢ;

sektörde faaliyet gösteren tüm kurum ve kuruluĢların aynı hedefe odaklanmalarını

sağlamıĢtır. Demiryolu sektörü açısından değerlendirildiğinde ise Cumhuriyetimizin 100.

yılında hizmet verecek demiryolu altyapısının olması gereken durumu tespit edilmiĢ ve bu

amaç doğrultusunda hedefler belirlenmiĢtir. Belirlenen hedeflere ulaĢılması için sektöre

yönelik yatırım ödenekleri artırılmıĢ ve birçok proje hayata geçirilmiĢtir. Bu bölümde

demiryolu sektörü için belirlenen belli baĢlı hedeflerdeki ilerlemeler değerlendirilmiĢtir.

“Hizmet zararlarının azaltılması ve rekabet ortamı oluşturularak işletme

kalitesinin artırılması için; “Türk Demiryolunun” yeniden yapılandırılmasını

tamamlamak”

Türkiye‟de kendi içinde rekabetin olmadığı tek taĢımacılık türü demiryolu

taĢımacılığıdır. Bu alandaki yeniden yapılanma çalıĢmaları geçmiĢte TCDD‟nin daha

verimli ve etkin olarak faaliyetlerini yürütmesi üzerine odaklanmıĢtır. 2003 yılında Avrupa

Birliği mevzuatına uyum çalıĢmaları kapsamında baĢlatılan yeniden yapılanma çalıĢmaları

ise, demiryolu taĢımacılık sektörünün diğer taĢımacılık türleri karĢısında rekabet gücünü

artırmak ve demiryollarının taĢımacılıktaki payını yükseltmek amacıyla demiryolu

altyapısına serbest eriĢimin sağlanarak demiryolu taĢımacılığının kendi içinde de rekabete

açılması amacına yoğunlaĢmıĢtır. Buradaki hedef, devletin dıĢındaki iĢletmelerin de kendi

personeli ve kendi araçları ile mevcut demiryolu ağı üzerinde taĢımacılık yapabilmesine

imkân sağlanmasıdır. Demiryolu taĢımacılığı içinde sağlanacak rekabet ile tren

iĢletmelerinin vereceği hizmetin kalitesinin yükseleceği ve taĢıma fiyatlarının ise diğer

ulaĢım türlerine karĢı daha rekabetçi hale geleceği öngörülmektedir. Bu bağlamda;

demiryolu reformunun en önemli aĢamaları Ģunlardır:

Birincisi ilgili mevzuatın çıkarılmasını içeren “Yasal Düzenlemeler”dir. Demiryolu

altyapısına eriĢim, kullanım koĢulları ve ücretlendirme, demiryolu altyapısı ile araçlarının

hizmete alınması, çalıĢanların eğitimi ve sertifikasyonu, demiryolu emniyeti, kaza ve

olayların incelenmesi ve araĢtırılması ile yolcu hakları gibi birçok önemli düzenleme bu

kapsamda yer almaktadır.

Ġkincisi ise yapılacak yasal düzenlemelere göre oluĢturulacak yeni kurum ve

kuruluĢlar ile mevcut yapıda değiĢikleri içeren “Yapısal Düzenlemeler” dir. Örneğin

TCDD‟nin altyapı iĢletmesi ve tren iĢletmesi olarak ikiye ayrılması bu yapısal

düzenlemelerin baĢında gelmektedir. Altyapı iĢletmeleri ile tren iĢletmeleri arasındaki

uyuĢmazlıkları çözmek için Rekabet Makamı, demiryolu emniyetini düzenlemek ve

izlemek için Emniyet Makamı, tarafsız olarak demiryolu kazaları ile olaylarını incelemek ve

tekrarlanmasını önlemek üzere tavsiyelerde bulunmak için Kaza Ġnceleme Birimi gibi yeni

yapıların oluĢturulması da en önemli yapısal düzenlemeler arasında yer almaktadır.

Demiryolu reformunun aĢamalarını hayata geçirmek üzere, 1 Kasım 2011 tarih ve

28102 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname

yürürlüğe girmiĢ ve UlaĢtırma, HaberleĢme ve Denizcilik Bakanlığı‟nın adı ve yapısı

yeniden düzenlenmiĢtir. Bu kararname ile Bakanlık bünyesinde ana hizmet birimi olarak

Demiryolu Rekabet Makamı ve Demiryolu Emniyet Makamı görevlerini yürütmek üzere

Demiryolu Düzenleme Genel Müdürlüğü (DDGM) kurulmuĢtur. Ayrıca, tüm ulaĢım türlerini

kapsayan bir Kaza AraĢtırma ve Ġnceleme Kurulu da oluĢturulmuĢtur.

Diğer taraftan, TCDD‟nin yeniden yapılandırılması ve sektörün serbestleĢtirilmesi

amacıyla 1 Mayıs 2013 tarih ve 28634 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Türkiye

Demiryolu UlaĢtırmasının SerbestleĢtirilmesi (TDUS) Hakkında Kanun” yürürlüğe girmiĢtir.

Söz konusu kanun ile TCDD‟nin mevcut durumu Ġktisadi Devlet TeĢekkülü haline getirilmiĢ

ve TCDD Altyapı ĠĢletmecisi olarak belirlenmiĢtir. TCDD; yeni demiryolu yapımı, mevcut

demiryollarının bakımı ve onarımı, tren trafiğinin sevk ve idaresi, demiryolu hat

kapasitesinin önceden belirlenmiĢ kurallar çerçevesinde tren iĢletmelerine tahsisi,

demiryolu altyapı kullanım ücretlerinin belirlenmesi ve demiryolu altyapısının kullanımı

karĢılığında belirlenen tarifelere göre ücretlerin eĢit Ģartlarda tren iĢletmelerinden tahsili

gibi görevleri yerine getirecektir. TCDD altyapı iĢletmeciliği ile ilgili görevlerini uygularken

kamu ve özel tüm tren iĢletmelerine adil davranacak ve eĢit mesafede olacak, görevlerini

ayrımcı olmayan bir tarzda yerine getirecektir. Aynı kanun ile TCDD‟ nin bağlı ortaklığı

olarak TCDD TaĢımacılık A.ġ‟ nin kurulmasına karar verilmiĢtir. Söz konusu bağlı ortaklık,

demiryolu ile yük ve yolcu taĢımacılığı hizmetlerini yürütmek üzere görev yapacak olup

Kamu Tüzel KiĢileri ile Türk Ticaret Siciline kayıtlı anonim Ģirketlerin altyapı iĢletmecisi ve

tren iĢletmecisi olabilmelerine imkân sağlanmaktadır.

Kanunun yürürlüğe girmesi ile diğer tren iĢletmecilerinin demiryolu altyapısına

serbest eriĢimine imkân sağlanmıĢtır. Bundan sonraki süreçte, altyapı iĢletmecilerinin

yukarıda belirtilen görevlerini adil ve ayrımcı olmayan bir tarzda yerine getirebilmesi için

demiryolu altyapısına eriĢime iliĢkin ikincil düzenlemelerin yapılması gerekmektedir.

Ayrıca, özel sektörün demiryolu taĢımacılığı pazarına yönelmesini teĢvik etmek ve diğer

taĢımacılık türleri ile sürdürülebilir bir rekabet ortamı oluĢturmak için altyapıya eriĢim

ücretlerinin makul seviyede belirlenmesi gerekmektedir. Bu da altyapının bakım ve onarım

maliyetlerinin kısmen devlet tarafından karĢılanması anlamına gelmektedir.

TDUS Hakkında Kanun ile kamu tren iĢletmecisi tarafından yerine getirilecek olan

yük ve yolcu taĢımacılığının kar eder hale gelmesi için 5 yıllık bir geçiĢ dönemi

öngörülmüĢ, bu süre zarfında kamu tren iĢletmecisinin zararlarının Devlet Hazinesi

tarafından karĢılanması planlanmıĢtır. Belirli bir hat üzerinde herhangi bir demiryolu tren

iĢletmecisinin normal ticari Ģartlarda veremediği bir demiryolu yolcu taĢımacılığı

hizmetinin, bir sözleĢmeye dayalı olarak bir tren iĢletmecisine gördürülmesi olarak ifade

edilen Kamu Hizmeti Yükümlülüğünün (KHY) de 5 yıl süre ile kamu tren iĢletmecisi

tarafından yerine getirilmesi öngörülmektedir. Adil bir rekabet ortamının temini açısından

geçiĢ dönemi sonunda kamu tren iĢletmecisine yük taĢımacılığına iliĢkin herhangi bir

yardımın yapılmaması fakat yolcu taĢımacılığının KHY kapsamında desteklenmesi

gerekecektir. Çapraz sübvansiyonun önlenmesi için de yük ve yolcu taĢımacılığı

birimlerinin muhasebesinin ayrılmıĢ olması önem arz etmektedir. Bu dönem sonunda ise

KHY‟ nin ikincil düzenleme ile ortaya konulacak usul ve esaslar çerçevesinde belirlenecek

olan kamu veya özel tren iĢletmecileri tarafından yerine getirilmesi planlanmıĢtır.

Demiryolu altyapısına birden fazla oyuncunun dâhil olması, demiryolu emniyetine

iliĢkin tüm tren iĢletmecilerine hitap edecek genel kuralların (ulusal emniyet kuralları)

belirlenmesini zorunlu kılmaktadır. Diğer tren iĢletmecilerinin altyapıya eriĢiminin

sağlanmasından önce demiryolu emniyetine iliĢkin ikincil düzenlemelerin tamamlanması

hayati önem arz etmektedir. Ayrıca, hem emniyet hem de teknik uyum bakımından yeni

hizmete alınacak altyapının, çeken ve çekilen araçların, iĢletmecilikle doğrudan ilgili

personelin, eğitim verecek kurumların vb. standartlarının belirlenmesi ve sertifikasyonu

için de gerekli yasal ve yapısal düzenlemelerin yapılmıĢ olması elzemdir.

“Demiryolu sektör payının arttırılması için mevcut hatları yenilemek”

Hızlı, dakik, emniyetli ve kaliteli demiryolu taĢımacılık hizmetlerinin sağlanabilmesi,

mevcut hatların yenilenmesi ve modernizasyonu ile doğrudan iliĢkilidir. Bu amaç ve hedef

doğrultusunda yol yenileme ve bakım çalıĢmalarına hız verilmiĢ, geçmiĢ dönemlerde

yaĢanan ray, travers, balast gibi malzemelerin teminindeki darboğazlar giderilmiĢ,

yenileme ve bakım çalıĢmaları sonucunda hızlar normal seviyelerine getirilerek, yolcu ve

yük taĢımasındaki payımızın arttırılması hedefine ulaĢılması için üstyapı kaynaklı

sorunların ortadan kaldırılması için çalıĢılmıĢtır.

Demiryolu üstyapısının en önemli elemanı olan ray teminindeki sorunlar aĢılmıĢ,

gerek Kardemir‟den gerekse de yurt dıĢında önemli miktarda ray temin edilerek, yol

yenileme ve bakım çalıĢmaları sürdürülmüĢtür. 2009-2012 yılları arasında Kardemir‟den

214.390 ton, yurt dıĢında da 143.000 ton olmak üzere toplam yaklaĢık 357.390 ton ray

temin edilmiĢtir.

2013 yılında Kardemir‟den 80.000 ton rayın temini devam etmektedir.

B70 beton traverslerin, yol yenilemelerinde kullanılması ile birlikte özel sektörde

travers üreten fabrikaların sayısında da artıĢ meydana gelmiĢ, yurt içinde kurulan 10

fabrikadan 2009-2012 döneminde toplam 2.856.509 adet B70 tipi beton travers temin

edilerek, hatlarımızda kullanılmıĢtır.

TCDD hatlarında gerek yolların yaĢı gerekse yolcu ve yük kapasitesinin arttırılması

hedefi dikkate alınarak yol yenilemeleri planlanmıĢ, yol yenilemelerinde sadece üstyapı

malzemelerinin değiĢtirilmesi yapılmamıĢ, altyapıda problemli olan kesimlerin de ıslahına

yönelik çalıĢmalar yapılmıĢtır. Yol Yenileme çalıĢmaları hızlandırılarak mevcut hatlarda

gerekli tamirat ve bakımlar yapılarak yollar livre süratlerine getirilmiĢtir.

2002-2012 yılları arasında 3523 km yol yenileme ve 3578 km komple bakım

çalıĢması olmak üzere toplam 7261 km hattın yenileme ve bakımı yapılmıĢtır. 2000 yılında

264 km, 2001 yılında 152 km, 2002 yılında 38 km yol yenilemesi yapılmıĢ iken, 2009

yılında 445 km, 2010 yılında 640 km ve 2011 yılında 830 km, 2012 yılında da 747 km yol

yenilemesi gerçekleĢtirilmiĢtir.

200

400

600

800

1.000

1.200

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

101

200

101

165

423

627

830

747

1.098

YOL YENİLEME KM

TAKVİYE POZU KM

AĢağıdaki grafik, son 10 yılda yapılan yol yenilemelerindeki artıĢı göstermektedir.

2013 yılında da 1098 km yol yenilemesi planlanmıĢ ve Nisan ayı itibariyle 115 km

yol yenilemesi yapılmıĢtır. Yol yenileme çalıĢmaları kapsamında; Ülkemizin güney

komĢuları Suriye ve Irak‟a olan demiryolu bağlantılarını sağlayan, 1912-1917 yılları

arasında inĢa edilen Çobanbey-KarkamıĢ-Nusaybin ve Cumhuriyet döneminde 1959-1960

yılları arasında inĢa edilen KarkamıĢ- Gaziantep arasındaki “Güney Demiryolu” hattının

yenilemesine 2006 yılında baĢlanmıĢ ve 2011 yılında tamamlanmıĢtır. Eski hatların

yenilenmesi neticesinde 30 km/h kadar düĢen iĢletme hızı 120 km/h çıkartılmıĢtır. Yine bu

dönemde 260 km‟lik Ġzmir-Aydın-Denizli hattının 2006 yılında baĢlayan yenileme

çalıĢmaları 2010 yılında tamamlanmıĢtır. Koridorun tamamı yenilenerek, hız ve konfor

arttırılmıĢtır.

Avrupa ile bağlantımızı sağlayan, 1870 yılında inĢaa edilen Rumeli Demiryollarının

alt ve üstyapısı ile birlikte yenilenmesine baĢlanmıĢ, 367 km‟lik koridorun 297 km‟lik kesimi

yenilenmiĢtir. Halen yenileme çalıĢmaları devam eden Halkalı-Çerkezköy arasının

tamamlanması ile 143 yıl sonra Rumeli Demiryolları yenilenmiĢ olacaktır.

Hatlardaki contaların kaynaklanarak, rayların uzun kaynaklı hale getirilmesi için

kaynak çalıĢmalarına büyük önem verilmiĢ, raylar UKR ve SKR olarak kaynatılarak, 2009

yılında yaklaĢık 370.000 adet olan conta sayısı % 53 azaltılarak, 175.000 adede

indirilmiĢtir. 2016 yılına kadar tüm contaların kaldırılarak kaynaklı hale getirilmesi

hedeflenmiĢtir.

Grafik 1.1 Son 10 Yılda Yapılan Yol Yenilemeleri

Üstyapı malzemelerinin ömrünün uzaması, yol konforunun arttırılması, tekerlek ve

ray etkileĢiminin optimum seviyeye getirilmesi, enerji tasarrufunun sağlanması, çevre

gürültü kirliliğinin azaltılması, çeken ve çekilen vasıtalarının ömürlerinin uzatılması

amacıyla, 2009 yılında ilk defa Esenkent-EskiĢehir Yüksek hızlı tren hattında yapılan

koruyucu ray taĢlama çalıĢmaları, 2011 yılından itibaren konvansiyonel hatlarımızda da

uygulanmaya baĢlanmıĢtır. Bugüne kadar yaklaĢık 500 km‟lik kesimde ray taĢlama ve

frezeleme çalıĢması yapılmıĢtır. Koruyucu ray taĢlama çalıĢmasının yol yenilemesi

yapılan tüm kesimlerde uygulanması planlanmıĢ, bu amaçla 1 adet ray taĢlama makinesi

satın alınarak hatlarımızın taĢlanmasına baĢlanmıĢtır. 2016 yılına kadar tüm hatların

taĢlanması hedeflenmiĢtir.

Esenkent-EskiĢehir yüksek hızlı tren hattından sonra ilk defa 2007 yılında

konvansiyonel hatlarımızdaki yol yenilemelerinde kullanılmaya baĢlanılan UIC 60‟lık ray

ve B70 beton travers kullanım oranı % 22‟ye yükselmiĢtir. Tren trafiğinin yoğun olduğu ve

üzerinden geçen yük bakımından ana koridor sayılan Ankara-Kayseri-Sivas, Divriği-

Ġskenderun, Halkalı-Hudut, EskiĢehir-Balıkesir, Cumaovası-Aydın–Denizli-Karakuyu-

Sandıklı, Manisa-Akhisar, Manisa-UĢak hattının toplam 1913 km.si UIC 60 kg/m‟lik ray ve

B70 beton traverslerle yenilenmiĢtir. Yeni yapılacak ve yük bakımından ana koridor

sayılan hatlarda UIC 60 kg/m‟lik ray ve B70 tipi beton travers kullanımına devam

edilecektir.

Yol yenilemelerinde, UIC 60‟lık ray kullanımına baĢlanması ile birlikte, Yüksek hızlı

tren hatlarından sonra ilk defa 2009 yılında özel sektörden beton traversli makas temin

edilerek konvansiyonel hatlarda beton traversli 60‟lık makas kullanılmaya baĢlanmıĢtır.

Ayrıca, Çankırı Makas Fabrikasında S49‟luk raylarla makas üretimine devam edilerek

2009-2012 döneminde 852 adet makas yenilemesi gerçekleĢtirilmiĢtir. Mevcut makasların

tamamının yenilenmesi amacıyla gerekli çalıĢmalar devam etmektedir.

Mevcut hatlarımızın yenileme ve bakımlarının yanında; mevcut yol makinelerinin

büyük bir kısmının eski ve kapasitelerinin yetersiz olması nedeniyle, araçların

modernizasyon çalıĢmalarına da ağırlık verilmiĢtir. Yüksek Hızlı ve konvansiyonel

hatlarımızın bakımlarının uluslararası normlara uygun yapılabilmesi için mevcut makine

sayısı 223 adetden 360 adede çıkartılmıĢ ve makine parkı modernize edilmiĢtir.

KuruluĢumuz hatlarındaki ray hatalarının tespiti için sadece yüksek hızlı tren

hatlarda değil, 2009 yılından itibaren konvansiyonel hatlarımızda da ultrasonik muayene

çalıĢmalarına baĢlanılmıĢ ve 11.112 km‟lik konvansiyonel hattımızın 7000 km‟sinin ölçümü

tamamlanmıĢtır. Ölçüm çalıĢmaları devam etmekte olup, 2013-2014 yıllarında tüm

hatlarımızın ultrasonik ölçümlerinin tamamlanması planlanmıĢtır. Ultrasonik ölçümler için 1

adet tahribatsız (ultrasonik) muayene makinesi ve 7 adet ultrasonik araç temin edilmiĢtir.

80 km/h hızla ölçüm yapabilen tahribatsız (ultrasonik) muayene makinesi ile yüksek hızlı

tren hatlarımızda 4 ayda bir, konvansiyonel hatlarımızda yılda bir rutin ultrasonik

muayeneleri yapılmaktadır. Ayrıca yol geometrisinin ölçüm ve kontrolü yapılarak hat

güvenliğinin sağlanması için mevcut 7 adet MPV-7 Yol muayene makinesine ilave olarak

1 adet yol ve kataner muayene makinesi ve 40 adet yol geometrisi ölçüm aleti temin

edilmiĢtir. 11 kalem ölçüm ekipmanı takılarak teĢkil edilen “Piri Reis Ölçüm Treni” ile de

Yüksek Hızlı Tren hatlarının ölçümleri yapılmaktadır. Yol bakımlarının hızlı ve verimli

yapılabilmesi için ray kesme, ray delme, tirfanöz gibi yardımcı yol makineleri temin

edilerek, Yol Bakım birimleri makine ve teçhizat yönünden güçlendirilmiĢtir.

Yenilenen yollar, kent dokusuna uygun hale getirilen istasyonlar ve modern

çeken/çekilen araçlar ile çehresi değiĢen demiryollarında personelin çalıĢma koĢullarının

iyileĢtirilmesine de büyük önem verilmiĢtir. Operatör barınma ihtiyaçlarını karĢılamak

üzere 84 adet yeni servis vagonu TÜDEMSAġ‟ta tamamen yeni olarak üretilerek

kullanılmaya baĢlanmıĢtır. Ayrıca yol yenileme ve bakım çalıĢmalarında kullanılmak üzere

160 adet 32 m3 lük yüksek kapasiteli yeni balast vagonu üretimine TÜLOMSAġ‟ta

baĢlanmıĢtır.

Yol Bakım ġefliklerinin mobilize birimler haline getirilmesi amacıyla baĢlatılan

çalıĢmalar kapsamında mevcut 61 adet poz otosuna, 2007-2008 yıllarında hem demiryolu

hem de karayolunda gidebilen 65 adet mobil demiryolu aracı ilave edilerek 152 adet Yol

Bakım Onarım ġefliğinin 126 adedi mobilize birim haline getirilmiĢtir. Geriye kalan 26 adet

Yol Bakım Onarım ġefliğinin mobilize hale getirilmesi ve mevcut poz otolarının

yenilenmesi için de 50 adet yüksek kapasiteli yeni poz otosu ihalesi yapılmıĢtır.

Makinelerin 2 yıl içinde temin edilmesi ile birlikte tüm yol bakım onarım Ģeflikleri mobilize

hale getirilecektir.

Tüm bu geliĢmelerin yanında TCDD‟de ilk kez hazırlanmakta olan hat bakım el

kitabında, bakım onarım personelinin gerek altyapı gerekse üstyapı uygulamalarını hangi

periyotlarda, nasıl yapacağı, ne Ģekilde kontrol edeceği ve ne gibi tedbirler alacağı

tariflenmektedir. Hat bakım el kitabı hazırlık çalıĢmalarının 2013 yılı içinde tamamlanarak

uygulamaya geçilmesi hedeflenmiĢtir.

“Mevcut sinyalsiz demiryolu hatlarının sinyalizasyonunu tamamlamak”

Mevcut demiryolu ağının 3.079 km sinde sinyalizasyon sistemi bulunmaktadır.

Sinyalizasyon sistemleri, emniyet ve güvenlik ile hat kapasitesinin artırılması ve personel

tasarrufunun sağlanması bakımında önemli avantajlar sunmaktadır. Bu bakımdan, mevcut

demiryolu

ağının

tamamında

sinyalizasyon

sistemlerinin

yaygınlaĢtırılması

hedeflenmektedir. Hali hazırda 2.165 km‟lik hat kesiminde sinyalizasyon yapım çalıĢmaları

devam etmektedir. Projesi hazır olan ve yapımı planlanan hat kesiminin uzunluğu ise

3.830 km dir. Yeni yapılacak projelerin ile birlikte 2018 yılına kadar mevcut hatlardaki

sinyalizasyon oranının % 80‟ine 2023 yılında ise %100‟e çıkarılması hedeflenmektedir.

“Mevcut

elektrifikasyonsuz

demiryolu

hatlarının

elektrifikasyonunu

tamamlamak”

Mevcut demiryolu ağının 3.189 km sinde elektrifikasyon sistemi bulunmaktadır.

Mevcut demiryolu ağının tamamında elektrifikasyon sistemlerinin yaygınlaĢtırılması

hedeflenmektedir. Hali hazırda 2.545 km‟lik hat kesiminde elektrifikasyon yapım

çalıĢmaları devam etmektedir. Yapım aĢamasındaki 2.545 km ve planlanan 1.815 km yeni

yol ile birlikte 2018 yılında elektrifikasyon %70 oranına eriĢmektedir.

“Yapımları ve uygulama projesi devam eden 1.848 km çift hatlı (3.696) yüksek

hızlı demiryolu ağını 2016 yılına kadar tamamlamak”

Yüksek hızlı çekirdek demiryolu ağının geliĢtirilmesi kapsamında EskiĢehir-

Ġstanbul, Ankara-Sivas, Polatlı-Afyonkarahisar-Ġzmir olmak üzere 1.848 km‟lik hat

kesiminde inĢaat çalıĢmaları devam etmektedir. EskiĢehir-Ġstanbul yüksek hızlı demiryolu

hattının 29 Ekim 2013 tarihinde, diğer hat kesimlerinde yürütülen çalıĢmaların ise en geç

2016 yılına kadar tamamlanması hedeflenmektedir.

“Yüksek Hızlı Demiryolu ağına öncelik vermek ve 10.000 km lik ağı

tamamlamak”

2023 yılına kadar, iĢletmeye açılan Ankara-EskiĢehir, Ankara-Konya ve yapım

çalıĢmaları devam eden hatlar da dahil olmak üzere yaklaĢık 10.000 km yüksek hızlı ve

hızlı demiryolu ağının yapılması hedeflenmektedir. Hali hazırda tamamlanan ve iĢletmeye

alınan 888 km yüksek hızlı demiryolu ağı mevcuttur.

“Konvansiyonel Demiryolu ağını geliştirmek ve 4.000 km hat yapmak”

227 km‟lik konvansiyonel demiryolu hattının yapımı tamamlanmıĢtır. 607 km‟lik

demiryolu hattının yapımı devam etmektedir. 1194 km‟lik Konvansiyonel Demiryolunun ise

yapımı planlanmaktadır. Mevcut hatların yanına yapılacak 2.hatların ve yeni yapılacak

hatlardaki hızların 160-200 km/h olarak belirlenmesi ile konvansiyonel hatlar hızlı hatlara

dönüĢecektir.

“MARMARAY Projesi’ni tamamlamak”

Asrın projesi olarak değerlendirilen ve Asya ile Avrupa arasında kesintisiz

demiryolu ulaĢımını sağlayacak olan Marmaray Projesin 29 Ekim 2013 (AyrılıkçeĢme-

KazlıçeĢme) hizmete açılması planlanmaktadır. Gebze-Halkalı arası çalıĢmalar halen

devam etmekte olup 2015 yılında açılacaktır.

“BAŞKENTRAY Projesi’ni tamamlamak”

Ankara‟da metro standardında banliyö taĢımacılığının yapılmasına imkan

sağlayacak olan BAġKENTRAY Projesinin birinci etabı olan Ankara-Sincan Kuzey hat

yapımı tamamlanarak iĢletmeye açılmıĢtır. Projenin ikinci etabının yapım iĢine yönelik

ihale süreci devam etmektedir.

“EGERAY Projesi’ni tamamlamak”

ġura kapsamında belirlenen Aliağa-Cumaovası hat kesiminde çalıĢmalar

tamamlanarak banliyö iĢletmeciliğine 2011 yılında baĢlanmıĢtır (79 km). Projenin güneyde

Tepeköy ve Selçuk‟a, kuzeyde ise Bergama‟ya kadar uzatılması için çalıĢmalara devam

edilmektedir. Bu kapsamda yapım çalıĢmaları devam eden Cumaovası-Tepeköy (30 Km)

hattının 2013 içinde hizmete açılması hedeflenmektedir. Tepeköy-Selçuk (26 Km) hat

kesiminde inĢaat çalıĢmalarına bu yıl içerisinde baĢlanacaktır. Aliağa-Bergama arasında

ise proje çalıĢmaları devam etmekte olup bu yıl içinde ihaleye çıkılacaktır.

“Demiryolu çeken-çekilen araç filosunu geliştirmek”

12 adet YHT Seti, 94 adet DE anahatloko, 8 adet elektrikli loko, 32 set EMU, 36

adet DMU tren seti, 2842 adet yük vagonu ve 155 adet yolcu vagonu temin edilmiĢtir. 7

adet ÇYHT setinin temini için ihale gerçekleĢtirilmiĢ ve sözleĢmeler imzalanmıĢtır.

“İstanbul-Basra, İstanbul-Kars-Tiflis-Bakü, Kavkaz-Samsun-Basra,İstanbul-

Halep-Mekke, İstanbul-Halep-Kuzey Afrika, Güneydoğu Asya taşıma koridorları

geliştirilecektir.”

Uluslararası demiryolu taĢımacılığındaki payımızın artırılması ve Ülkemizin lojistik

üs haline dönüĢtürülmesi amacı ile yük koridorlarının geliĢtirilmesi hedeflenmektedir. Bu

amaç doğrultusunda Samsun-Kavkaz feri projesi tamamlanarak iĢletmeye açılmıĢtır. Asya

ile Avrupa arasında kesintisiz demiryolu taĢımacılığını sağlayacak olan Marmaray

Projesinin 29 Ekim tarihinde iĢletmeye açılması hedeflenmektedir. Ülkemizin Kafkaslara

ve Türk Cumhuriyetlerine açılmasına hizmet edecek olan Kars-Tiflis-Bakü projesinin

yapım çalıĢmaları devam etmektedir. Van Gölü geçiĢinin demiryolu ile sağlanmasına

yönelik proje çalıĢmaları devam etmekte aynı zamanda Van Gölü geçiĢi için 2 adet 50

vagon kapasiteli feribot temini ve iskele yapımı devam etmektedir. 1 adet feribotun 2013

yılında, diğerinin ise 2014 de yılında temin edilmesi planlanmaktadır. Irak bağlantısını

sağlayacak Nusaybin-Cizre-Silopi-Habur Demiryolunun proje sözleĢmesi imza

aĢamasındadır.

“Yeni Çeken ve Çekilen araçları UIC, EN ve TSI standartlarına uygun imal

etmek”

Çeken ve çekilen araçlar UIC, EN VE TSI standartlarına uygun olarak imal

edilmektedir.

“Çeken ve çekilen araçların üretim ve bakımlarında özel sektör payını

artırmak”

Ülkemizde, yerli demiryolu sanayisinin geliĢtirilmesi ve özellikle yüksek hızlı tren ve

yeni nesil banliyö araçlarının üretiminin sağlanması amacı ile Güney Kore kökenli Hyundai

Rotem firması ile Sakarya‟da kurulan, TCDD‟ nin iĢtirak Ģirketi EUROTEM, üretimlerine

baĢlamıĢtır. Diğer taraftan, metro araçlarının üretiminin de Ülkemizde yapılabilmesini

teminen, Çin kökenli firma tarafında Ankara‟da fabrika kurulmasına baĢlanılmıĢtır. Hali

hazırda hatlarımızda kullanılan YHT setlerinin bakımları özel sektör tarafından

yaptırılmaktadır. Yolcu ve Yük vagonlarının bakım onarımlarının yaklaĢık % 40‟ı özel

sektöre yaptırılmaktadır.

“Demiryolu İşletmeciliğinde özel sektör payını %50’ye çıkartmak”

1 Mayıs 2013 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Türkiye

Demiryolu UlaĢtırmasının SerbestleĢtirilmesi (TDUS) Hakkında Kanun”, Ülkemizde

demiryolu taĢımacılığının serbestleĢmesinin önünü açmıĢtır. Bundan sonraki süreçte, özel

sektör kuruluĢları kendilerine ait çeken ve çekilen araçlar ile yük taĢımacılığı

yapabileceklerdir. Hali hazırda ise 2012 yılı verilerine göre 3.159 adet sahibine ait vagon

ile yük taĢımacılığının %24 ü özel sektör aracılığı ile yapılmaktadır.

“Planlanan Lojistik Merkezlerle beraber Türkiye’nin coğrafi, tarihsel ve

kültürel ihtiyaçlarına cevap verebilecek ölçüt ve büyüklüklerde İstanbul Trakya

kesiminde Hadımköy veya Kınalı mevkiinde, İstanbul Anadolu yakasında Muallim

Köy mevkiinde, Mersin’de, İzmir’de ve Samsun’da özel sektör işbirliğiyle 2-4 Milyon

m2 büyüklüğünde “Küresel Lojistik Köyler” planlamak ve hayata geçirmek”

YeĢilbayır‟da Küresel Lojistik Merkez kurma çalıĢmaları baĢlatılmıĢtır. Ayrıca,

diğer yerlerde lojistik merkez kurulması için Bakanlığımız ve özel sektör tarafından

çalıĢmalar sürdürülmektedir.

“Organize sanayi bölgelerine ve önemli üretim merkezlerinin tümüne

doğrudan hatlarla (iltisak hatları) bağlantı sağlamak”

2002 yılında 282 merkezde toplam 383 km olan iltisak hattı uzunluğu, 2012 yılında

334 merkeze ve 469 km.ye yükselmiĢtir.

2009 yılında 11,1 km uzunluğunda 4 adet yeni iltisak hattı ve 3 adet 2,4 km

uzunluğunda yol ilavesi ile toplam 13,6 km,

2010 yılında 3,8 km uzunluğunda 4 adet yeni iltisak hattı ve 3 adet 1,1 km

uzunluğunda yol ilavesi ile toplam 4,9 km,

2011 yılında 15,4 km uzunluğunda 9 adet yeni iltisak hattı ve 2 adet 3 km

uzunluğunda yol ilavesi ile toplam 18,4 km (4 adet ,7 km uzunluğunda iltisak hattının

sökümü yapıldı)

2012 yılında 1,9 km uzunluğunda 4 adet yeni iltisak hattı ve 3 adet 5,9 km yol

ilavesi ile toplam 7,8 km iltisak hattı yapılmıĢtır.

Grafik 1.2 Yıllar Ġtibariyle Yapılan Ġltisak Hatları

2009-2012 yılları arasında toplam 44.751 m iltisak hattı yapılmıĢ (6.691 m

sökülmüĢ) ve 21 adet yeni iltisak hattı ilave edilmiĢtir.

2013 Yılında halen 38 adet merkezde toplam 191 km‟lik iltisak hattı yapımı ile ilgili

proje ve yapım çalıĢmaları devam etmektedir.

“Ulaştırma Bakanlığı, Üniversite veya TÜBİTAK bünyesinde Demiryolu

Enstitüsü ile Uluslar arası akredite bir demiryolu test ve sertifikasyon merkezi

kurmak”

Yerli sanayi ve üniversiteler arasında köprü görevi görmesi ve yeni teknolojilerin

hayata geçirilmesi için Ar-Ge faaliyetlerine büyük bir önem verilmektedir. Bu amaç

doğrultusunda 2009 yılında TCDD bünyesinde kurulan Demiryolu AraĢtırma ve Teknoloji

Merkezi faaliyetlerine baĢlamıĢtır. Aynı zamanda 655 sayılı KHK ile UlaĢtırma, Denizcilik

ve HaberleĢme Bakanlığı çatısı altında “AraĢtırma Merkezi BaĢkanlığı” kurulmuĢtur. Test

ve sertifikasyon merkezi olarak görev yapması planlanan „Demiryolu Mükemmeliyet

Merkezi‟ ise Anadolu Üniversitesi bünyesinde kurulumuna yönelik çalıĢmalar devam

etmektedir.

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

7259

8946

5570

10773

9966

12358

13567

4978

18374

7832

YILLAR İTİBARİYLE YAPILAN İLTİSAK HATTI

Content .. 1 2 ..

//////////////////////////////////////////